Bengal Zachodni (bengalski: বঙ্গ প্রদেশ/পশ্চিমবঙ্গ) to stan w Indiach, położony we wschodniej części kraju nad Zatoką Bengalską. Kolkata jest stolicą i największym miastem stanu. Bengal Zachodni jest jednym z najgęściej zaludnionych stanów Indii — czwartym pod względem liczby ludności — oraz ważnym regionem gospodarczym kraju: jest szóstym co do wielkości wkładem w PKB Indii. Według spisu powszechnego populacja stanu znacząco wzrosła od danych z 2001 roku, kiedy to mieszkało tu 80 221 171 osób. Powierzchnia stanu wynosi 34.267 mi² (88.752 km²), co czyni go większym niż Serbia, ale mniejszym niż Jordania. W tradycyjnej geografii Indii Bengal Zachodni zaliczany jest do strefy wschodnioindyjskiej.

Geografia

Stan rozciąga się od wybrzeża Zatoki Bengalskiej na południu po podnóża Himalajów na północy. Przez Bengal Zachodni przepływają ważne rzeki, w tym Ganges (Ganga) i jego odnogi — system deltowy ujścia tworzy rozległe niziny aluwialne. Na południu znajduje się unikatowy ekosystem mangrowy Sundarbans, jeden z największych na świecie, znany m.in. z populacji tygrysa bengalskiego. Na północy w regionach takich jak Darjeeling występują wzgórza i plantacje herbaty.

Klimat

W Bengalu Zachodnim panuje przede wszystkim klimat tropikalny monsunowy: gorące i wilgotne lato z obfitymi opadami podczas monsunu, chłodniejsze i suchsze miesiące zimowe w większości nizin, a na północy łagodniejsze warunki górskie. Strefa delty i wybrzeża jest podatna na cyklony i powodzie.

Demografia i społeczeństwo

Mieszkańcy stanu to przede wszystkim Bengalczycy, będący także główną grupą etniczną w sąsiednim Bangladeszu. Społeczeństwo jest zróżnicowane pod względem religijnym — dominują hinduizm i islam, obecne są także mniejsze społeczności chrześcijańskie, buddyjskie oraz liczne grupy plemienne (Adivasi) w niektórych rejonach. Językiem dominującym jest bengalski, używany w życiu codziennym, administracji i kulturze.

Gospodarka

Gospodarka Bengalu Zachodniego jest zróżnicowana: rolnictwo (uprawa ryżu, juty, warzyw; znaczne znaczenie ma także produkcja herbaty w rejonie Darjeeling), przemysł ciężki i lekki (hutnictwo, przemysł chemiczny, cement, tekstylia), porty morskie (Port of Kolkata i port Haldia) oraz rozwijający się sektor usług — w tym handel, transport i informatyka w aglomeracji Kolkata. Regiony nadmorskie oraz delta rzeczna są istotne dla rybołówstwa i hodowli.

Historia i administracja

Bengal Zachodni ma bogatą historię jako część historycznego regionu Bengal. W czasach kolonialnych obszar ten tworzył ważną część Bengal Presidency pod panowaniem brytyjskim. W 1947 roku, podczas podziału Indii, historyczny Bengal został podzielony — część wschodnia stała się później niepodległym Bangladeszem, a zachodnia pozostała w składzie Indii jako Bengal Zachodni. Współczesna administracja stanu obejmuje rządy stanowe i podział na jednostki administracyjne (dystrykty), z siedzibą rządu w Kolkata.

Kultura, nauka i obyczaje

Bengal Zachodni jest ważnym centrum kulturalnym Indii. Jest ojczyzną wybitnych pisarzy, poetów i artystów—do najsłynniejszych należy Rabindranath Tagore, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Kultura bengalska słynie z muzyki, teatru, filmu, literatury i sztuk wizualnych. Najważniejszym świętem jest Durga Puja — uroczyste obchody odbywają się co roku i są dużym wydarzeniem społecznym i artystycznym. Kuchnia bengalska kładzie nacisk na ryby, ryż i ostre przyprawy; znane są słodycze, takie jak rasgulla czy sandesh.

Transport i edukacja

Kolkata jest głównym węzłem komunikacyjnym: lotnisko międzynarodowe, rozbudowana sieć kolejowa i drogowa, porty fluvialne umożliwiające żeglugę po rozległych rzekach. W stanie działają liczne uczelnie i instytucje badawcze — m.in. University of Calcutta i Jadavpur University — które mają duże znaczenie dla edukacji wyższej i badań w regionie.

Atrakcje i przyroda

Do najważniejszych atrakcji należą: zabytkowa architektura i muzea w Kolkata, wzgórza Darjeeling z plantacjami herbaty i widokiem na Himalaje, przyrodnicze rezerwaty i Sundarbans — obszar chroniony wpisany na listę UNESCO, znany z mangrowych lasów i dzikiej fauny.

Ogólnie Bengal Zachodni łączy bogactwo kulturowe, ważną rolę gospodarczą i zróżnicowane środowisko naturalne, co czyni go jednym z kluczowych stanów w Republice Indii.