Nietoperz Kitti: najmniejszy nietoperz świata (Craseonycteris thonglongyai)
Nietoperz Kitti — najmniejszy nietoperz świata. Poznaj zagrożony gatunek z Tajlandii i Birmy, życie w jaskiniach, zwyczaje i potrzeby ochrony.
Nietoperz trzmielojad (Craseonycteris thonglongyai), znany również jako nietoperz Kitti, jest zagrożonym gatunkiem nietoperza. Jest on jedynym członkiem rodziny Craseonycteridae. Występuje w zachodniej Tajlandii i południowo-wschodniej Birmie. Zazwyczaj żyje w wapiennych jaskiniach wzdłuż rzek.
Jest to najmniejszy gatunek nietoperza i jeden z najmniejszych ssaków na świecie. Ma czerwonobrązowe lub szare umaszczenie, z charakterystycznym świńskim ryjkiem. Kolonie różnią się wielkością, średnio 100 osobników w jednej jaskini. Nietoperz żeruje podczas krótkich okresów aktywności wieczorem i o świcie, żerując na pobliskich obszarach leśnych w poszukiwaniu owadów. Samice nietoperzy mają tylko jedno potomstwo rocznie.
Opis i rozmiary
Craseonycteris thonglongyai osiąga długość ciała zaledwie kilku centymetrów — typowo około 29–33 mm — i waży około 2 gramów, co czyni go jednym z najlżejszych ssaków na Ziemi. Ma krótką, krępą budowę ciała, niewielkie, zaokrąglone uszy oraz charakterystyczny, spłaszczony „świński” pyszczek. Futro jest zwykle czerwonobrązowe do szarawego, a skrzydła stosunkowo krótkie i wąskie, dostosowane do krótkich lotów wśród drzew.
Siedlisko i rozmieszczenie
Gatunek znany jest głównie z populacji występujących w wapiennych jaskiniach i szczelinach skalnych położonych nad rzekami i potokami w zachodniej Tajlandii oraz w południowo-wschodniej Birmie. Preferuje tereny o zadrzewionych brzegach, ponieważ na tych obszarach znajduje się bogactwo owadów, którymi się żywi. Kolonie zwykle zajmują niewielkie, trudno dostępne szczeliny jaskiń — dzięki temu unikają drapieżników i nadmiernych zakłóceń.
Zachowanie i dieta
Nietoperz Kitti jest aktywny głównie o zmierzchu i o świcie — prowadzi tzw. aktywność zmierzchowo-poranną (crepuscular). Loty są krótkie i przerywane; ptaki te raczej nie oddalają się daleko od miejsca odpoczynku. Żywią się drobnymi owadami (np. muchówki, komarami, małymi chrząszczami), które chwytają w locie nad koronami drzew i w pobliżu wody. Posługują się echolokacją do lokalizowania ofiar; ich sygnały mają wysokie częstotliwości, typowe dla małych nietoperzy łapiących drobne owady.
Rozród
Samice rodzą zwykle jedno młode raz w roku. Ciąża i porody są zsynchronizowane z okresem zwiększonej dostępności owadów, co zwiększa szanse przeżycia młodych. Młode są początkowo przywiązane do matki i stopniowo uczą się latać i polować. Z powodu niskiej liczby potomstwa i powolnego tempa reprodukcji populacje są szczególnie wrażliwe na straty indywidualne.
Status ochrony i zagrożenia
Nietoperz Kitti jest uznawany za gatunek zagrożony — główne zagrożenia to:
- utrata siedlisk wskutek wydobycia wapienia i niszczenia jaskiń,
- przekształcanie i wycinanie lasów przybrzeżnych, co zmniejsza obszary żerowania,
- zakłócenia spowodowane turystyką i działalnością ludzką w pobliżu miejsc odpoczynku,
- stosowanie pestycydów, które obniża dostępność ofiar i może prowadzić do zatrucia.
Ochrona i działania zalecane
Ochrona tego gatunku opiera się na zabezpieczeniu jego naturalnych siedlisk i ograniczeniu antropogenicznych zakłóceń. Skuteczne działania to m.in.:
- objęcie krytycznych rejonów ochroną prawną, w tym ochronę jaskiń i przyległych lasów,
- monitoring populacji i badań ekologicznych, aby lepiej poznać potrzeby gatunku,
- edukacja lokalnych społeczności i turystów na temat znaczenia jaskiń oraz odpowiedzialnego zachowania,
- współpraca z przemysłem wydobywczym w celu ograniczenia wpływu eksploatacji wapienia,
- ograniczenie stosowania pestycydów w pobliżu siedlisk.
Ciekawostki
- Ze względu na rozmiary nazywany bywa „nietoperzem trzmielowym” lub „nietoperzem Kitti” — często jest porównywany do dużej pszczoły lub trzmiela.
- Jest jedynym znanym przedstawicielem swojej rodziny (Craseonycteridae), co podkreśla jego unikalne znaczenie filogenetyczne.
- Mimo niewielkich rozmiarów pełni ważną rolę w ekosystemie jako regulator populacji owadów.
Ochrona nietoperza trzmielojada wymaga współdziałania naukowców, lokalnych społeczności i organów ochrony przyrody, tak aby zapewnić przetrwanie tego wyjątkowego i niewielkiego ssaka w jego naturalnym środowisku.
