Szczupak łańcuszkowy (nazwa naukowa Esox niger) posiada wiele przydomków, takich jak: Grass pickerel, Jack, czy Eastern pickerel. Ten gatunek jest słodkowodną rybą łowną i jednym z mniejszych przedstawicieli rodziny Esox (szczupak). Występuje naturalnie w dopływach Atlantyku i — historycznie — wzdłuż wybrzeży wschodniej części Ameryki Północnej; zdarzały się także introdukcje poza tym zasięgiem. W literaturze i w doniesieniach terenowych trafia się wzmianka o populacjach w wybrzeżu Zatoki Perskiej, jednak prawidłowy zasięg naturalny obejmuje przede wszystkim wybrzeże Atlantyku i Zatokę Meksykańską (wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej). Gatunek został wprowadzony do niektórych akwenów, m.in. do spływów spływów jezior Ontario i Erie, a także w innych miejscach. Występują zwykle w płytkich, zarośniętych roślinnością basenach jezior, strumieni oraz rzek pływowych i bezodpływowych. Są to ryby żerujące w zasadzce, które atakują wszystko, co pływa w ich pobliżu. Żywią się głównie podczas godzin dziennych.
Wygląd i rozmiary
Szczupak łańcuszkowy ma smukłe, wydłużone ciało, charakterystyczny, spłaszczony pysk i ostre zęby. Ubarwienie zwykle zielonkawe lub brązowozielone z jaśniejszym, kremowym spodem; na bokach widoczne są ciemniejsze plamki i charakterystyczny, łańcuszkowaty wzór (stąd polska nazwa). Młode osobniki i osobniki dorosłe mogą różnić się intensywnością kreskowania.
Rozmiary: najczęściej osiągają 20–35 cm długości, rzadziej do około 45 cm; masa zwykle poniżej 2 kg.
Siedlisko i zasięg
Szczupak łańcuszkowy preferuje płytkie, ciepłe akweny bogate w roślinność, zatoczki, kanały i powolne odcinki rzek. Dobrze znosi lekko zasolony (brakowy) wodny i toleruje okresowe obniżenie jakości wody, dlatego może występować także w rzekach pływowych oraz w estuariach. Tam, gdzie został introdukowany, potrafi się zadomowić i konkurować z rodzimymi gatunkami.
Odżywianie i zachowanie
Szczupak łańcuszkowy to aktywny drapieżnik zasadzki. Ukrywa się w zaroślach i nagle atakuje ofiarę, wykorzystując przy tym szybkość i zęby. Dieta obejmuje przede wszystkim małe ryby, płazy (żaby), skorupiaki (np. rakopodobne), a także owady wodne i inne drobne bezkręgowce. Zwykle poluje w ciągu dnia, chociaż aktywność może być większa o świcie i o zmierzchu.
Rozród
Tarło odbywa się wiosną, gdy temperatura wody wzrasta (zazwyczaj przy kilkunastu stopniach C). Samice składają dużą liczbę jaj, które przywierają do roślinności wodnej lub innych podwodnych struktur. Nie występuje opieka rodzicielska — larwy i narybek rozwijają się samodzielnie, korzystając z osłon w roślinności.
Znaczenie i ochrona
Szczupak łańcuszkowy bywa ceniony przez wędkarzy za waleczność, choć ze względu na mniejsze rozmiary nie jest tak pożądany jak niektóre większe gatunki szczupakowatych. W miejscach introdukcji może wpływać negatywnie na lokalne zespoły rybne, preying on native species and altering food webs. W związku z tym podejmowane są lokalne działania zarządzające populacją, zwłaszcza tam, gdzie stwarza ryzyko dla rodzimych gatunków.
Jak rozpoznać i odróżnić
- Od innych szczupaków (np. szczupaka europejskiego) różni się mniejszym rozmiarem i charakterystycznym łańcuszkowatym wzorem na bokach.
- W stosunku do podobnych gatunków z rodzaju Esox warto zwrócić uwagę na kształt pyska, rozmieszczenie plam oraz preferencje siedliskowe (często bardziej przybrzeżne i zaroślowe).
Podsumowanie: Szczupak łańcuszkowy (Esox niger) to mniejszy, agresywny drapieżnik wodny, doskonale przystosowany do życia w zarośniętych, płytkich akwenach. Jego obecność ma znaczenie zarówno dla wędkarstwa, jak i dla ekosystemów tam, gdzie został introdukowany.
