Maurice Robert Gravel, lepiej znany jako Mike Gravel (ur. 13 maja 1930 r., zm. 26 czerwca 2021 r.) - amerykański polityk demokratyczny. Od 2008 do 2010 roku był członkiem Partii Libertariańskiej, po czym ponownie wstąpił do Partii Demokratycznej. Pełnił funkcję senatora Stanów Zjednoczonych z Alaski (1969–1981), a wcześniej był członkiem Izby Reprezentantów Alaski (1953–1966, spiker w latach 1965–1966). Gravel był dwukrotnym kandydatem na prezydenta w 2008 i 2020 roku.

Wczesne życie i kariera polityczna

Mike Gravel urodził się w 1930 roku i dorastał w rodzinie o korzeniach francusko‑kanadyjskich. W młodości przeprowadził się na Alaskę, gdzie zaangażował się w lokalną politykę. Jego wczesna kariera obejmowała wieloletnią służbę w legislaturze stanowej — od lat 50. do połowy lat 60. pełnił funkcje w Izbie Reprezentantów Alaski, a w latach 1965–1966 był jej marszałkiem (speaker).

Działalność w Senacie (1969–1981)

Jako senator z Alaski Gravel zyskał rozgłos jako osoba krytyczna wobec polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza w kontekście wojny w Wietnamie. Był zwolennikiem ograniczania wydatków zbrojeniowych, odmiany polityki obronnej oraz zwiększania przejrzystości pracy rządu.

  • Ujawnienie treści „Pentagon Papers”: Gravel zapisał fragmenty tzw. Pentagon Papers do Kongresowego Rejestru (Congressional Record), co miało na celu udostępnienie dokumentów opinii publicznej i utrudnienie ich cenzurowania po wyciekach z 1971 roku. Ten ruch przyniósł mu szerokie zainteresowanie mediów i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych momentów jego kariery.
  • Inicjatywy demokratyczne: Gravel był orędownikiem mechanizmów bezpośredniej demokracji na poziomie federalnym, postulując m.in. ułatwienia w przeprowadzaniu referendów i inicjatyw obywatelskich na szczeblu krajowym.

Poglądy i działalność pozasenacka

Po zakończeniu kadencji w Senacie Gravel pozostał aktywny politycznie i publicystycznie. Przez całe życie opowiadał się za większą przejrzystością rządu, redukcją biurokracji, restrykcją wpływów przemysłu zbrojeniowego na politykę oraz za prawami obywatelskimi. Często przyjmował stanowiska krytyczne wobec establishmentu obu głównych partii amerykańskich.

Kandydatury prezydenckie i późniejsze lata

Gravel wystartował w wyborach prezydenckich dwa razy jako kandydat o niskich realnych szansach, lecz z wyraźnym celem promowania określonych idei:

  • 2008: Kandydowanie w wyborach prezydenckich 2008 jako demokrata — kampania miała charakter protestacyjny i skupiała się na antywojennej retoryce oraz reformie polityki zagranicznej.
  • 2020: W 2019–2020 roku ponownie ogłosił start w prawyborach Demokratów; kampania była krótkotrwała i w dużej mierze skoncentrowana na promocji bezpośredniej demokracji i transparentności.

Dziedzictwo i ocena

Mike Gravel pozostawił po sobie spuściznę jako polityk niezależny myślą i nietuzinkowy popularyzator idei przejrzystości rządowej oraz bezpośredniego udziału obywateli w procesie decyzyjnym. Jego decyzja dotycząca Pentagon Papers stała się symbolem walki o wolność informacji i rolę Kongresu w ujawnianiu działań administracji. Choć nigdy nie zajmował najważniejszych stanowisk w administracji federalnej, jego działalność wpłynęła na debatę publiczną o wojnie, tajemnicach państwowych i prawach obywatelskich.

Zmarł 26 czerwca 2021 roku; po śmierci zwrócono uwagę na jego wkład w debatę nad przejrzystością rządu i reformą polityczną.