Opis
Trzmielojad ma około 29-33 milimetrów długości i 2 gramy masy. Stąd jego potoczna nazwa "trzmielojad". Jest to najmniejszy gatunek nietoperza. Ryjówka etruska jest lżejsza (1,2-2,7 g) (0,042-0,095 oz).
Nietoperz ma charakterystyczny spuchnięty, świński pysk z cienkimi, pionowymi nozdrzami. Jego uszy są stosunkowo duże, a oczy małe i w większości ukryte pod futrem. Jego zęby są typowe dla owadożernych nietoperzy.
Skrzydła są stosunkowo duże i ciemniejsze, z długimi końcami, które umożliwiają nietoperzowi zawisanie. Nietoperz Kitti nie ma widocznego ogona. Pomiędzy tylnymi nogami znajduje się duża sieć skóry, która może pomóc w lataniu i łapaniu owadów, chociaż nie ma kości ogonowych, które pomagają kontrolować go w locie.
Zasięg i rozmieszczenie
W Tajlandii nietoperz występuje w niewielkim regionie prowincji Kanchanaburi, w dorzeczu rzeki Khwae Noi.
Od czasu odkrycia w 2001 roku jednego osobnika w Birmie, zidentyfikowano co najmniej dziewięć odrębnych stanowisk. Populacje tajlandzka i birmańska są morfologicznie identyczne, ale ich sygnały echolokacyjne są odmienne. Nie wiadomo, czy te dwie populacje są od siebie odizolowane reprodukcyjnie.
Zachowanie
Gniazda trzmielojada znajdują się w jaskiniach wapiennych wzgórz, wzdłuż rzek, w suchych lasach wiecznie zielonych lub liściastych. W wielu jaskiniach żyje tylko 10-15 osobników, ale średnia liczebność grupy wynosi 100, a maksymalna około 500. Osobniki gniazdują wysoko na ścianach lub kopułach dachowych, w znacznej odległości od siebie. Nietoperze odbywają również sezonowe migracje pomiędzy jaskiniami.
Nietoperz ma krótki okres aktywności, opuszczając swoje schronienie tylko na 30 minut wieczorem i 20 minut o świcie. Te krótkie loty są łatwo przerywane przez ulewne deszcze lub niskie temperatury. W tym okresie nietoperz żeruje na polach manioku i kapoku lub na wierzchołkach kęp bambusa i drzew tekowych, w promieniu jednego kilometra od miejsca grzędowania. Skrzydła wydają się być przystosowane do lotu w zawisie, a zawartość jelit osobników zawiera pająki i owady, które prawdopodobnie zostały zebrane z liści. Niemniej jednak, większość zdobyczy jest prawdopodobnie chwytana w locie. Głównymi składnikami diety nietoperzy są małe muszki.
Późno w porze suchej (około kwietnia) każdego roku samice rodzą jedno potomstwo. Podczas okresów karmienia młode pozostaje w grzędach lub jest przyczepione do matki na jednym z jej dwóch szczątkowych sutków łonowych.
Taksonomia
Nietoperz trzmielojad został odkryty w 1974 roku. Jest to jedyny żyjący gatunek z rodziny Craseonycteridae.
Zachowanie
Podczas ostatniego przeglądu gatunku w 1996 roku, nietoperz ten został wymieniony przez IUCN jako zagrożony, z tendencją spadkową populacji.
Obecnie najbardziej znaczącym i długoterminowym zagrożeniem dla tajlandzkiej populacji może być coroczne wypalanie lasów, które jest najbardziej rozpowszechnione w okresie rozrodczym nietoperzy. Ponadto, negatywny wpływ może mieć proponowana budowa rurociągu z Birmy do Tajlandii. Zagrożenia dla populacji birmańskiej nie są dobrze znane.
W 2007 r. nietoperz ten został uznany przez projekt EDGE (ewolucyjnie odrębny i globalnie zagrożony) za jeden z 10 najważniejszych gatunków.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest nietoperz trzmiel?
O: Nietoperz trzmielojad to zagrożony gatunek nietoperza, który jest jedynym członkiem rodziny Craseonycteridae. Jest to najmniejszy gatunek nietoperza i jeden z najmniejszych ssaków na świecie.
P: Gdzie występuje nietoperz trzmielojad?
Nietoperz trzmielojad występuje w zachodniej Tajlandii i południowo-wschodniej Birmie.
P: Gdzie zwykle żyje nietoperz trzmielojad?
Nietoperz trzmielojad zwykle żyje w wapiennych jaskiniach wzdłuż rzek.
P: Jak wygląda nietoperz trzmielojad?
Nietoperz trzmielojad ma czerwono-brązową lub szarą sierść i charakterystyczny świński pysk.
P: Czym żywi się nietoperz trzmielojad?
Nietoperz trzmielojad żywi się owadami i żeruje w pobliskich lasach podczas krótkich okresów aktywności wieczorem i o świcie.
P: Ile osobników liczy typowa kolonia nietoperzy trzmielojadów?
Kolonie nietoperzy trzmielojadów różnią się wielkością, średnio 100 osobników na jaskinię.
P: Ile potomstwa mają samice trzmielojada każdego roku?
O: Samice trzmielojada mają tylko jedno potomstwo rocznie.
Przeszukaj encyklopedię