Ceres — oznaczona także jako 1 Ceres — jest najmniejszą planetą karłowatą w Układzie Słonecznym i jedynym obiektem tego typu zlokalizowanym w głównym pasie asteroid.
Obiekt został odkryty 1 stycznia 1801 roku przez Giuseppe Piazzi. Nazwa pochodzi od rzymskiej bogini Ceres, opiekunki upraw, roślin i zbiorów, symbolizującej też aspekty macierzyńskie i płodność ziemi.
Po okresie klasyfikowania jako jedna z większych asteroid (nazywana też małą planetą), status Ceres został formalnie zmieniony przez Międzynarodowy Związek Astronomiczny w 2006 r. — odtąd jest klasyfikowana jako planeta karłowata.
Ceres ma średnicę około 939 km i jest zdecydowanie największym oraz najmasywniejszym obiektem w pasie asteroid — jego masa stanowi istotny ułamek, bliski jednej trzeciej całkowitej masy pasa. W przeszłości porównywano go z Vestą, która bywała jaśniejsza obserwacyjnie, jednak Ceres przewyższa ją pod względem rozmiaru i masy. Kształt Ceres jest zbliżony do sferycznego, co odróżnia go od mniejszych, nieregularnych ciał o słabszej grawitacji. Przy pełnej jasności obiekt w większości sytuacji pozostaje zbyt słaby, by był widoczny gołym okiem.
Misje i badania
27 września 2007 roku NASA wystrzeliła sondę Dawn, aby zbadać najpierw Vestę, a następnie Ceres. W 2015 roku sonda Dawn stała się pierwszym statkiem kosmicznym, który osiągnął orbitę planet karłowatej, wchodząc na orbitę Ceres. Kilka miesięcy później statek New Horizons odwiedził Plutona, również planetę karłowatą, dostarczając równoległych danych o odległych ciałach Układu Słonecznego.
Budowa i powierzchnia
Badania sondy Dawn wykazały, że Ceres ma zróżnicowaną strukturę: istnieją dowody na obecność skał, wody w postaci lodu oraz związków uwodnionych. Na powierzchni występują jasne plamy, najbardziej znane w kraterze Occator — analizy wskazują, że są to skupiska soli, w tym węglanów sodu i uwodnionych soli, powstałe w wyniku wysychania lub krystalizacji bogatych w sole płynów. Na Ceres zidentyfikowano także formy mogące świadczyć o procesach kriowulkanicznych, np. góropodobne wzniesienia interpretowane jako kopce kriowulkaniczne.
Znaczenie naukowe
Obserwacje i pomiary przesłane przez sondę Dawn przyczyniły się do lepszego zrozumienia procesów geologicznych na małych, lecz zróżnicowanych ciałach planetarnych. Wyniki sugerują możliwość istnienia dawnych lub obecnych płynnych zasobników solankowych pod powierzchnią, a także lokalnego wykrycia związków organicznych. Te przesłanki czynią Ceres interesującym obiektem w badaniach dotyczących wody w Układzie Słonecznym oraz warunków sprzyjających powstawaniu złożonych związków chemicznych.
Pod względem orbitalnym Ceres okrąża Słońce w odległości średniej około 2,77 j.a., z okresem orbitalnym wynoszącym około 4,6 roku ziemskiego; okres rotacji wokół własnej osi to około 9 godzin.