Przegląd

Manuskrypt Wojnicza, znany też jako Rękopis Voynicha, to ilustrowany kodeks pochodzący prawdopodobnie z początku XV wieku. Nazwa wywodzi się od Wilfrida Michaela Voynicha, kupującego rękopis na początku XX wieku; informacje o nim znajdują się w opracowaniach i katalogach Wilfrida Voynicha. Kodeks liczy około 240 stron pergaminu (vellum) i od 1969 roku jest przechowywany w bibliotece Uniwersytetu Yale (Beinecke Rare Book & Manuscript Library, sygn. MS 408) — Yale.

Zawartość i cechy fizyczne

Rękopis zawiera bogate, ręcznie malowane ilustracje oraz tekst zapisany w nieznanym systemie znaków. Ilustracje przedstawiają motywy botaniczne, anatomiczne, astronomiczne i farmaceutyczne; wiele z nich wygląda na schematyczne przekazy wiedzy przyrodniczej lub leczniczej. Badacze wyróżniają kilka sekcji, które zwykle opisuje się jako:

  • herbalna (roślinna),
  • astronomiczno-astrologiczna,
  • biologiczna lub „anatomiczna”,
  • kosmologiczna,
  • farmakopealna i „przepisowa”.

Tekst zapisywany jest od lewej do prawej, bez widocznych przeróbek czy korekt, co skłoniło badaczy do twierdzenia o wysokiej spójności systemu zapisu. Liczne cechy statystyczne tekstu — powtarzalność form wyrazowych, rozkład częstości znaków — sprawiają, że struktura przypomina naturalne języki, choć znaczenie pozostaje nieodczytane.

Pochodzenie i historia własności

Na temat autorstwa i miejsca powstania istnieje wiele teorii. Radiodatowanie przeprowadzone przez badaczy z Uniwersytetu w Arizonie wskazało na okres między 1404 a 1438 rokiem, co stanowi podstawę datowania pergaminu metodą radiowęglową. Wstępne badania pigmentów i atramentu przez instytut McCrone potwierdziły, że znacząca część farb i pisma jest zgodna z materiałami średniowiecznymi (McCrone Research Institute). Z źródeł historycznych wiadomo, że w XVII wieku rękopis znajdował się w rękach Jana Marka Marciego i trafił do jezuitów, którzy wysłali go do Athanasiusa Kirchera; później zaginął w archiwach aż do wykupienia przez Voynicha.

Badania i próby odczytania

Manuskrypt przyciągał uwagę zarówno amatorów, jak i profesjonalistów z dziedziny kryptografii. Próby deszyfracji prowadzili m.in. klasyczni kryptolodzy z pierwszej połowy XX wieku oraz współcześni lingwiści i informatycy stosujący metody statystyczne i algorytmy uczenia maszynowego. Nie udało się dotąd przedstawić powszechnie akceptowanego odczytu ani tłumaczenia. Część badaczy sugeruje, że tekst może być szyfrogramem (szyfrogram), inna hipoteza zakłada, że to system sztucznie skonstruowanego języka lub zapisu.

Znaczenie i kontrowersje

Manuskrypt Wojnicza bywa nazywany "najbardziej tajemniczym rękopisem świata" ze względu na nieznane pismo i enigmatyczne ilustracje. Znaczenie dokumentu jest dwojakie: z jednej strony stanowi zagadkę dla historii nauki i kryptografii, z drugiej — wartościowy obiekt sztuki i wiedzy ilustrowanej późnego średniowiecza. Dyskusje obejmują również kwestię autentyczności (odrzuconą przez większość badań naukowych) oraz możliwe zastosowania — od studiów filologicznych po badania historyczne dotyczące medycyny, botaniki i astronomii tamtego okresu. Więcej informacji i cyfrowe reprodukcje znajdują się w katalogach i opracowaniach dostępnych online i w bibliotekach — zobacz wybrane źródła: ilustracje i opisy, biografia kolekcjonera, oraz bibliografie naukowe (materiały o pergaminie, archiwum Yale, opracowania kryptograficzne).