Chorwacki Ruch Wyzwolenia (chorwacki: Hrvatski oslobodilački pokret, HOP) jest mniejszą skrajnie prawicową partią polityczną w Chorwacji. HOP został założony przez Chorwatów na emigracji. Ustaše była ruchem o poglądach nacjonalistycznych. Miała również tendencje faszystowskie. Po II wojnie światowej doszło do kilku walk o przywództwo Ustaše. W 1956 roku Ante Pavelić utworzył w Buenos Aires Chorwacki Ruch Wyzwoleńczy. Celem HOP było przejęcie kontroli nad pierwotną organizacją Ustaše. Ze względu na swoje korzenie, HOP jest powszechnie postrzegany jako następca Ustaše. Na początku lat 90. państwo Jugosławia rozpadło się, a jego części stały się niezależnymi republikami. W 1991 roku HOP przeniosła się do Zagrzebia, a organizacja została zarejestrowana jako partia polityczna. W 1997 r. HOP znalazł się w centrum uwagi opinii publicznej za odprawienie mszy żałobnej za przywódcę Ustaše Pavelicia w kościele św. Dominika w Splicie.

Historia i tło

HOP powstał w środowisku chorwackiej emigracji, głównie w Ameryce Południowej i Europie Zachodniej, gdzie działali byli członkowie i sympatycy Ustaše. Ruch miał na celu utrzymanie społecznej i politycznej ciągłości ideowej z przedwojennymi i wojennymi strukturami Ustaše oraz obronę wizji niepodległej Chorwacji opartej na etnicznym nacjonalizmie. Przeniesienie działalności do Zagrzebia po rozpadzie Jugosławii odzwierciedlało zmianę warunków politycznych — możliwa stała się rejestracja jako partia i oficjalne działanie na terenie odrodzonego państwa chorwackiego.

Ideologia

Ideologia HOP bywa opisywana jako skrajnie nacjonalistyczna i anachronicznie odwołująca się do dorobku Ustaše. W praktyce program partii kładzie nacisk na:

  • silne poczucie tożsamości narodowej i suwerenności,
  • konserwatyzm społeczny i tradycjonalizm,
  • kult przeszłości w formie upamiętnień oraz kontrowersyjnych ceremonii związanych z byłymi działaczami Ustaše.

Historyczne związki z Ustaše sprawiają, że HOP jest często oskarżany o gloryfikowanie ideologii o cechach totalitarnych i rasistowskich. W dyskursie publicznym podkreśla się także, że ruch Ustaše odpowiadał za poważne zbrodnie podczas II wojny światowej, w tym prześladowania i eksterminację ludności serbskiej, żydowskiej i romskiej w ramach tzw. Niezależnego Państwa Chorwackiego.

Kontrowersje i reakcje

HOP wzbudza kontrowersje głównie z powodu historycznych powiązań z Ustaše oraz praktyk upamiętniania jej przywódców i członków. Najbardziej znanym publicznym incydentem była wspomniana msza żałobna za Ante Pavelicia w 1997 roku w Splicie, która spotkała się z szeroką krytyką społeczną i medialną, zarówno w Chorwacji, jak i za granicą. Organizacje żydowskie, serbskie środowiska mniejszościowe oraz liczne organizacje praw człowieka wyrażały wtedy potępienie dla takich działań, wskazując na bolesne dziedzictwo związków z Ustaše.

W debacie publicznej HOP bywa postrzegany jako przykład skrajnej, marginalnej siły politycznej, która — mimo że formalnie zarejestrowana — nie zdobyła szerokiego poparcia wyborczego ani znaczącej pozycji w mainstreamowej polityce chorwackiej. Istotne jest również to, że w Chorwacji, podobnie jak w innych krajach europejskich, istnieją przepisy i praktyki przeciwdziałające nawoływaniu do nienawiści i gloryfikacji totalitarnych ideologii; tego typu działania HOP spotykają się więc z reakcjami prawnymi i społecznymi, gdy przekraczają ustawowe granice.

Współczesny status i ocena

Obecnie HOP pozostaje na marginesie sceny politycznej w Chorwacji. Partia nie odniosła znaczących sukcesów wyborczych i funkcjonuje głównie jako organizacja o historyczno-ideologicznym profilu, aktywna przede wszystkim w środowiskach nostalgicznie nastawionych do dawnej ideologii. W społeczeństwie chorwackim pamięć o zbrodniach związanych z Ustaše jest czynnikiem silnie wpływającym na powszechne potępienie wszelkich prób rehabilitacji tej ideologii, a HOP z uwagi na swoje korzenie i publiczne wystąpienia pozostaje przedmiotem krytyki i nieufności.

Podsumowanie: HOP to niewielka, skrajnie prawicowa formacja o korzeniach emigracyjnych i ideologicznym związku z ruchem Ustaše. Choć formalnie zarejestrowana w Zagrzebiu, jej działalność i publiczne gesty — takie jak kontrowersyjna msza żałobna za Ante Pavelić — uczyniły z niej symbol sporów wokół pamięci historycznej, odpowiedzialności za zbrodnie wojenne i granic wolności słowa w demokratycznym państwie.