Wektor — pojęcie i definicja

A vector W matematyce i jej zastosowaniach wektor to obiekt posiadający kierunek oraz wielkość (moduł). W potocznym ujęciu wektor opisuje przesunięcie lub wielkość fizyczną z określonym kierunkiem, np. prędkość lub siłę. Przy opisie formalnym wektory traktuje się jako elementy przestrzeni wektorowej; więcej informacji podstawowych można znaleźć pod definicją wektora.

Reprezentacja i cechy

W praktyce wektory rysuje się jako strzałki: długość strzałki odpowiada modułowi, a kierunek strzałki wskazuje orientację. W układzie współrzędnych wektor zapisuje się najczęściej jako uporządkowaną krotkę liczb, np. (x, y) w dwóch wymiarach lub (x, y, z) w trzech wymiarach. Moduł oblicza się ze współrzędnych za pomocą twierdzenia Pitagorasa, a jednostkowy wektor (o module 1) służy do określenia kierunku bez informacji o wielkości. Zagadnienia dotyczące kierunku i modułu omówione są szerzej przy opisie kierunku i magnitudy.

Podstawowe operacje

Na wektorach wykonuje się operacje algebraiczne, które mają bezpośrednie interpretacje geometryczne i fizyczne:

  • Dodawanie wektorów (złożenie przesunić) i odejmowanie.
  • Mnożenie przez skalar (zmiana długości przy zachowaniu kierunku lub jego odwrócenie).
  • Iloczyn skalarny (dot product) — daje miarę podobieństwa kierunków i umożliwia obliczanie rzutów.
  • Iloczyn wektorowy (cross product) — w trzech wymiarach zwraca wektor prostopadły do danej pary.

Więcej o praktycznych aspektach operacji wektorowych można przeczytać w materiałach dotyczących operacji wektorowych i przykładach obliczeń dla przesunięć.

Historia i rozwój pojęcia

Idea kierunku i przesunięcia ma długą tradycję w geometrii i mechanice. Formalne ujęcie wektorów rozwinęło się w XIX wieku wraz z pracami nad algebrą i analizą wektorową. Na przestrzeni czasu pojęcie to zostało uogólnione do przestrzeni liniowych i macierzy, co stało się fundamentem współczesnej algebry liniowej.

Zastosowania i rozróżnienia

Wektory znajdują zastosowanie w wielu dziedzinach: fizyce (siła, prędkość, przyspieszenie), inżynierii (analiza konstrukcji), grafice komputerowej (pozycjonowanie i transformacje), uczeniu maszynowym (wektory cech). Ważne jest rozróżnienie między wektorem a skalarem — skalar ma tylko wartość, bez kierunku. Istnieją też pojęcia związane z położeniem wektora: wektor swobodny (wolny) może być przesuwany równoległe, podczas gdy wektor związany jest z konkretnym punktem; zobacz dodatkowe materiały o wektorach swobodnych, o reprezentacji graficznej i o zastosowaniach praktycznych.