Zebulon Montgomery Pike (5 stycznia 1779 – 27 kwietnia 1813) był amerykańskim generałem brygady i odkrywcą. Urodził się w Lamberton (dzisiejsza część New Jersey) i jako młody oficer służył w armii amerykańskiej. Jego imieniem nazwano charakterystyczny szczyt Pikes Peak — Pikes Peak w Kolorado, który stał się później jednym z symboli amerykańskiego Zachodu.

Wyprawy eksploracyjne

Jako oficer armii, prezydent Thomas Jefferson poprosił go o poprowadzenie dwóch podróży po nowo nabytych terytoriach Zakupu Luizjany. Pierwsza z nich odbyła się w latach 1805–1806 i miała na celu zbadanie górnych, północnych części rzeki Mississippi, zebraniu informacji geograficznych oraz nawiązaniu kontaktów z miejscowymi plemionami indiańskimi. W trakcie tej wyprawy Pike prowadził pomiary, sporządzał mapy i opisywał warunki terenowe, co miało duże znaczenie dla późniejszych badań i osadnictwa.

Druga podróż odbyła się w latach 1806–1807 i miała na celu zbadanie południowo-zachodniej części północnych hiszpańskich osad kolonialnych w Nowym Meksyku i Teksasie. Trasa wyprawy przecinała Góry Skaliste w kierunku tego, co obecnie jest południowym Kolorado, a jej uczestnicy jako pierwsi z amerykańskich ekspedycji szczegółowo opisywali te rejony.

Aresztowanie i zwolnienie

Podczas drugiej wyprawy Pike został schwytany przez hiszpańskie władze kolonialne w pobliżu Santa Fe. Hiszpanie odeskortowali go i jego ludzi do stolicy prowincji — Chihuahua (dzisiejszy Meksyk), gdzie byli przesłuchiwani i trzymani pod nadzorem. Po pewnym czasie Hiszpanie poprowadzili Pike’a i część jego towarzyszy przez terytoria, które dziś należą do Teksasu, i ostatecznie wypuścili ich blisko granicy z terytorium Stanów Zjednoczonych — w pobliżu Luizjany. Wydarzenia te uwypukliły napięcia między rosnącymi ambicjami terytorialnymi USA a hiszpańskimi interesami w regionie.

Książka i znaczenie naukowe

W 1810 roku Pike opublikował relację ze swoich podróży, która została przyjęta z zainteresowaniem zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Europie. Książka (wydana w języku angielskim) przedstawiała szczegółowe opisy topografii, warunków klimatycznych, zwyczajów Indian oraz informacji praktycznych dla przyszłych podróżników i osadników. Książka ta cieszyła się tak dużą popularnością, że została przetłumaczona na języki niderlandzki, francuski i niemiecki i przeznaczona do publikacji w Europie. Jego zapiski i mapy przyczyniły się do lepszego poznania zachodnich obszarów kontynentu i były wykorzystywane przez kolejnych odkrywców oraz kartografów.

Służba wojskowa i śmierć

Pike kontynuował służbę wojskową; w późniejszych latach awansował i został generałem brygady. Brał udział w walkach podczas wojny 1812 roku między Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią. Zginął 27 kwietnia 1813 roku podczas zdobywania Yorku (dzisiejsze Toronto) — w wyniku eksplozji magazynu amunicji, do której doszło podczas walk, został śmiertelnie ranny.

Dziedzictwo

Pike pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo jako odkrywca i oficer: jego nazwisko upamiętniono m.in. w nazwie Pikes Peak, a jego relacje z podróży stanowią cenne źródło historyczne i geograficzne. Choć określenie „odkrywca” bywa dziś przedmiotem dyskusji (w regionach tych żyły już od dawna rdzennie zamieszkujące plemiona), prace Pike’a dostarczyły jednych z pierwszych szczegółowych, drukowanych raportów o środowisku, zasobach i społecznościach na rozległych, dotąd słabo poznanych terenach Ameryki Północnej.