Zima jest jedną z czterech pór roku i najzimniejszą porą roku. Dni są krótsze, a noce dłuższe. Zima przychodzi po jesieni i przed wiosną. Charakter i długość zimy zależą od szerokości geograficznej, wysokości nad poziomem morza oraz lokalnych warunków klimatycznych.
Przesilenie i definicje zimy
Zima zwykle rozpoczyna się wraz z przesileniem zimowym — momentem, gdy Słońce osiąga najniższy kąt nad horyzontem dla danej półkuli. Na półkuli północnej przesilenie zimowe ma zwykle miejsce 21 lub 22 grudnia, natomiast na półkuli południowej przesilenie zimowe jest zazwyczaj 21 lub 22 czerwca. Oprócz astronomicznej definicji istnieje też meteorologiczne rozumienie zimy — w klimacie umiarkowanym zwykle obejmuje miesiące grudzień–luty na półkuli północnej (czerwiec–sierpień na półkuli południowej).
Dlaczego mamy zimę?
Zima jest skutkiem nachylenia osi obrotu Ziemi względem płaszczyzny orbity (około 23,5°). W czasie przesilenia zimowego dana półkula jest odchylona od Słońca, co skutkuje krótszym dniem, niższą wysokością Słońca nad horyzontem i mniejszą ilością energii słonecznej docierającej do powierzchni — stąd niższe temperatury.
Przyroda zimą
W okresie zimowym obserwujemy liczne przystosowania roślin i zwierząt. Niektóre zwierzęta hibernują, czyli zapadają w długi stan obniżonej aktywności i metabolizmu, aby przetrwać okresy niskich temperatur i ograniczonego dostępu do pożywienia. Inne gatunki migrują w cieplejsze rejony. W klimacie umiarkowanym nie ma liści na drzewach liściastych — liście opadły jesienią, co ogranicza parowanie i chroni rośliny przed mrozem. Wiele drzew iglastych zachowuje igły i ma grube warstwy ochronne, zaś niektóre rośliny zapadają w stan spoczynku.
Na wielu obszarach zimą pada śnieg, który powstaje, gdy wilgotne powietrze ochładza się poniżej temperatury zamarzania i para wodna krystalizuje. Śnieg ma duży wpływ na ekosystemy — izoluje glebę przed silnymi mrozami, zmienia albedo powierzchni (odbicie promieniowania słonecznego) i wpływa na dostępność pokarmu dla zwierząt. Na obszarach polarnych i subpolarnych może występować noc polarna, podczas której słońce nie wschodzi przez dłuższy czas.
Ludzie, zwyczaje i przystosowania
Ludzie noszą ciepłe ubrania, korzystają z ogrzewania i magazynują żywność, która została wyhodowana lub zakonserwowana wcześniej. W wielu miejscach zimą używa się sanek lub nart — zarówno jako środków rekreacji, jak i transportu w trudniejszych warunkach. Zima to też czas wielu tradycji i świąt: w wielu krajach obchodzone są święta Bożego Narodzenia i Nowego Roku, co wpływa na kulturę, obyczaje i gospodarkę (np. sezon turystyczny w kurortach narciarskich).
Aktywności zimowe i gospodarka
Zimą popularne są sporty zimowe: narciarstwo, snowboard, łyżwiarstwo, snowboarding, saneczkarstwo oraz sporty lodowe jak hokej. W rejonach, gdzie śnieg jest częsty, funkcjonują branże związane z odśnieżaniem, utrzymaniem dróg i turystyką zimową. Zima wpływa też na rolnictwo, transport i energetykę — zwiększa zapotrzebowanie na paliwa i energię do ogrzewania.
Ryzyka i zagrożenia
Sezon zimowy niesie ze sobą także zagrożenia: oblodzenia i śliskie drogi, zaspy śnieżne, zawieje, silne mrozy mogące powodować odmrożenia i awarie instalacji. Długie okresy niedoboru światła słonecznego sprzyjają występowaniu sezonowego zaburzenia nastroju (SAD). W miastach zima wymaga działań zapobiegawczych, jak odśnieżanie chodników, posypywanie dróg i zabezpieczenie infrastruktury przed mrozem.
Zmiany klimatu a zima
Globalne ocieplenie wpływa także na zimę: w niektórych rejonach obserwuje się skracanie okresu pokrywy śnieżnej, częstsze występowanie opadów deszczu zamiast śniegu czy silniejsze wahania temperatur. Zmiany te mają konsekwencje dla ekosystemów, gospodarki i planowania miejskiego.
Nazwa pochodzi od starego germańskiego słowa, które oznacza "czas wody" i odnosi się do deszczu i śniegu zimy na średnich i wysokich szerokościach geograficznych.
