Bitwa o Monte Cassino (1944) — przebieg, znaczenie i skutki
Bitwa o Monte Cassino (1944) — szczegółowy opis przebiegu, znaczenia i skutków dla kampanii włoskiej, dramatyczne starcia, zniszczenia i wpływ na zdobycie Rzymu.
Bitwa o Monte Cassino (zwana również Bitwą o Rzym i Bitwą o Cassino) była bitwą podczas kampanii włoskiej II wojny światowej. Była to seria czterech skoordynowanych ataków aliantów na Linię Zimową we Włoszech, utrzymywaną przez Niemców i Włochów. Walki nad Monte Cassino trwały od stycznia do maja 1944 roku i były jednym z najkrwawszych epizodów kampanii włoskiej.
Tło i siły biorące udział
Na początku 1944 roku zachodnia połowa Linii Zimowej była w rękach Niemców. W ich posiadaniu były doliny Rapido, Liri i Garigliano oraz część gór. Razem te doliny i góry nazywano Linią Gustawa. Celem bitwy o Monte Cassino było przedarcie się przez tę linię do Rzymu i otwarcie drogi na północ Włoch.
W działaniach po stronie alianckiej uczestniczyły wielonarodowe siły: oddziały brytyjskie, amerykańskie, indyjskie, neozelandzkie, francuskie, polskie i inne. Po stronie niemieckiej obrona była dobrze zorganizowana, dowodzona strategicznie przez dowódców niemieckich na Półwyspie Apenińskim i prowadzona przy użyciu korzystnych warunków terenowych.
Przebieg walk
Walki wokół Monte Cassino toczyły się przede wszystkim o kontrolę nad masywem Monte Cassino i znajdującym się na jego szczycie opactwem benedyktyńskim, które zajmowało dominującą pozycję nad doliną Liri. Działania obejmowały cztery główne natarcia alianckie prowadzone w ciągu kilku miesięcy:
- pierwsze natarcie (styczeń 1944) — próby przełamania niemieckich pozycji w warunkach zimowej pogody i trudno dostępnego terenu;
- drugie natarcie (luty 1944) — zintensyfikowane ataki połączone z lądowaniem desantowym w rejonie Anzio (Operacja Shingle), mającym za zadanie oskrzydlić linię Gustawa;
- trzecie natarcie (marzec 1944) — dalsze próby sforsowania umocnień, kosztowne w straty i często nieskoordynowane z manewrami na innych odcinkach;
- czwarte natarcie (maj 1944) — zdecydowane uderzenie, w którym kluczową rolę odegrał 2. Korpus Polski dowodzony przez generała Władysława Andersa; po ciężkich bojach Polacy zdobyli ruiny opactwa 18 maja 1944 roku.
Walki na tym odcinku charakteryzowały się silną obroną na pozycjach skalnych, dużym wykorzystaniem artylerii i lotnictwa oraz trudnymi warunkami terenowymi, które utrudniały działania natarcia. Jednocześnie lądowanie pod Anzio i późniejsza operacja strategiczna były integralną częścią planu alianckiego, chociaż nie od razu przyniosły natychmiastowe przełamanie.
Bombardowanie opactwa i jego kontrowersje
Opactwo Monte Cassino było zabytkowym klasztorem założonym przez św. Benedykta w VI wieku. W związku z doniesieniami, że Niemcy mogli wykorzystywać opactwo jako punkt obserwacyjny i artyleryjski, alianci zdecydowali o zbombardowaniu budowli. Amerykańskie bombowce zrzuciły 1400 ton bomb na opactwo — bombardowanie miało miejsce w połowie lutego 1944 roku i spotkało się później z szeroką krytyką.
Po zniszczeniu opactwa ruiny stały się dogodnym punktem obronnym, który został zajęty przez niemieckich spadochroniarzy (Fallschirmjäger), co w praktyce utrudniło ataki aliantów i doprowadziło do dużych strat własnych. Decyzja o zbombardowaniu i jej przebieg są do dziś przedmiotem debat historyków — krytykowano zarówno trafność wywiadu, jak i skutki kulturowe operacji.
Ofiary i straty
Bitwa kosztowała obu stron wiele ofiar. Straty alianckie były znaczne — dziesiątki tysięcy zabitych i rannych wśród żołnierzy różnych narodowości; straty niemieckie również były poważne, choć ogólne liczby różnią się w źródłach. Dokładne zestawienia zależą od kryteriów liczenia i księgowań, dlatego podawane liczby bywają orientacyjne.
