Tichon Chrennikow — kompozytor i sekretarz Związku Kompozytorów ZSRR
Tichon Chrennikow — kompozytor i długoletni sekretarz Związku Kompozytorów ZSRR; kontrowersyjna postać sowieckiej polityki muzycznej, odpowiedzialny za cenzurę i kompromisy.
Tichon Chrennikow (ur. 10 czerwca 1913 r. w Jelecie, Imperium Rosyjskie, zm. 14 sierpnia 2007 r. w Moskwie) był rosyjskim muzykiem — kompozytorem i pianistą. W swojej karierze tworzył m.in. muzykę symfoniczną, teatralną i filmową oraz pieśni i utwory estradowe; pisał w stylu zbliżonym do oficjalnego nurtu socrealizmu. Zaangażował się także w politykę muzyczną swojego kraju, którym wówczas był Związek Radziecki. Wiele osób krytykowało go ostro, zwłaszcza na Zachodzie, i jego imię kojarzy się przede wszystkim z wydarzeniami z 1948 r., kiedy na konferencji kulturalnej — w ramach szerzej zakrojonej kampanii przeciw „formalizmowi” — czołowi kompozytorzy radzieccy, tacy jak Szymanowski — przepraszam — przede wszystkim Szostakowicz i Prokofiew, zostali zmuszeni do publicznego wyrażenia skruchy za swoją twórczość i obietnicy pisania „poprawniejszej” muzyki.
Działalność i pozycja w ZSRR
W 1948 roku Chrennikow został sekretarzem Związku Kompozytorów Radzieckich — organizacji, która miała istotny wpływ na życie muzyczne i artystyczne w kraju. Funkcję tę pełnił przez wiele dziesięcioleci, formalnie aż do upadku Związku Radzieckiego w 1991 roku. Jako sekretarz uczestniczył w tworzeniu i egzekwowaniu polityki kulturalnej, której celem było dostosowanie sztuki do wymogów partii i propagowanie idei socjalistycznych. W praktyce oznaczało to zarówno popieranie kompozytorów i wykonawców lojalnych wobec władz, jak i blokowanie lub krytykowanie twórców uznanych za „formalnych” czy „decadentów”.
Twórczość
Chrennikow był płodnym twórcą — poza działalnością organizacyjną komponował utwory symfoniczne, koncerty, opery i balety, a także wiele partytur filmowych i piosenek. Jego muzyka była ceniona przez część publiczności za melodyjność i przystępność, chociaż krytycy często wskazywali, że styl Chrennikowa odpowiadał konserwatywnym i oficjalnym oczekiwaniom epoki, co ograniczało poszukiwania formalne i awangardowe. Otrzymał też liczne państwowe nagrody i wyróżnienia, co było typowe dla artystów popieranych przez władze.
Kontrowersje i ocena historyczna
Ocena Chrennikowa jest złożona i wywołuje silne emocje. Z jednej strony jego zwolennicy i niektórzy współcześni podkreślali, że dzięki jego pozycji udało się utrzymać pewne ramy działalności twórczej i że potrafił chronić niektórych artystów przed jeszcze ostrzejszymi reperkusjami. Z drugiej strony krytycy wskazują na jego aktywny udział w polityce kulturalnej, która ograniczała wolność artystyczną, i na fakt, że często występował jako egzekutor czy współuczestnik politycznych nacisków na niezależnych twórców. Najbardziej znanym momentem pozostaje rok 1948 i związane z nim działania przeciw „formalizmowi” — wydarzenia te miały realne konsekwencje dla karier i życia wielu kompozytorów.
Późniejsze lata i spuścizna
Po upadku ZSRR w 1991 roku rola i postawa Chrennikowa były przedmiotem publicznej debaty. Przyznał później, że niektóre jego działania budzą żal, ale jednocześnie tłumaczył je uwarunkowaniami politycznymi tamtej epoki i swoją chęcią ochrony muzyki w ramach systemu, który rządził. Trudno jednoznacznie ocenić, na ile były to szczere wyznania, a na ile próby złagodzenia krytyki wobec własnej osoby. Po śmierci w 2007 roku pozostał postacią kontrowersyjną: dla jednych symbol autorytarnej polityki kulturalnej ZSRR, dla innych — kompozytor i działacz, który działał w bardzo trudnych warunkach politycznych.
Podsumowanie
Historia Tichona Chrennikowa przypomina, jak skomplikowane i wielowarstwowe mogą być losy artystów działających w systemie totalitarnym. Jego kariery muzyczna i polityczna splatały się i wpływały na losy innych twórców. Ocena jego osoby zależy w dużej mierze od przyjętej perspektywy — historycznej, moralnej czy estetycznej — i nadal budzi spory wśród badaczy, muzyków i publiczności.
Tichon Khrennikow
Życie i kariera
Tichon Chrennikow był najmłodszym z dziesięciorga dzieci, urodził się w rodzinie kupców koni, w mieście Yelets w rosyjskiej prowincji Lipieck w środkowej Rosji. Jego rodzina zaczęła uczyć go gry na gitarze i mandolinie. W wieku dziewięciu lat zaczął uczyć się gry na fortepianie, a w wieku 13 lat zaczął komponować. Trzy lata później został wysłany do Akademii Muzycznej w Gnesinie, gdzie studiował u kompozytora Michaiła Gnesina. W 1932 r. udał się do Konserwatorium Moskiewskiego. Studiował kompozycję u Vissariona Shebalina i fortepian u słynnego pedagoga Heinricha Neuhaussa, który później był nauczycielem Emila Gilelsa i Światosława Richtera.
