Ernesto Sábato — argentyński pisarz, fizyk i obrońca praw człowieka
Ernesto Sábato — argentyński pisarz, fizyk i obrońca praw człowieka; laureat nagród, członek komisji ds. zaginionych, autor wpływowych powieści i esejów.
Ernesto Sábato (24 czerwca 1911–30 kwietnia 2011) był argentyńskim pisarzem, malarzem i fizykiem. Zdobył jedne z najważniejszych nagród za twórczość w języku hiszpańskim i miał znaczący wpływ na literaturę Ameryki Łacińskiej. Był także aktywnym działaczem na rzecz praw człowieka: jako członek Narodowej Komisji ds. Zniknięć Osób (CONADEP) brał udział w dokumentowaniu zbrodni popełnionych podczas rządów wojskowych w Argentynie i w przygotowaniu słynnego raportu „Nunca más” opisującego losy około 30 000 zaginionych w latach 1976–1983.
Życie i wykształcenie
Urodził się w Rojas, w prowincji Buenos Aires, 24 czerwca 1911 roku. Był dziesiątym z jedenaściorga dzieci w rodzinie włoskich emigrantów; jego rodzicami byli Francesco Sabato i Giovanna Maria Ferrari z Kalabrii. W 1929 r. rozpoczął studia na Narodowym Uniwersytecie w La Plata, gdzie studiował fizykę i matematykę. W młodości należał do komunistycznej grupy młodzieżowej i spędził dwa lata w Międzynarodowej Szkole im. Lenina w Moskwie, ale zaniepokojony praktykami stalinizmu powrócił do Argentyny. Ukończył doktorat z fizyki na uniwersytecie w La Plata. W 1939 roku wyjechał na krótko do Massachusetts Institute of Technology, jednak po powrocie w 1940 roku postanowił porzucić karierę naukową i poświęcić się pisarstwu.
Działalność literacka
Jego debiut prasowy datuje się na 1941 rok; przez kolejne lata pisał recenzje i tłumaczył teksty na język hiszpański. Pierwsza książka Sabata, zbiór esejów poświęconych moralności nauki i techniki, ukazała się w 1945 roku. W 1948 roku opublikował swoją pierwszą powieść — El túnel — psychologiczny thriller, który przyniósł mu międzynarodowe uznanie i został przetłumaczony na wiele języków. Jego twórczość często poruszała tematy egzystencjalne, alienację jednostki, winę i granice ludzkiego poznania.
- El túnel (1948) — powieść-przełom w karierze; uznana za klasykę literatury psychologicznej.
- Sobre héroes y tumbas (1961) — obszerna powieść zawierająca m.in. słynną część „Raport o ślepocie” (Reporte sobre ciegos), powszechnie ceniona za głębię i intensywność narracji.
- Abaddón el exterminador (1974) — powieść o charakterze apokaliptycznym; w 1976 roku we Francji uznano ją za najlepszą książkę zagraniczną roku.
Działalność publiczna i obrona praw człowieka
W latach 1983–1984, po upadku dyktatury wojskowej, Sabato został powołany do Narodowej Komisji ds. Zniknięć Osób (CONADEP). Komisja zebrała świadectwa ofiar i rodzin oraz dowody przestępstw politycznych, a jej raport „Nunca más” (pol. „Nigdy więcej”) stał się podstawą do późniejszych procesów sądowych i był ważnym dokumentem w walce o sprawiedliwość i pamięć historyczną w Argentynie. Jako intelektualista o ugruntowanej pozycji Sabato przyczynił się do międzynarodowego nagłośnienia problemu zaginionych i represji okresu wojskowego.
Nagrody i uznanie
Twórczość Sabata została wielokrotnie wyróżniona. Oprócz francuskiego uznania dla Abaddón el exterminador, otrzymał m.in. prestiżowe nagrody literackie za całokształt twórczości, w tym Premio Cervantes (1984) — jedno z najwyższych wyróżnień w literaturze hiszpańskojęzycznej. Jego książki były tłumaczone na wiele języków, a on sam bywał wymieniany wśród kandydatów do Nagrody Nobla, choć jej nie otrzymał.
Malarstwo i życie prywatne
Obok pisania, Sabato zajmował się malarstwem; tworzył obrazy i rysunki, które bywały prezentowane na wystawach. Jego twórczość plastyczna, podobnie jak literacka, nacechowana była intensywną ekspresją i refleksją nad ludzką kondycją.
Śmierć i dziedzictwo
Ernesto Sábato zmarł w Santos Lugares 30 kwietnia 2011 roku, w wieku 99 lat, na zapalenie oskrzeli. Pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki i publicystyczny oraz pamięć jako intelektualista zaangażowany społecznie. Jego powieści i eseje nadal są czytane i analizowane, a rola, jaką odegrał w dokumentowaniu naruszeń praw człowieka w Argentynie, uczyniła go postacią ważną nie tylko w literaturze, lecz także w historii społeczno-politycznej kraju.
Powiązane strony
- Lista naukowców z obu Ameryk
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Ernesto Sabato?
O: Ernesto Sabato był argentyńskim pisarzem, malarzem i fizykiem. Zdobył jedne z najważniejszych nagród za pisanie w języku hiszpańskim i był wpływowy w świecie literackim Ameryki Łacińskiej. Zasłynął również z prowadzenia śledztwa w sprawie zbrodni wojennych w Argentynie.
P: Czym zajmował się Sabato jako członek Krajowej Komisji ds. Zaginięć Osób?
O: Jako członek Narodowej Komisji ds. Zaginięć Osób Sabato próbował dowiedzieć się, co stało się z 30.000 osób, które zaginęły w czasie rządów wojskowych w latach 1976-1983.
P: Gdzie i kiedy urodził się Sabato?
O: Ernesto Sabato urodził się 24 czerwca 1911 roku w Rojas, w prowincji Buenos Aires.
P: Co studiował na uniwersytecie?
O: Na studiach Sabato studiował fizykę i matematykę na Uniwersytecie Narodowym w La Plata w 1929 roku.
P: Gdzie się udał po ukończeniu doktoratu?
O: Po zrobieniu doktoratu wyjechał do Massachusetts Institute of Technology, ale wkrótce potem wrócił do Argentyny z powodu obaw przed stalinizmem.
P: Kiedy zaczął pisać książki?
O: Jego pierwszy artykuł w czasopiśmie ukazał się w 1941 roku, a przez następny rok pisał recenzje książek i tłumaczył je na język hiszpański. Jego pierwsza książka, zbiór esejów o moralności, nauce i technice, została wydana w 1945 roku, a pierwsza powieść ukazała się trzy lata później, w 1948 roku.
P: Która z nich jest jego najbardziej znaną powieścią? O: Abaddón el exterminador (Anioł ciemności) jest uważany za najbardziej znaną powieść Ernesta, która została przetłumaczona na dziesięć języków. W 1976 r. zdobyła nawet nagrodę dla najlepszej książki zagranicznej we Francji.
Przeszukaj encyklopedię