Znaczenie i skutki
Zdobycie Monte Cassino otworzyło drogę aliantom do doliny Liri i w efekcie przyczyniło się do ostatecznego zajęcia Rzymu na początku czerwca 1944 roku. Taktycznie i strategicznie bitwa pokazała trudności działań w terenie górzystym oraz znaczenie dobrej koordynacji pomiędzy piechotą, artylerią i lotnictwem. Politycznie i symbolicznie zwycięstwo miało duże znaczenie dla stron walczących, a szczególnie dla Polaków, którzy wzięli czynny udział w ostatecznych walkach o wzgórze.
Pamięć i upamiętnienie
Po wojnie opactwo Monte Cassino zostało odbudowane, a miejsce bitew stało się jednym z ważnych pól pamięci. Na wzgórzach i w okolicach spoczywają żołnierze wielu narodowości — w tym Polacy, których cmentarz wojskowy i pomnik są miejscem corocznych uroczystości. Bitwa o Monte Cassino pozostaje symbolem niezwykle ciężkich i kosztownych walk w kampanii włoskiej oraz tematem licznych analiz wojskowych i historycznych.
Bitwa ta uczy o złożoności współczesnych operacji wojskowych, o znaczeniu rozpoznania i komunikacji oraz o tym, że działania militarne niosą ze sobą także trwałe skutki kulturowe i humanitarne.
Lokalizacja na terenie Włoch
Tło
Po lądowaniu aliantów we Włoszech we wrześniu 1943 roku nastąpiła dwuczęściowa ekspansja na północ. Po obu stronach pasma górskiego w środkowej części Włoch prowadzono natarcie.
Po zachodniej stronie, Piąta Armia USA ruszyła z Neapolu. Na wschodzie brytyjska Ósma Armia generała Sir Bernarda Montgomery'ego posuwała się wzdłuż wybrzeża Adriatyku.
Piąta Armia czyniła powolne postępy z powodu trudnego terenu i niemieckiej obrony. Niemcy byli chronieni na pozycjach. Pierwotne plany, że Rzym zostanie zdobyty do października 1943 r. nie doszły do skutku.
Wprawdzie na wschodzie zdobyto Ortonę, ale w grudniu z powodu śniegu posuwanie się naprzód zostało zatrzymane. Podejście do Rzymu od wschodu nie było możliwe. Autostrada nr 6 biegła przez dolinę Liri. Południowym wejściem do tej doliny było Cassino. Była to ważna część Linii Gustawa, najsilniejszych pozycji obronnych na Linii Zimowej.
Ponieważ stare opactwo benedyktyńskie było ważne dla historii, oddziały niemieckie nie umieściły w nim pozycji obronnych.
Niektóre samoloty alianckie widziały niemieckie oddziały w opactwie. Opactwo wychodziło na dolinę. Dzięki temu było to dobre miejsce dla niemieckich obserwatorów artyleryjskich. To sprawiło, że alianccy dowódcy chcieli zbombardować opactwo.
Pierwsza bitwa
Plany i przygotowanie
Zgodnie z planem dowódcy amerykańskiej V Armii, generała Clarka, brytyjski X Korpus miał zaatakować 17 stycznia 1944 roku. Brytyjska 46 Dywizja Piechoty miała zaatakować 19 stycznia. Miało to wesprzeć główne natarcie amerykańskiego II Korpusu po ich prawej stronie.
Główny centralny atak II Korpusu USA rozpoczął się 20 stycznia. 36 Dywizja Piechoty USA (Texas) przekroczy rzekę pięć mil od Cassino. Francuski Korpus Ekspedycyjny ruszyłby w kierunku Monte Cairo.
Piąta Armia osiągnęła linię Gustawa dopiero 15 stycznia, po sześciu tygodniach i 16 000 ofiar.
Atak
Pierwszy atak
X Korpus z lewej strony, 17 stycznia
Pierwszy atak został przeprowadzony 17 stycznia. W pobliżu wybrzeża brytyjski X Korpus przekroczył rzekę Garigliano. Generał von Senger, dowódca niemieckiego XIV Korpusu Pancernego nie sądził, że uda mu się powstrzymać atak. Poprosił o dodatkowe oddziały. Wysłano do niego 29 i 90 Dywizje Grenadierów Pancernych. X Korpus poniósł w pierwszej bitwie 4 000 ofiar.
Główny atak
II Korpus w centrum, 20 stycznia
Centralne natarcie amerykańskie rozpoczęło się 20 stycznia. Zostali zaatakowani przez 15 Dywizję Grenadierów Pancernych generała Eberharda Rodta. Atak zakończył się niepowodzeniem. W ciągu 48 godzin 36 Dywizja straciła 2100 zabitych, rannych i zaginionych.
