Niemieckojęzyczna Wspólnota Belgii (Deutschsprachige Gemeinschaft Belgiens, w skrócie DGB) jest jedną z trzech federalnych wspólnot w Belgii. Jest ona główną częścią tzw. wschodnich kantonów (niemiecki: Ost-Kanton) Belgii. Ma powierzchnię 854 km2 (329,7 m²) i ponad 73.000 mieszkańców; niemal wszyscy mówią po niemiecku, przy czym obok wysokiego niemieckiego funkcjonują lokalne dialekty (tradycyjnie zaliczane do grupy ripuaryjskich i pokrewnych dialektów).

Geografia i podział administracyjny

Stolicą regionu jest Eupen. Wspólnota niemieckojęzyczna jest częścią prowincji Liège i — w sensie geograficznym — leży na wschodnich rubieżach Belgii. W szerszym kontekście obszar ten graniczy z Holandią, Niemcami i Luksemburgiem, natomiast sama Wspólnota bezpośrednio graniczy głównie z Niemcami i Holandią; prowincja Liège, której jest częścią, graniczy dodatkowo z Luksemburgiem.

Historycznie cały teren określany był jako Eupen-Malmedy, obecnie zaś zwykle mówi się o Kantony Wschodnich. Obszar ten obejmuje Wspólnotę Niemieckojęzyczną oraz dwie gminy — Malmedy i Waimes (Weismes) — które należy do francuskojęzycznej Wspólnoty Belgii.

W skład samej Wspólnoty Niemieckojęzycznej wchodzi dziewięć gmin (kommunen), m.in.:

  • Eupen (Eupen) — siedziba władz, centrum administracyjne i kulturalne;
  • Kelmis (La Calamine), Lontzen, Raeren, Bütgenbach, Büllingen (Bullange), Amel (Amblève), Burg-Reuland, Sankt Vith.

Historia

Kantony wschodnie były do 1920 roku częścią pruskiej Prowincji Ren w Niemczech, ale zostały przyłączone do Belgii po klęsce Niemiec w I wojnie światowej i na mocy Traktatu Wersalskiego. Z tego względu obszar bywał nazywany również kantonami rédimés — „kantonami wykupionymi”. Traktat Wersalski przewidywał tzw. „questioning” (kwestionowanie), czyli publiczne ustalanie deklaracji mieszkańców co do ich przynależności państwowej.

Procedura ta nie była tajna: każdy, kto nie chciał przyjąć obywatelstwa belgijskiego, musiał zarejestrować swoje dane osobowe. W warunkach trudnej sytuacji politycznej wielu ludzi obawiało się represji lub represji związanych z poborem do wojska, co wpłynęło na wyniki i atmosferę tamtych wydarzeń.

W czasie II wojny światowej, w 1940 r., tereny zostały ponownie wcielone do Niemiec na czas okupacji. Po kapitulacji Niemiec w 1945 r. obszar powrócił do Belgii. W kolejnych dekadach zachodziły spory tożsamościowe i administracyjne — wielu mieszkańców nadal identyfikowało się kulturowo z Niemcami, co stopniowo ulegało zmianie wraz z integracją w belgijskim systemie politycznym i gospodarczym.

Status konstytucyjny i autonomia

W wyniku kolejnych reform belgijskiego państwa (przeprowadzonych od lat 60. XX wieku) wprowadzono podział na obszary językowe oraz stworzone zostały instytucje wspólnot kulturowych. W efekcie tych przemian Wspólnota Niemieckojęzyczna uzyskała własne, autonomiczne instytucje: parlament (Rad der Deutschsprachigen Gemeinschaft) i rząd regionalny, które stopniowo przejmowały kompetencje w sprawach kultury, oświaty, polityki społecznej, języka i części administracji lokalnej.

Parlament Wspólnoty liczy 25 członków wybieranych w wyborach co pięć lat; rząd kierowany jest przez minister–prezydenta (Ministerpräsident). Do początku XXI wieku kompetencje Wspólnoty były stopniowo rozszerzane w kolejnych etapach decentralizacji Belgii. Administracyjnie obszar nadal pozostaje częścią francuskojęzycznej Walonii, ale posiada szeroki zakres samodzielności w polityce kulturalnej i edukacyjnej.

Kultura, język i tożsamość

Językiem urzędowym Wspólnoty jest niemiecki (standardowy), lecz w codziennym życiu znaczącą rolę odgrywają lokalne dialekty. Dwujęzyczność i wielojęzyczność (kontakty z francuskim, niderlandzkim, a także niemieckim standardowym) są powszechne, zwłaszcza w strefach przygranicznych i w kontaktach transgranicznych. Wspólnota prowadzi własne działania kulturalne, edukacyjne i mediowe, promując zarówno standardowy niemiecki, jak i lokalne tradycje.

Gospodarka i współpraca transgraniczna

Gospodarka regionu opiera się na małych i średnich przedsiębiorstwach, usługach, turystyce (głównie turystyce przyrodniczej i kulturowej) oraz handlu transgranicznym. Ze względu na położenie przy granicy z Niemcami i Holandią Wspólnota intensywnie uczestniczy w inicjatywach współpracy transgranicznej, np. w ramach Euregio Meuse-Rhine i innych programów unijnych, co sprzyja wymianie gospodarczej i kulturalnej.

Sprawy polityczne i perspektywy

W dyskusjach politycznych okresowo pojawiają się postulaty większej autonomii, a nawet przekształcenia Wspólnoty w odrębny region federalny. Takie postulaty mają zwolenników i przeciwników — argumenty dotyczą zarówno tożsamości kulturowej, jak i praktycznych korzyści administracyjnych.

W przeszłości funkcję minister–prezydenta pełnił m.in. Karl‑Heinz Lambertz; od 2014 r. stanowisko to zajmuje Oliver Paasch. Władze Wspólnoty koncentrują się dziś na rozwijaniu edukacji w języku niemieckim, wsparciu kultury regionalnej i na współpracy transgranicznej.

Wspólnota niemieckojęzyczna Belgii to mały, ale wyraźnie odrębny obszar kulturowy i administracyjny w belgijskim systemie federalnym — o bogatej historii i specyficznej tożsamości, łączący wpływy niemieckie z belgijskim modelem państwowym i współpracą międzynarodową.