Faboideae to podrodzina roślin kwitnących z rodziny Fabaceae lub Leguminosae. Akceptowalną alternatywną nazwą podrodziny jest Papilionoideae lub Papilionaceae, gdy ta grupa roślin jest traktowana jako rodzina.

Podrodzina ta jest szeroko rozpowszechniona, a jej członkowie są przystosowani do różnorodnych środowisk. Faboideae mogą być drzewami, krzewami lub ziołami. Kwiaty są zwykle brodawkowate, a ukorzenianie jest bardzo powszechne. Wyka, Laburnum i Sweet Pea należą do Faboideae.

Cechy morfologiczne

Charakterystyczne cechy Faboideae ułatwiają ich rozpoznanie i odróżnienie od innych podrodzin bobowatych:

  • Kwiaty papilionowate – korona kwiatowa złożona z trzech rodzajów płatków: żagla (standardu), dwóch skrzydeł i zrośniętych płatków tworzących łódeczkę (keel). Kwiaty są zwykle symetryczne dwubocznie.
  • Pręciki – często diadelphous (zespół 9 zrośniętych pręcików i 1 wolnego), choć występują też warianty z 10 zrośniętymi pręcikami.
  • Liście – zazwyczaj złożone (najczęściej parzysto- lub nieparzystopierzaste), często ze znamiennymi przylistkami (stipulami).
  • Owoc – przeważnie strąk (legume), otwierający się po obu stronach, rzadziej inne typy owoców (np. lomenty).
  • Korzenie – często z brodawkami korzeniowymi zawierającymi symbiotyczne bakterie brodawkowe (rhizobia), które wiążą azot atmosferyczny.

Fizjologia i ekologia

Członkowie Faboideae odgrywają ważną rolę w obiegu azotu w ekosystemach dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi. Pozwala to wielu gatunkom rosnąć na glebach ubogich w azot i użytecznie wzbogacać glebę przy stosowaniu jako nawozy zielone lub rośliny okrywowe.

Wielu przedstawicieli jest zapylanych przez owady, zwłaszcza pszczoły, które dzięki budowie kwiatu (mechanizm „uwalniania” pręcików z łódeczki) efektywnie przenoszą pyłek. W tropikach zdarzają się też inne mechanizmy zapylania.

Znaczenie gospodarcze i użytkowe

Faboideae mają ogromne znaczenie dla człowieka:

  • Rośliny spożywcze: soja (Glycine max), fasola (Phaseolus), groch (Pisum), soczewica (Lens), ciecierzyca (Cicer) – źródło białka i olejów.
  • Rośliny pastewne i zielononawozowe: lucerna (Medicago sativa), koniczyna (Trifolium), wyka (Vicia) – używane jako pasza i do poprawy żyzności gleby.
  • Rośliny ozdobne: złotokap (Laburnum), groszek pachnący (Lathyrus odoratus), łubin (Lupinus).
  • Surowce przemysłowe i lecznicze: drewno i materiał opałowy (np. Robinia pseudoacacia), niektóre gatunki dostarczają związków wykorzystywanych w farmacji i przemyśle.
  • Użycie ekologiczne: rośliny z tej podrodziny stosuje się w rekultywacji terenów, jako rośliny pionierskie i do ograniczania erozji gleby.

Przykłady rodzajów i gatunków

Wśród dobrze znanych przedstawicieli Faboideae można wymienić m.in.:

  • Pisum (groch)
  • Phaseolus (fasola)
  • Glycine (soja)
  • Lens (soczewica)
  • Cicer (ciecierzyca)
  • Vicia (wyka)
  • Lathyrus (groszek)
  • Medicago (lucerna)
  • Trifolium (koniczyna)
  • Lupinus (łubin)
  • Laburnum (złotokap)
  • Robinia (robina, popularnie akacja)

Taksonomia i zróżnicowanie

Faboideae to jedna z największych i najlepiej rozpoznawalnych podrodzin w obrębie Fabaceae. Dzieli się na liczne plemiona i rodzaje o zróżnicowanej morfologii i ekologii. Nazwa Papilionoideae odnosi się do charakterystycznego, „motylkowatego” kształtu kwiatów (łac. papilio = motyl).

Zagrożenia i uwagi

Chociaż wiele gatunków jest uprawianych i szeroko rozpowszechnionych, niektóre mają problemy ochronne z powodu utraty siedlisk. Z drugiej strony niektóre introdukowane gatunki z tej podrodziny (np. Robinia pseudoacacia) bywają inwazyjne poza swoim naturalnym zasięgiem, co może wpływać na lokalne ekosystemy.

Podsumowując, Faboideae (Papilionoideae) to kluczowa grupa roślin bobowatych o charakterystycznych kwiatach papilionowatych, dużym znaczeniu ekologicznym i gospodarczym oraz szerokim zasięgu występowania.