II Korpus próbuje na północ od Cassino
24 stycznia
Kolejny atak nastąpił 24 stycznia. II Korpus USA zaatakował w dolinie Rapido na północ od Cassino. 34 Dywizja odepchnęła 44 Dywizję Piechoty generała Franka.
Korpus francuski zatrzymał się na prawej flance
Po prawej stronie, marokańsko-francuskie oddziały poczyniły początkowo duże postępy w walce z Niemcami. W walkach wokół Monte Belvedere obie dywizje marokańsko-francuskie poniosły 2 500 ofiar.
II Korpus w górach na północ od Cassino
Amerykańska 34 Dywizja musiała walczyć na południe. Na początku lutego amerykańska piechota zdobyła punkt mniej niż milę od opactwa. Do 7 lutego batalion dotarł na wzgórze poniżej opactwa. Próby zdobycia Monte Cassino zostały powstrzymane przez ogień karabinów maszynowych ze zboczy.
Następnie
11 lutego, po 3-dniowym ataku na Wzgórze Klasztorne i miasto Cassino, Amerykanie wycofali się. II Korpus USA był zmęczony po dwóch i pół tygodniach walk. W batalionach piechoty stracili 80%, około 2200 ofiar.
Royal Engineers przekraczają rzekę Garigliano 19 stycznia 1944 r.
Załoga niemieckiego Panzera próbuje przywrócić mobilność swojemu czołgowi Pz.Kpfw. IV Ausf. H po otrzymaniu uszkodzeń bojowych podczas walk wokół Monte Cassino.
Druga bitwa
Nazwano to operacją "Avenger". Gdy VI Korpus USA był zagrożony pod Anzio, Freyberg poprosił o pomoc w Cassini. Freyberg uważał, że atak ma tylko 50% szans na powodzenie.
Zniszczenie opactwa
Oficerowie alianccy zaczęli podejrzewać, że Niemcy wykorzystują opactwo na Monte Cassino jako punkt obserwacyjny artylerii. Alianci pomyśleli o bombardowaniu bombami "uderzeniowymi".
W bombardowaniu rankiem 15 lutego 1944 r. wzięły udział 142 ciężkie bombowce BoeingB-17 Flying Fortresses, a następnie 47 północnoamerykańskich B-25 Mitchell i 40 średnich Martin B-26 Marauder. Zrzuciły one na opactwo 1150 ton bomb. Obróciło to je w gruzy. Artyleria II Korpusu ostrzeliwała górę. Niemieckie pozycje nad i za klasztorem pozostały nietknięte.
Po bombardowaniu
Papież Pius XII nic nie powiedział po zamachu. Kardynał Sekretarz Stanu nazwał bombardowanie "głupotą".
Wiadomo, że Niemcy zgodzili się nie wykorzystywać opactwa do celów wojskowych.
Po jego zniszczeniu spadochroniarze z niemieckiej 1 Dywizji Spadochronowej zajęli ruiny opactwa. Zamienili je w twierdzę i punkt obserwacyjny.
Bitwa
W noc po bombardowaniu, kompania 1 batalionu Royal Sussex Regiment zaatakowała na Snakeshead Ridge. Atak nie powiódł się, a kompania poniosła 50% ofiar.
Następnej nocy regiment Sussex otrzymał rozkaz zaatakowania całego batalionu o północy. Batalion Sussex został odparty, ponownie ponosząc ponad 50% ofiar.
W nocy 17 lutego przeprowadzono główny atak. Atak 4/6 Rajputana Rifles nie powiódł się i poniósł ciężkie straty.
W drugiej połowie głównego natarcia dwie kompanie z 28 Batalionu (Māori) z Dywizji Nowozelandzkiej próbowały zdobyć stację kolejową w Cassino. Ostatecznie zostały one wycofane.
B-17 Latająca Forteca nad Monte Cassino, 15 lutego 1944 r.
Monte Cassino w ruinach.
Trzecia bitwa
Do trzeciej bitwy postanowiono przeprowadzić dwa ataki od północy. Przed atakiem nastąpiło bombardowanie przez ciężkie bombowce.
Trzecia bitwa rozpoczęła się 15 marca. Po trwającym trzy i pół godziny bombardowaniu 750 ton bomb nowozelandczycy ruszyli do przodu. Nastąpił też atak artyleryjski z 746 dział artyleryjskich. Do końca 17 marca Gurkhowie zajmowali punkt w pobliżu opactwa. Oddziały nowozelandzkie i pancerze zdobyły stację.
