Deutschlandlied (Pieśń Niemiec) — historia, tekst i znaczenie hymnu

Powstanie i autorzy

Melodia pochodzi z końca XVIII wieku i została skomponowana przez Josepha Haydna w 1797 roku jako część kwartetu smyczkowego znanego później jako Kaiserquartett. Melodia była pierwotnie hymnem na cześć cesarza Franciszka II (Gott erhalte Franz den Kaiser).

Tekst napisał August Heinrich Hoffmann von Fallersleben w 1841 roku podczas pobytu na wyspie Helgoland. Utwór nosił tytuł Das Lied der Deutschen i miał charakter wezwania do zjednoczenia rozdrobnionych niemieckich państw w jeden naród.

Historia użycia jako hymn

• W XIX wieku pieśń zyskała popularność jako patriotyczny utwór nawołujący do jedności narodowej.
• W 1922 roku pieśń została formalnie uznana za hymn państwowy Republiki Weimarskiej.
• W okresie III Rzeszy wykorzystywano głównie pierwszą zwrotkę, a jej słowa „Deutschland, Deutschland über alles” (dosł. „Niemcy, Niemcy ponad wszystko”) były interpretowane w kontekście nacjonalistycznym i imperialistycznym.
• Po II wojnie światowej z powodu skojarzeń z nazizmem utwór był kontrowersyjny i rzadko wykonywany w całości.
• Od 1952 roku w Republice Federalnej Niemiec oficjalnie wykonuje się jedynie trzecią zwrotkę pieśni; po zjednoczeniu Niemiec w 1990 r. trzecia zwrotka pozostała hymnem obowiązującym de facto.

Treść i znaczenie

Das Lied der Deutschen składa się z trzech zwrotek. Historycznie wszystkie trzy tworzyły jedną całość, jednak współcześnie w roli hymnu państwowego Niemiec wykonuje się tylko trzecią zwrotkę, której słowa podkreślają wartości demokratyczne i wolnościowe.

Tekst oryginalny (niemiecki):

Erste Strophe:
Deutschland, Deutschland über alles,
Über alles in der Welt,
Wenn es stets zu Schutz und Trutze
Brüderlich zusammenhält;
Von der Maas bis an die Memel,
Von der Etsch bis an den Belt—
|: Deutschland, Deutschland über alles,
Über alles in der Welt. :|

Zweite Strophe:
Deutsche Frauen, deutsche Treue,
Deutscher Wein und deutscher Sang
Sollen in der Welt behalten
Ihren alten schönen Klang,
Uns zu edler Tat begeistern
Unser ganzes Leben lang—
|: Deutsche Frauen, deutsche Treue,
Deutscher Wein und deutscher Sang. :|

Trzecia Strophe (hymn):
Einigkeit und Recht und Freiheit
Für das deutsche Vaterland!
Danach lasst uns alle streben
Brüderlich mit Herz und Hand!
Einigkeit und Recht und Freiheit
Sind des Glückes Unterpfand—
|: Blüh’ im Glanze dieses Glückes,
Blühe, deutsches Vaterland. :|

Polskie tłumaczenie (zachowawcze, przekład znaczeniowy):

Pierwsza zwrotka:
Niemcy, Niemcy ponad wszystko,
Ponad wszystko na świecie,
Jeżeli zawsze dla ochrony i obrony
Bratersko trzymają się razem;
Od Mozy aż po Niemen,
Od Adygi aż po cieśninę Sund—
|: Niemcy, Niemcy ponad wszystko,
Ponad wszystko na świecie. :|

Druga zwrotka:
Niemieckie kobiety, niemiecka wierność,
Niemieckie wino i niemiecka pieśń
Powinny w świecie zachować
Swoje stare piękne brzmienie,
Pobudzać nas do szlachetnych czynów
Przez całe nasze życie—
|: Niemieckie kobiety, niemiecka wierność,
Niemieckie wino i niemiecka pieśń. :|

Trzecia zwrotka (hymn):
Jedność i prawo i wolność
Dla ojczyzny niemieckiej!
Na to dążmy wszyscy
Bratersko sercem i ręką!
Jedność i prawo i wolność
Są podstawą szczęścia—
|: Kwitnij w blasku tego szczęścia,
Kwitnij, niemiecka ojczyzno. :|

Kontrowersje i współczesne znaczenie

Pierwsza zwrotka, zwłaszcza wers „Deutschland über alles”, była pierwotnie wyrazem aspiracji do jedności narodowej ponad granicami państw niemieckich, a nie wezwaniem do dominacji nad innymi narodami. Jednak w XX wieku fragment ten został wykorzystany i nagłośniony przez reżim nazistowski, co spowodowało, że po wojnie pierwsza i druga zwrotka stały się stygmatyzowane.

Dzisiaj używanie pełnego tekstu (wszystkich trzech zwrotek) jest rzadkie i może wywoływać kontrowersje; dlatego obowiązującą częścią hymnu jest tylko trzecia zwrotka, która akcentuje wartości demokratyczne: jedność, prawo i wolność.

Dlaczego fragment „Einigkeit und Recht und Freiheit” jest ważny?

Zwrot Einigkeit und Recht und Freiheit («Jedność i prawo i wolność») z trzeciej zwrotki stał się szeroko rozpoznawalnym mottem i symbolem konstytucyjnych wartości Republiki Federalnej Niemiec. Pojawia się w dyskursie publicznym, muzyce patriotycznej i edukacji obywatelskiej jako zwięzłe sformułowanie podstawowych zasad porządku państwowego.

Podsumowanie

Deutschlandlied łączy w sobie historię muzyczną z końca XVIII wieku i tekst patriotyczny z połowy XIX wieku. Ze względu na historyczne zawirowania i instrumentalizację przez reżim nazistowski, współczesne Niemcy celebrują hymn jedynie poprzez trzecią zwrotkę, podkreślającą wartości demokratyczne i prawo do wolności. Fraza „Einigkeit und Recht und Freiheit” pozostała trwałym symbolem tych wartości.