Blue Lias — formacja skalna Wybrzeża Jurajskiego: skład, wiek i skamieniałości
Blue Lias — formacja Wybrzeża Jurajskiego: wapienie i łupki sprzed 195–200 mln lat, pełne amonitów, dinozaurów i pterozaura. Odkryj geologię i skamieniałości.
Blue Lias to charakterystyczna formacja skalna występująca głównie w południowo-zachodniej Anglii i w części południowej Walii. Stanowi ona istotny element światowego dziedzictwa kulturowego Wybrzeża Jurajskiego i jest częścią szerszej grupy Lias.
Skład i budowa
Blue Lias składa się z regularnie naprzemiennych warstw wapieni i łupków oraz mułowców. W obrębie sekwencji występują też przerwy z większą zawartością gliny i iłów. Charakterystyczny niebiesko‑szary kolor skał związany jest z obecnością pirytu oraz drobnoziarnistych cząstek ilastych i organicznych; utlenianie i zmiany chemiczne tych związków nadają skałom ciemniejszy odcień.
Warstwy mają zwykle grubość od kilku centymetrów do kilkunastu metrów, a całkowita miąższość formacji w różnych odsłonięciach sięga zazwyczaj kilkudziesięciu metrów.
Wiek i środowisko sedymentacji
Osady tworzyły się na przełomie późnego triasu i wczesnej jury, na granicy Rhaetian–Hettangian, co datuje je na około 201 milionów lat temu (około początku jury). Depozycja miała miejsce w płytkim, epikontynentalnym morzu, w którym zmiany klimatyczne i poziomu morza powodowały rytmiczne naprzemienności wapieni i mułowców. Te krótkotrwałe wahania klimatu i warunków sedymentacji przypisuje się m.in. wpływowi cykli Milankovitcha, które kontrolowały m.in. ilość materiału przenoszonego do basenu i poziom tlenienia dna morskiego.
Skamieniałości
Blue Lias jest znany z doskonałej konserwacji skamieniałości morskich i okazów kręgowców. Najczęściej spotykanymi skamieniałościami są skamieniałości amonitów i amonitów, ale znaleźć można też belemnity, małże, brachiopody oraz szczątki ryb. Ważne są również znaleziska dużych kręgowców morskich — np. ichthyosaurów i plezjozaurów — a także rzadkie szczątki dinozaurów i tropy kopalne. Od miejsca tych odsłonięć pochodzą też opisywane okazy latających gadów; znany jest tu także pterozaur Dimorphodon.
Ze względu na warunki sedymentacji (szybkie przykrycie, często niskie natlenienie dna) okazuje się, że wiele szczątków jest dobrze zachowanych, co czyni Blue Lias ważnym rezerwuarem danych paleontologicznych o przejściu trias–jura.
Przejścia litologiczne
W wyższych częściach sekwencji naprzemienności wapienno‑mułowcowe przechodzą w tzw. człon ilasty. Dominacja mułowców i ilastych osadów wskazuje na silniejsze wpływy detrytusu i depozycję w nieco głębszym środowisku morskim lub w warunkach ograniczonego prądu dennego, co zmienia charakter zapisanych środowisk osadowych.
Zastosowanie, udostępnianie i ochrona
Blue Lias od dawna wykorzystywano lokalnie jako kamień budowlany i surowiec do wypalania wapna; wiele historycznych budowli w rejonie Wybrzeża Jurajskiego powstało z tego materiału. Jednocześnie odsłonięcia Blue Lias są popularne wśród poszukiwaczy skamieniałości i turystów (np. w rejonach Lyme Regis, Charmouth i innych odsłonięciach Wybrzeża Jurajskiego), ale należy pamiętać o ryzyku obrywów i osuwisk oraz o obowiązujących zasadach ochrony przyrody. Odsłonięcia na obszarze Wybrzeża Jurajskiego korzystają z różnych form prawnej ochrony i należą do ważnych stanowisk naukowych i przyrodniczych.
Przy poszukiwaniu skamieniałości warto zachować ostrożność — nie zbliżać się do krawędzi klifów, stosować się do lokalnych przepisów i zgłaszać wartościowe znaleziska do muzeów lub instytucji naukowych.
Znaczenie naukowe
Blue Lias dostarcza cennych informacji o zmianach środowiskowych i biologicznych na granicy triasu i jury, o rytmikach sedymentacyjnych oraz o ewolucji morskich ekosystemów tego czasu. Dzięki bogactwu i jakości skamieniałości jest to jedno z kluczowych miejsc badań paleontologicznych i stratygraficznych w Europie.
To jest rytmit: oczywisty powtarzający się wzór, z bloków wapiennych z łupkami pomiędzy nimi. Klify Blue Lias w Lyme Regis, Dorset
Lower Lias w Nash Point, Glamorgan, Walia
Powiązane strony
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Blue Lias?
O: Blue Lias to formacja skalna występująca głównie w południowo-zachodniej Anglii i części południowej Walii. Jest ona częścią Światowego Dziedzictwa Wybrzeża Jurajskiego i należy do Grupy Lias.
P: Kiedy powstał Blue Lias?
O: Blue Lias powstał między 195 a 200 milionami lat temu, w późnym triasie i wczesnej jurze.
P: Jakie rodzaje skał tworzą Blue Lias?
O: Blue Lias składa się z sekwencji warstw wapieni i łupków.
P: Z czego słynie Blue Lias?
O: Blue Lias słynie ze skamieniałości, zwłaszcza amonitów. Znaleziono również szczątki wielu dinozaurów i pterozaura Dimorphodon.
P: Co powoduje naprzemienne występowanie wapieni i mułowców w Blue Lias?
O: Krótkotrwałe wahania klimatyczne, które uważa się za spowodowane cyklami Milankovitcha, powodują przemienność wapieni i mułowców w Blue Lias.
P: Co nadaje Blue Lias niebiesko-szary kolor?
O: Piryt żelaza nadaje Blue Lias niebiesko-szary kolor.
P: Na co wskazuje bogaty w glinę element mułowca w Blue Lias?
O: Osadzenie bogatego w glinę mułowca świadczy o tym, że został on położony w głębszym środowisku morskim.
Przeszukaj encyklopedię