Na 19 marca zaplanowano atak na miasto i opactwo. Atak niemieckiej 1 Dywizji Spadochronowej zatrzymał natarcie aliantów i zniszczył czołgi. W mieście atakujący poczynili niewielkie postępy. Wojska alianckie musiały walczyć dom po domu.
Freyberg uznał, że atak nie może być kontynuowany i zakończył go. Niemiecka 1 Dywizja Spadochronowa poniosła ciężkie straty, ale utrzymała się na swoich pozycjach.
Następnie
W wyniku walk w Cassino 4 Dywizja Indyjska straciła 3 000 ludzi, a Dywizja Nowozelandzka 1 600 ludzi zabitych, zaginionych i rannych. Niemieccy obrońcy ponieśli ciężkie straty.
Czwarta bitwa
Planowanie i przygotowanie
Plan generała Alexandra we Włoszech zakładał zmuszenie przeciwnika do użycia maksymalnej liczby dywizji we Włoszech. Wraz z nadejściem wiosennej pogody możliwe było użycie dużych zgrupowań wojsk i pancerzy.
Czwarta bitwa została nazwana operacją "Diadem". Plan zakładał, że II Korpus amerykański po lewej stronie zaatakuje w górę wybrzeża. Korpus francuski zaatakowałby przez Garigliano. Brytyjski XIII Korpus w centrum prawego frontu miał atakować wzdłuż doliny Liri. Po prawej stronie II Korpus Polski (3 i 5 Dywizja) zaatakowałby Opactwo. Przygotowanie wojsk zajęło dwa miesiące. Przemieszczanie wojsk odbywało się w ciemnościach.
Bitwa
Atak (11-12 maja) na Cassino rozpoczął się o godz. 23:00 od bombardowania artyleryjskiego z 1.060 dział na froncie 8 Armii i 600 dział na froncie 5 Armii. II Korpus amerykański poczynił niewielkie postępy. Francuskie Siły Ekspedycyjne przedostały się w Góry Aurunci. W górach nad Cassino przez trzy dni ataki polskie i niemieckie przynosiły obu stronom ciężkie straty.
Do 13 niemiecka prawa strona zaczęła tracić na rzecz V Armii. W dniu 17 maja II Korpus Polski rozpoczął drugie natarcie na Monte Cassino. Polacy, przy drugiej próbie, zdobyli Monte Cassino.
Galeria planów bitewnych
· 
Pierwsza bitwa: Plan ataku.
· 
Pierwsza bitwa: Sektor Północny 24 stycznia - 11 lutego 1944 r.
· 
Druga bitwa: Plan ataku.
· 
Trzecia bitwa: Plan ataku.
· 
Czwarta bitwa (operacja "Diadem"): Plan ataku aliantów.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to była za bitwa o Monte Cassino?
A: Bitwa o Monte Cassino była bitwą podczas kampanii włoskiej II wojny światowej.
P: Kim byli alianci, a kim Niemcy i Włosi w tej bitwie?
O: Alianci byli siłą atakującą, a Niemcy i Włosi broniącą się.
P: Czym były doliny Rapido, Liri i Garigliano i jak je wspólnie nazywano?
O: Doliny Rapido, Liri i Garigliano stanowiły część Linii Zimowej we Włoszech utrzymywanej przez Niemców i Włochów. Wspólnie te doliny i góry nazywano Linią Gustawa.
P: Jaki był cel bitwy o Monte Cassino?
O: Celem Bitwy o Monte Cassino było przełamanie utrzymywanej przez Niemców Linii Gustawa i dotarcie do Rzymu.
P: Czy Monte Cassino zostało zajęte przez Niemców?
O: Monte Cassino, kościół, nie został zajęty przez niemieckich obrońców. Zamiast tego ustawili pozycje obronne na zboczach.
P: Jak alianci zaatakowali Niemców podczas bitwy o Monte Cassino?
O: Alianci atakowali Monte Cassino i obronę Gustawa cztery razy. Amerykańskie bombowce zrzuciły 1400 ton bomb na opactwo Cassino, a niemieccy spadochroniarze weszli do ruin opactwa.
P: Kto ostatecznie wygrał bitwę o Monte Cassino i czy było wiele strat?
O: Niemieccy obrońcy zostali ostatecznie wyparci ze swoich pozycji, ale alianci ponieśli wiele strat.
Przeszukaj encyklopedię