The Last Airbender to amerykański film fantasy w reżyserii M. Nighta Shyamalana, który ukazał się 1 lipca 2010 roku. Jest to adaptacja na żywo pierwszego sezonu serialu Avatar: The Last Airbender i opowiada o młodym Aangu — ostatnim z Nomadów Powietrznych — oraz jego przyjaciołach, którzy wyruszają na Biegun Północny, aby znaleźć mistrza zginania wody i nauczyć się kontroli nad tym żywiołem. W rolach głównych wystąpili Noah Ringer jako Aang, Nicola Peltz jako Katara, Jackson Rathbone jako Sokka oraz Dev Patel. Fabuła filmu krzyżuje losy Aanga i jego przyjaciół z próbami ekspansji ze strony Władcy Ognia Ozai i prowadzonej przez Naród Ognia wojny przeciw Królestwu Ziemi, Plemionom Wodnym i pozostałym po Nomadach Powietrza.
Fabuła
Film koncentruje się na wczesnych wydarzeniach znanych z pierwszego sezonu serialu: odkryciu Aanga przez Katarę i Sokkę, ucieczce przed siłami Narodu Ognia oraz podróży do Plemienia Wodnego na Biegunie Północnym w poszukiwaniu nauczyciela zginania wody. W adaptacji wiele wątków i postaci zostało skondensowanych lub zmienionych, aby zmieścić materiał jednego sezonu telewizyjnego w pełnometrażowym obrazie, co znacząco wpłynęło na tempo i przejrzystość narracji.
Obsada i twórcy
Adaptacja została wyreżyserowana i zaadaptowana przez M. Nighta Shyamalana. Producentami byli m.in. Frank Marshall, Kathleen Kennedy, Sam Mercer i Scott Aversano. Projekt zrealizowały Paramount Pictures oraz Nickelodeon Movies. Serial źródłowy (pierwszy sezon Avataru) stworzyli Michael Dante DiMartino i Bryan Konietzko.
Produkcja
Prace nad filmem rozpoczęły się w 2007 roku, zdjęcia ruszyły w połowie marca 2009 r. Produkcja wykorzystywała zarówno zdjęcia w tradycyjnych projektorach dwuwymiarowych, jak i konwersję/ponowne renderowanie do formatu 3D (w systemie RealD 3D). Film został zrealizowany na dużą skalę — podawane koszty produkcji mieszczą się w szerokim przedziale: często cytowana kwota to 150 milionów dolarów na produkcję oraz około 130 milionów dolarów na promocję (łącznie co najmniej 280 milionów dolarów), choć inne źródła podawały niższe lub różne szacunki. Planowano, iż będzie to pierwsza część trylogii.
Wydanie i wyniki finansowe
Premiera miała miejsce 30 czerwca 2010 roku w Nowym Jorku, a na ekrany w USA trafił dzień później. Film otworzył się słabiej niż oczekiwano jak na kosztowną produkcję i wstępne szacunki pierwszego dnia dystrybucji mówią o około 16 milionach dolarów. Ostatecznie obraz zarobił na świecie kilka setek milionów dolarów, jednak przy wysokich kosztach produkcji i marketingu jego sukces finansowy był oceniany przez wielu jako umiarkowany.
Odbiór krytyczny i kontrowersje
Film spotkał się z bardzo negatywnymi recenzjami ze strony krytyków i dużej części widzów. Najczęściej krytykowano:
- silne uproszczenie i skrócenie fabuły oryginalnego serialu, przez co film wydawał się nielogiczny lub pozbawiony głębi;
- drewniane dialogi i aktorstwo, które nie oddawały bogactwa postaci znanych z animacji;
- zmiany w charakterystyce postaci i tonie opowieści — usunięcie istotnego humoru i emocjonalnych niuansów;
- krytykę castingową związaną z zarzutami whitewashingu — obsadzenie głównych ról przez aktorów, których wygląd i pochodzenie nie odpowiadały kulturowym inspiracjom świata Avatara, co wywołało oburzenie fanów i komentatorów;
- krytykę wykorzystania formatu 3D, uznanego przez niektórych za nadmierne i pozbawione efektu artystycznego.
W konsekwencji film zdobył wiele negatywnych nagród i wyróżnień; w 2011 roku otrzymał kilka Złotych Malin, w tym w kategoriach Worst Picture oraz kontrowersyjnej kategorii „Worst Eye-Gouging Mis-Use of 3D”.
Różnice wobec materiału źródłowego
Adaptacja Shyamalana znacząco odbiegała od serialu telewizyjnego pod względem tempa, tonu i relacji między postaciami. Wiele wątków i humorystycznych cech serialu zostało pominiętych lub przekształconych, co nie spodobało się fanom oryginału. Twórcy serialu, Michael Dante DiMartino i Bryan Konietzko, nie byli bezpośrednio zaangażowani w produkcję filmu i publicznie wyrażali zastrzeżenia wobec sposobu adaptacji.
Dziedzictwo i los planowanej trylogii
Początkowo zapowiadana jako pierwsza część trylogii, ekranizacja Shyamalana nie doczekała się kontynuacji. Słaby odbiór krytyczny, kontrowersje związane z obsadą oraz rozbieżności z oczekiwaniami fanów i twórców oryginału sprawiły, że plany dalszych części zostały porzucone. Mimo to film pozostaje przedmiotem dyskusji — zarówno jako przykład trudności, jakie niesie ze sobą adaptacja rozbudowanej animowanej serii, jak i jako ilustracja problemów castingowych i kulturowych, które mogą towarzyszyć wielkobudżetowym produkcjom.
Podsumowanie
The Last Airbender (2010) jest ważnym przykładem kontrowersyjnej adaptacji: z jednej strony pokaźna produkcja z dużym budżetem, rozbudowaną promocją i znanymi nazwiskami w obsadzie oraz ekipie, z drugiej strony film, który spotkał się z silną krytyką i rozczarowaniem fanów oryginału. Jego historia pokazuje, jak trudne bywa przeniesienie narracji z serialu animowanego na język kina fabularnego, zwłaszcza gdy źródło ma silne podstawy kulturowe i oddane grono odbiorców.