Enid Lyons — pierwsza kobieta w australijskiej Izbie Reprezentantów

Enid Lyons — pierwsza kobieta w australijskiej Izbie Reprezentantów i w rządzie. Historia tasmańskiej liderki, parlamentarnej pionierki i orędowniczki praw kobiet.

Dame Enid Muriel Lyons AD, GBE (z domu Burnell; 9 lipca 1897 – 2 września 1981) była wybitną australijską polityczką i działaczką społeczną. Była pierwszą kobietą wybraną do australijskiej Izby Reprezentantów oraz pierwszą kobietą, która weszła do federalnego gabinetu. Była żoną premiera Tasmanii, a następnie premiera Australii Josepha Lyonsa i przez wiele lat zajmowała się działalnością publiczną zarówno jako partnerka polityczna męża, jak i samodzielna polityczka.

Młodość i wykształcenie

Enid Muriel Burnell urodziła się w Smithton w Tasmanii jako jedna z trzech córek Williama i Elizy (z domu Taggett) Burnell. Kształciła się na nauczycielkę w Hobart, po czym pracowała w zawodzie nauczycielki. Jej rodzina była zaangażowana społecznie: matka Enid aktywnie działała w Partii Pracy i lokalnych organizacjach społecznych, a także była jedną z pierwszych kobiet mianowanych na sędziego pokoju w Tasmanii. To środowisko ukształtowało w Enid zainteresowanie sprawami publicznymi i społecznymi.

Małżeństwo i życie publiczne u boku Josepha Lyonsa

Po ślubie z Josephem Lyonsem Enid stała się nie tylko żoną polityka, ale także jego bliską współpracowniczką i partnerką w kampaniach. Joseph Lyons był najpierw premierem Tasmanii, a później – od 1932 do 1939 roku – premierem Australii. Para miała dużą rodzinę i przez lata Enid łączyła obowiązki rodzinne z aktywnością publiczną, wspierając programy społeczne i charytatywne, które prowadził jej mąż.

Okres po śmierci męża i wejście do polityki federalnej

Joseph Lyons zmarł w 1939 roku w wieku 59 lat, jako pierwszy premier Australii, który zmarł na urzędzie. Po jego śmierci Enid Lyons wróciła do Tasmanii. Miała żal do następcy Josepha Lyonsa jako przywódcy UAP, Roberta Menziesa, którego krytykowała za to, że jej zdaniem nie udzielił mężowi wystarczającego wsparcia w ostatnich dniach życia, co skłoniło ją do ostrej krytyki zachowań politycznych w tamtym okresie.^[1]

Kariera parlamentarno‑ministerialna

W wyborach w 1943 roku Dame Enid Lyons wąsko wygrała Dywizję Darwina w północno‑zachodniej Tasmanii jako kandydatka United Australia Party (UAP), stając się pierwszą kobietą w historii, która zasiadła w Izbie Reprezentantów. Jej kontrkandydatem był przyszły premier Tasmanii Eric Reece, który uzyskał więcej głosów pierwszorzędnych, lecz system preferencyjny przyniósł zwycięstwo Lyons.

W tych samych wyborach Dorothy Tangney została wybrana do Senatu jako pierwsza kobieta‑senator w Australii, co razem z wyborem Enid Lyons oznaczało przełomowy moment dla representation kobiet na szczeblu federalnym.

Po powstaniu Liberalnej Partii Australii i powrocie Roberta Menziesa do władzy w 1949 roku, Enid Lyons została powołana na stanowiska wykonawcze w rządzie, co uczyniło ją pierwszą kobietą zasiadającą w federalnym gabinecie. Pełniła funkcje bez odrębnego portfolio, promując przede wszystkim sprawy rodzinne i społeczne. W parlamencie zasłynęła jako orędowniczka praw rodziny, roli matek i równocześnie jako osoba która łączyła życie rodzinne z działalnością publiczną.

Życie po polityce i działalność publiczna

Po odejściu z parlamentu w 1951 roku Enid Lyons stopniowo wróciła do aktywności poza izbą poselską. Jej stan zdrowia poprawił się; pracowała jako felietonistka prasowa (1951–1954), była komisarzem Australian Broadcasting Corporation (1951–1962) i pozostawała aktywna w życiu publicznym, konsekwentnie zabierając głos w sprawach dotyczących rodzin, kobiet oraz polityki społecznej. Opublikowała trzy tomy wspomnień, w których opisała swoje doświadczenia polityczne i prywatne, w tym krytyczne uwagi dotyczące zachowania niektórych polityków wobec jej zmarłego męża, co wywołało szeroką dyskusję i przyczyniło się do odnowienia zarzutów wobec Roberta Menziesa w tamtym okresie.^[1]

Odznaczenia, śmierć i dziedzictwo

W 1937 roku Lyons została odznaczona Wielkim Krzyżem Dame Orderu Imperium Brytyjskiego (GBE) w ramach odznaczeń koronacyjnych.^[4][5] W Dniu Australii w 1980 roku została mianowana Dame of the Order of Australia (AD), stając się drugą kobietą, która otrzymała to wyróżnienie.^[8] Była jedną z pierwszych Australijek wyróżnionych damehood w różnych orderach.

Dame Enid zmarła 2 września 1981 roku. Jej pogrzeb państwowy odbył się w Devonport, Tasmania, a pochowana została obok męża na cmentarzu Mersey Vale Lawn. Jej życie i kariera pozostawiły trwały ślad w historii Australii: przełamała bariery dla kobiet w polityce federalnej i stała się wzorem dla kolejnych pokoleń działaczek i parlamentarzystek.

Ważniejsze daty w skrócie:

• 9 lipca 1897 – urodziła się jako Enid Muriel Burnell w Smithton (Tasmania)
• 1932–1939 – okres, gdy jej mąż Joseph Lyons był premierem Australii
• 1937 – odznaczona GBE (Wielki Krzyż Orderu Imperium Brytyjskiego)^[4][5]
• 1943 – wybrana do Izby Reprezentantów (Dywizja Darwin, Tasmania) – pierwsza kobieta w Izbie Reprezentantów
• 1949 – pierwsza kobieta w federalnym gabinecie (po powrocie Menziesa do władzy)
• 1951 – zakończenie kariery parlamentarnej
• 1980 – mianowana Dame of the Order of Australia (AD)^[8]
• 2 września 1981 – zmarła; pogrzeb państwowy w Devonport, Tasmania

Pytania i odpowiedzi

P: Kim była Dame Enid Muriel Lyons?

P: Gdzie i kiedy się urodziła?

P: Czym zajmowała się jej matka?

P: Jakie odznaczenia otrzymała za życia?

P: Jak reagowała na zachowanie Roberta Menziesa wobec jej męża?

P: Kto został pierwszą kobietą senatorem w Australii w tych samych wyborach, w których Lyons wygrał Darwin Division?

P: Jakimi zajęciami zajmowała się po przejściu na emeryturę?

Szukaj według litery