Bunt Eurekański (Eureka Stockade): powstanie górników w Ballarat 1854

Eureka Stockade — bunt górników w Ballarat (3 XII 1854). Historia Petera Lalora, walka o prawa i sprzeciw wobec licencji, dramatyczna bitwa, która zmieniła Australię.

Eureka Stockade to nazwa nadana buntowi górników złota w Ballarat, Victoria, Australia. Do wydarzeń doszło nad ranem 3 grudnia 1854 roku. Górnicy pochodzili z różnych krajów: Anglii, Irlandii, Szkocji, Walii, Kanady, Włoch, Węgier, Francji, Niemiec, Chin i Australii. Wielu z nich odmawiało płacenia obowiązkowej opłaty licencyjnej za poszukiwanie złota. Górnicy uznawali tę opłatę za rodzaj podatku nakładanego bez reprezentacji politycznej — domagali się prawa do głosu i reprezentacji w parlamencie. Przywódcą ruchu został irlandzki górnik Peter Lalor. Zgromadzona grupa zbudowała prowizoryczną barykadę — tzw. stockade — w rejonie Bakery Hill i przy złóżu Eureka (Eureka Lead). Do starcia doszło, gdy siły kolonialne nacierające na pozycje górników rozbiły barykadę; w wyniku walk i następstw śmierć poniosło ponad 30 osób. Bitwa trwała krótko — około 20 minut — lecz miała dalekosiężne skutki polityczne i społeczne.

Przyczyny i tło

Przyczyny buntu miały charakter zarówno ekonomiczny, jak i polityczny. System licencji nakładał na poszukiwaczy obowiązkową opłatę (pobieraną regularnie niezależnie od wyników poszukiwań), a kontrole policyjne i wysokie mandaty budziły powszechne niezadowolenie. Narastało przekonanie o „podatku bez reprezentacji” — górnicy nie mieli wpływu na decyzje władz kolonialnych, które regulowały życie na polach złota.

Do eskalacji konfliktu przyczyniły się lokalne incydenty: jednym z zapalnych punktów była śmierć Jamesa Scobie i późniejsze orzeczenia sądowe, które zdaniem górników faworyzowały miejscowych właścicieli interesów. To wydarzenie wywołało demonstracje i spowodowało powstanie organizacji zrzeszających poszukiwaczy, w tym Ballarat Reform League, która sformułowała żądania zmian.

Żądania górników

• likwidacja uciążliwego systemu licencji lub jego znaczne złagodzenie;
• prawo do głosu i uczestnictwa w życiu politycznym kolonii;
• sprawiedliwsze traktowanie przez administrację i organy ścigania;
• ogólniejsze reformy prawne dotyczące własności ziemi i regulacji kopalni.

Przebieg buntu i bitwy

W listopadzie 1854 roku napięcia nasiliły się: górnicy organizowali zebrania, manifestacje i masowe protesty. W reakcji na narastające zagrożenie porządkowi władze kolonialne zdecydowały się na zdecydowane działanie. Wczesnym rankiem 3 grudnia siły porządkowe przeprowadziły szturm na stockade. Walki były krótkie, ale gwałtowne — barykada została sforsowana, wielu górników zostało zabitych lub rannych, kilku aresztowano. W starciu ucierpieli także żołnierze i policjanci.

Procesy i reformy

Po wydarzeniach w Ballarat aresztowano kilkunastu uczestników i oskarżono ich m.in. o zdradę stanu. Procesy zakończyły się jednak uniewinnieniami, co odzwierciedlało rosnące poparcie społeczne dla postulatów górników. Wkrótce po buncie wprowadzono istotne zmiany: system licencji został złagodzony lub zastąpiony przez tzw. miner's right — dokument pozwalający na poszukiwania za niższą opłatą i dający, między innymi, ograniczone prawa wyborcze. Wprowadzono też reformy administracyjne i prawne, które zwiększyły reprezentację i poprawiły warunki na polach złota.

Dziedzictwo

Eureka Stockade przeszła do historii jako ważny symbol walki o prawa obywatelskie i demokrację w Australii. Flaga Eureka — niebieskie tło z krzyżem Południowym — stała się rozpoznawalnym znakiem tego ruchu i później używana była w kontekście związków zawodowych, ruchów politycznych i obchodów pamięci. Peter Lalor, mimo udziału w powstaniu, w późniejszych latach wszedł do życia politycznego kolonii i zasiadał w lokalnym parlamencie.

Dziś miejsce wydarzeń w Ballarat jest upamiętnione pomnikami, muzeami i corocznymi obchodami; Eureka Stockade bywa interpretowana jako jeden z kamieni milowych w rozwoju australijskiej demokracji i praw obywatelskich.

Flaga

Górnicy zrobili własną flagę, która powiewała na Eureka Stockade. Flaga została zerwana podczas bitwy i zabrana przez jednego z żołnierzy. W latach 90-tych XIX wieku przekazano ją Ballarat Art Gallery. Fragmenty flagi były czasem wręczane ważnym gościom w Ballarat. Uważa się, że Królowa Elżbieta II ma swój mały kawałek. W 1973 roku flaga została odrestaurowana i wystawiona w Galerii Sztuki. Wystawę otworzył premier Australii, Gough Whitlam. Flaga została umieszczona w Victorian Heritage Register i została nazwana ikoną przez National Trust w 2006 roku. W sierpniu 2010 roku Ballarat Art Gallery stwierdziła, że flaga wymaga dalszych prac w celu zapewnienia jej bezpieczeństwa. Została wysłana do Południowej Australii, gdzie została odrestaurowana kosztem ponad 100.000 AU$. Galeria zbudowała nową, hermetyczną skrzynię, w której flaga jest przechowywana.

Flaga Eureki w Galerii Sztuki w Ballarat

Pytania i odpowiedzi

P: Czym była Eureka Stockade?

P: Skąd pochodzili górnicy?

P: Dlaczego górnicy odmówili zapłacenia opłaty licencyjnej?

P: Kto został przywódcą górników?

P: Co zbudowano na Bakery Hill?

P: Kto zaatakował górników?

P: Jak długo trwała bitwa?

Szukaj według litery