Bitwa pod Okinawą (1945) — ostatnia wielka bitwa II wojny światowej

Bitwa pod Okinawą była jedną z największych i najkrwawszych bitew II wojny światowej. Toczyła się na wyspieOkinawa w archipelagu wysp Ryukyu (położonym na południe od czterech głównych wysp Japonii) między siłami lądowymi, morskimi i powietrznymi Imperium Japonii a aliantami, głównie wojskami amerykańskimi. Była to druga co do wielkości operacja desantowa (amfibijna) drugiej wojny światowej, po Bitwie pod Normandią, oraz jedna z najdłuższych bitew konfliktu — operacje rozpoczęły się 1 kwietnia 1945 r. i trwały do czerwca 1945 r. Wygrana przez aliantów, bitwa umożliwiła zajęcie Okinawy; dziś wyspa jest częścią Japonii, lecz nadal znajdują się na niej liczne amerykańskie bazy wojskowe (terytorium japońskie z obecnością USA).

Cel strategiczny i tło

Okinawa miała kluczowe znaczenie jako baza wypadowa do planowanej inwazji na główne wyspy japońskie — operacja ta znana była w amerykańskich planach jako Operacja Upadek. Zdobycie Okinawy miało zapewnić lotniska i porty do wsparcia logistycznego, lotniczego i morskiego przed planowanym desantem na Honshū i kolejne wyspy. Ostatecznie inwazja na macierzystą Japonię nie doszła do skutku: Japonia skapitulowała w sierpniu 1945 r. po zrzuceniu przez Stany Zjednoczone bomb atomowych na Hiroshimę i Nagasaki oraz po wkroczeniu do wojny przeciwko Japonii przez Związek Radziecki.

Przebieg działań

Inwazja rozpoczęła się 1 kwietnia 1945 r. (D-Day) desantem amfibijnym na południowo-zachodnie wybrzeże wyspy. W walkach brały udział duże siły lądowe, morskie i powietrzne aliantów; po stronie amerykańskiej walczyła m.in. Tenth Army. Obrona japońska, dowodzona przez generałów, została zorganizowana w oparciu o umocnienia w górach i rozległą sieć jaskiń, tuneli oraz umocnionych pozycji, co wydłużyło i zaostrzyło walki.

Walki toczyły się zarówno na otwartym terenie, jak i w silnie ufortyfikowanych zespołach pozycji, z rzadkim użyciem taktyk kamikaze ze strony japońskiej floty powietrznej i ataków samobójczych przeciw okrętom. Operacja charakteryzowała się intensywnym ostrzałem artyleryjskim i bombardowaniami lotniczymi.

Ofiary i straty

Bitwa pod Okinawą pociągnęła za sobą ogromne straty po obu stronach oraz wśród ludności cywilnej. Dokładne liczby różnią się w zależności od źródeł, jednak wiadomo, że:

• straty wojsk amerykańskich i alianckich były znaczące (licząc zabitych i rannych — dziesiątki tysięcy),
• straty japońskich sił zbrojnych również były bardzo wysokie — dziesiątki tysięcy zabitych, wielu rannych, a tylko niewielka liczba jeńców (tysiące) trafiło do niewoli,
• liczba ofiar wśród cywilów Okinawy była tragiczna — dziesiątki tysięcy zabitych, a w niektórych szacunkach straty cywilne sięgają ponad 100 000–150 000 osób, co stanowiło znaczną część mieszkańców wyspy przed wojną.

Wiele ofiar wojskowych i cywilnych powstało także po zakończeniu głównych walk w wyniku ran, chorób i niedoborów opieki medycznej. W artykułach i raportach podkreśla się, że ofiary cywilne były jedną z największych tragedii tej kampanii — dotyczy to także przypadków samobójstw wymuszonych strachem i dezinformacją.

Przyczyny masowych ofiar wśród cywilów

Wielka liczba ofiar wśród ludności cywilnej wynikała z kilku przyczyn: gęstej zabudowy i walk odbywających się w pobliżu osiedli, rozległych bombardowań i ostrzału artyleryjskiego oraz polityki i propagandy japońskiej, która wytworzyła w wielu mieszkańcach obawę przed okrucieństwami ze strony zdobywców. W konsekwencji zdarzały się przypadki, gdy cywile popełniali samobójstwa lub zabijali członków rodziny, by uniknąć rzekomego zniewolenia. Również japońskie rozkazy i nakazy dotyczące walki do końca oraz praktyki samobójczych ataków wojskowych przyczyniły się do wysokiego wskaźnika ofiar.

Nazewnictwo i pamięć

Bitwa otrzymała różne nazwy. W literaturze anglojęzycznej funkcjonuje określenie "Typhoon of Steel" (w linku Typhoon oraz Steel), natomiast mieszkańcy Okinawy i japońscy świadkowie używali wyrażeń japońskich takich jak "tetsu no ame" i "tetsu no bōfū", oznaczających dosłownie „deszcz stali” i „gwałtowny wiatr stali” — nazwy te oddają intensywność ostrzału artyleryjskiego i bombardowań towarzyszących bitwie.

Konsekwencje

Zdobycie Okinawy przyczyniło się do zaostrzenia decyzji o finalnym zakończeniu wojny na Pacyfiku: pokazano kosztowność i krwawość inwazji na terytorium japońskie, co było jednym z czynników branych pod uwagę przy decyzji aliantów oraz rządów USA i Wielkiej Brytanii. Zajęcie wyspy umożliwiło aliantom utworzenie bazy operacyjnej blisko głównych wysp Japonii, co miało istotne znaczenie strategiczne w pierwszych latach powojennych i w czasie okupacji.

Pamięć i dziedzictwo

Bitwa pod Okinawą pozostawiła trwałe ślady w pamięci lokalnej i międzynarodowej — liczba ofiar, zniszczenia i dramatyczne historie cywilne sprawiły, że wydarzenia te stały się przedmiotem badań historycznych, literatury i wspomnień. Współcześnie na Okinawie znajdują się liczne pomniki i miejsca pamięci poświęcone ofiarom wojny, a także muzea opisujące przebieg kampanii. Jednocześnie obecność amerykańskich baz wojskowych na wyspie pozostaje przedmiotem dyskusji społecznej i politycznej.

Jak zauważył w 1945 r. WinstonChurchill, była to „jedna z najintensywniejszych i najbardziej znanych w historii wojskowości” — określenie to oddaje skalę i brutalność działań na Okinawie oraz ich wpływ na losy końcowego etapu II wojny światowej.