Jego wczesne dzieła to m.in. symfonia, koncert fortepianowy i opera oparta na książce W burzę, która była oparta na powieści Samotność, ulubionej książce Stalina. Jego muzyka była zawsze radosna i energiczna. Napisał muzykę do 22 filmów i wielu pieśni patriotycznych. Zrobił wszystko, co mógł, aby zadowolić Stalina, a wkrótce został sekretarzem Związku Kompozytorów Radzieckich.
W 1948 roku przewodniczył konferencji, na której Szostakowicz, Prokofiew, Miaskowski i Szebalin (który był jego nauczycielem) zostali poinformowani, że są złymi "formalistami". Słowo "formalista" nie ma żadnego znaczenia w muzyce, ale było używane przez polityków do określenia każdego, kto nie przestrzegał wytycznych polityków. Chrennikow powiedział na konferencji, że "powstrzymamy wszelkie przejawy formalizmu i dekadencji ludowej".
Szostakowicz dał Chrennikowowi przyjacielską radę o jego operze "Burza", ale Chrennikow był zły, że został skrytykowany, a teraz mógł odzyskać swoją własną. Szostakowicz wygłosił satyryczne uwagi o Chrennikowie w operze Rajok, której nigdy nikomu nie pokazał i która znalazła się w jego papierach po jego śmierci w 1975 roku.
Po upadku Związku Radzieckiego Chrennikow wydał książkę "That's the Way It Was". W książce tej mówi, że każdy musiał przestrzegać politycznych zasad i robił tylko to, co robili wszyscy inni. Ale potem napisał kilka złych rzeczy o Szostakowiczu. Chrennikow był również wrogiem kompozytora Alfreda Schnittke. Zabronił grać swojej muzyki i wściekł się, gdy była wykonywana w innych krajach. Zakazał także grania muzyki innych kompozytorów, którzy teraz stali się sławni, takich jak Sofia Gubaidulina i Viktor Suslin.
Chrennikow nie był jednak wcale zły. Popierał Szostakowicza i Prokofiewa za zdobycie Stalinowskich Nagród w latach pięćdziesiątych XX wieku. Zaprosił także Strawińskiego, który został wygnany do Stanów Zjednoczonych, do powrotu do Związku Radzieckiego w 1962 roku.
Kiedy miał osiemdziesiąt lat, Chrennikow nadal komponował wiele komiksów operowych, operetek i baletów. Zawsze miały one melodie, którymi ludzie mogli się łatwo cieszyć.
Państwo radzieckie przyznało mu wiele nagród za wykonaną pracę: trzy Nagrody Stalina, Nagrodę Państwową ZSRR i Nagrodę Lenina. Lenina. Przed śmiercią otrzymał nawet nagrodę od WładimiraPutina, co sprawia, że wydaje się, iż Rosja może wrócić do swoich dawnych wartości.
Zmarł w Moskwie w wieku 94 lat.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Tichon Khrennikov?
O: Tichon Khrennikov był rosyjskim muzykiem, kompozytorem i pianistą, który urodził się w Imperium Rosyjskim w 1913 roku i zmarł w Moskwie w 2007 roku.
P: Co takiego zrobił, że został szczególnie zapamiętany?
O: Jest szczególnie pamiętany za to, co zrobił na nieprzyjemnej konferencji w 1948 roku, kiedy to niektórzy z najbardziej znanych kompozytorów radzieckich, w tym Szostakowicz i Prokofiew, zostali zmuszeni do powiedzenia, że przepraszają za muzykę, którą napisali i że w przyszłości będą komponować lepszą muzykę.
P: Jak muzycy musieli uważać w czasach Związku Radzieckiego?
O: W czasach Związku Radzieckiego, szczególnie za czasów Stalina, muzycy musieli bardzo uważać na to, co komponują, ponieważ muzyka miała dawać ludziom poczucie szczęścia, że żyją we wspaniałym kraju, jakim był Związek Radziecki. Jeśli kompozytorzy pisali muzykę, która nie podobała się politykom lub nie była dla nich zrozumiała, życie stawało się dla nich bardzo trudne, ponieważ ich muzyka nie mogła być wykonywana, a nawet mogli zostać wysłani do więzienia.
P: Jakie stanowisko zajmował Tichon Khrennikov w latach 1948-1991?
O: W latach 1948-1991 Tichon Khrennikov pełnił funkcję sekretarza Związku Kompozytorów Radzieckich, podczas gdy Stalin był dyktatorem.
P: Jak dziś możemy sprawiedliwie ocenić jego działania?
O: Trudno jest nam dzisiaj sprawiedliwie oceniać jego działania, ponieważ przetrwał, robiąc to, co mu kazali sowieccy dyktatorzy. Po upadku Związku Radzieckiego próbował przepraszać za to, co zrobił, ale trudno ocenić, czy te przeprosiny były szczere, czy nie.
P: Jakiego rodzaju przesłania wymagała sztuka w tym okresie?
O: W tym okresie sztuka musiała przekazywać przesłanie, że ludzie powinni czuć się szczęśliwi, żyjąc w tak wspaniałym kraju jak Związek Radziecki.
Przeszukaj encyklopedię