Eneasz — trojański książę, bohater Iliady i Eneidy, protoplasta Rzymu
Eneasz — trojański książę, bohater Iliady i Eneidy, pobożny protoplasta Rzymu. Opowieść o odwadze, miłości i losie, który dał początek narodzinom Wiecznego Miasta.
Eneasz był trojańskim księciem i bohaterem. Jego ojcem był Anchise, jego matką była grecka bogini Afrodyta (Wenus w przypadku źródeł rzymskich). W literaturze występuje w różnych rolach — jako odważny wojownik, wędrowiec i symboliczny przodek przyszłego narodu. Zarówno Homer jak i Vergil wspominają o nim w swoich opowieściach.
Pochodzenie i rodzina
Eneasz był synem śmiertelnego Anchisesa i bogini Afrodyty, co czyniło go postacią półboską. W źródłach rzymskich jego matką utożsamiana jest Wenus, co miało polityczne i ideologiczne znaczenie — rzymscy twórcy mitu wykorzystywali boskie pochodzenie, by podkreślić wyjątkowość rodowodu Rzymian. Do Eneasza należeli również syn Ascanius (znany też jako Iulus), który według tradycji miał być przodkiem późniejszych rzymskich rodów.
Eneasz w Iliadzie
Eneasz pojawia się w Księdze 5 Iliady napisanej przez Homera, gdzie występuje jako jeden z trojańskich wojowników. U Homera nie jest postacią centralną — raczej jednym z wielu bohaterów wojny trojańskiej — lecz jego wizerunek jako walecznego i szlachetnego rycerza stanowi punkt wyjścia dla późniejszych rozwinięć mitu.
Eneasz w Eneidzie
Vergil nadał Eneaszowi rolę głównego bohatera i symbolicznego założyciela rzymskiej wspólnoty. Vergil napisał o nim całą serię książek. Książki te w oryginalnej łacinie nazywają się Aeneis. Zwykłym angielskim tłumaczeniem tytułu jest Aeneid.
W Aeneidzie opowieść zaczyna się od Eneasza wynoszącego ojca z płonącej Troi, a następnie opisany jest jego długi rejs po Morzu Śródziemnym, podczas którego spotyka szereg postaci i przeciwności. Najsłynniejsze epizody to pobyt w Kartyaginie i tragiczna miłość do królowej Dydony, zejście do świata podziemnego, a w końcu przybycie do Włoch, gdzie dochodzi do konfliktu z lokalnymi plemionami i rywalizacji z wodzem Turnusem. Opowieść kończy się założeniem osady, która według rzymskiej tradycji stanie się zaczątkiem przyszłego Rzymu.
Motyw pobożności (pietas) i znaczenie dla Rzymu
W centrum wizerunku Eneasza u Vergila stoi pietas — pobożność wobec bogów, obowiązek wobec rodziny i przeznaczenie narodu. Eneasz nie zawsze postępuje z własnej woli; często podporządkowuje prywatne uczucia (np. miłość do Dydony) nadrzędnemu losowi, który prowadzi go do Italii. W ten sposób Vergil przedstawia Eneasza jako prototyp rzymskiego ideału: posłusznego bogom i odpowiedzialnego za przyszłe dobro wspólnoty.
Według mitów potomkami Eneasza są między innymi syn Ascanius oraz przez kolejne pokolenia założyciele i władcy, a w długiej linii genealogicznej umieszcza się również postacie takie jak Romulus i Remus — co miało uzasadnić boskie i heroicze pochodzenie Rzymu.
Dziedzictwo literackie i kulturowe
Eneasz stał się ważną figurą w literaturze i sztuce europejskiej. Poza Homerem i Vergilem jego postać pojawia się i inspirowała wielu późniejszych twórców. W tekstach anglojęzycznych i europejskich występują liczne reinterpretacje mitu:
- William Szekspir napisał też opowiadanie wspominające Eneasza.
- Christopher Marlowe napisał sztukę o Eneaszku i Dydonie, królowej, która się w nim zakochała.
- Jest też opera o Eneaszku i Dydonie, napisana przez Henryka Purcella, a także liczne inne dzieła muzyczne, malarskie i literackie inspirowane historią Eneasza.
Interpretacje i znaczenie współczesne
Współcześni badacze analizują postać Eneasza z różnych perspektyw: literackiej (rola Eneasza w narracji Vergila), historyczno-mitotwórczej (jak mityczne genealogie służyły legitymizacji władzy), a także kulturowej (zmiany w odbiorze postaci na przestrzeni dziejów). Mit o Eneaszu jest przykładem tego, jak opowieść może łączyć elementy lokalnej legendy z ideologią państwa i sztuki.
Podsumowanie: Eneasz — trojański książę z boskim rodowodem — pełni w literaturze dwie główne funkcje: u Homera jest jednym z bohaterów wojny trojańskiej, u Vergila natomiast staje się założycielem losów, które prowadzą do powstania Rzymu. Jego historia łączy w sobie motywy odwagi, obowiązku, miłości i przeznaczenia, co uczyniło go trwałym symbolem w kulturze europejskiej.
Eneasz niosący Anchisy, około 500 lat p.n.e., Luwr.
Powiązane strony
- Papież Pius II
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Eneasz?
O: Eneasz był trojańskim księciem i bohaterem. Jego ojcem był Anchizes, a matką grecka bogini Afrodyta (w przypadku źródeł rzymskich Wenus).
P: Co Wergiliusz napisał o Eneaszu?
O: Wergiliusz napisał serię ksiąg o Eneaszu, zwanych w oryginale łacińskim "Aeneis", zwykle tłumaczonych jako "Eneida". Księgi te opowiadają o "pobożnym Eneaszu" i o tym, jak doszło do założenia Rzymu.
P: Gdzie Homer wspomina o Eneaszu?
O: Homer wspomina o Eneaszu w piątej księdze Iliady.
P: Kto jeszcze napisał opowiadania lub sztuki o Eneaszu?
O: William Shakespeare napisał o nim opowiadanie, a Christopher Marlowe napisał sztukę o Dydonie, królowej, która się w nim zakochała. Istnieje również opera o Dydonie i Eneaszu napisana przez Henry'ego Purcella.
P: Jak zaczęła się opowieść o "pobożnym Eneaszu"?
O: Opowieść zaczyna się od tego, że Aneasz wynosi swojego ojca z płonącej Troi.
P: Gdzie się znalazł po długiej żegludze przez Morze Śródziemne?
O: Po długim żeglowaniu po Morzu Śródziemnym znalazł się na wybrzeżu, gdzie Romulus i Remus założyli później Rzym.
Przeszukaj encyklopedię