Inwazja aliantów na Włochy to seria operacji desantowych i lądowań przeprowadzonych przez siły alianckie podczas II wojny światowej. Alianci rozpoczęli lądowania na stałym lądzie 3 września 1943 roku (operacja Baytown), zaś główne lądowanie u wybrzeży Kampanii, w rejonie Salerno, odbyło się 9 września 1943 roku w ramach operacji Avalanche. Inwazja nastąpiła po udanej inwazji na Sycylię i była częścią szerszej Kampanii Włoskiej.

Operacje na Półwyspie Apenińskim nadzorowała 15 Grupa Armii generała Harolda Alexandra. W jej skład wchodziła amerykańska Piąta Armia generała Marka Clarka oraz brytyjska Ósma Armia generała Bernarda Montgomery'ego.

Główne operacje i siły

  • Operacja Baytown (3 września 1943) — desant brytyjskiej Ósmej Armii na przylądek Kalabrii (Kalabrii) w celu rozpoczęcia wkroczenia na półwysep i przyciągnięcia niemieckich sił na południe.
  • Operacja Avalanche (9 września 1943) — główne desanty aliantów w rejonie Salerno na zachodnim wybrzeżu, przeprowadzone głównie przez amerykańską Piątą Armię.
  • Operacja Slapstick (9 września 1943) — lądowanie brytyjskich sił morskich i desantowych w porcie Taranto, które napotkało stosunkowo mały opór po ogłoszeniu zawieszenia broni przez Włochy.

Kontext polityczny i niemiecka reakcja

W dniach lądowań miało miejsce także kluczowe wydarzenie polityczne: tajne porozumienie o zawieszeniu broni (porozumienie z Cassibile) zostało podpisane 3 września 1943 r., a publicznie ogłoszone 8 września. Ogłoszenie zawieszenia broni spowodowało zamieszanie i załamanie się włoskiej obrony na wielu odcinkach. Niemcy szybko uruchomili plan Unternehmen Achse (operacja Achse) — zajmowanie pozycji i rozbrajanie włoskich oddziałów oraz przejmowanie kontroli nad strategicznymi punktami, co doprowadziło do zaciętych walk z siłami alianckimi i pozostałościami włoskich formacji.

Przebieg działań

Desant w rejonie Salerno spotkał się z silnym, zorganizowanym oporem niemieckim. Niemiecka obrona, wsparcie artyleryjskie i kontrataki próbowały wypchnąć Aliantów z plaż. Dzięki wsparciu powietrznemu, ogniu okrętów i zdecydowanej obronie sztabów alianckich udało się jednak utrzymać przyczółek i stopniowo rozwinąć siły lądowe. Operacja była kosztowna i wymagała szybkiego uzupełnienia zaopatrzenia oraz koncentracji rezerw, aby odeprzeć niemieckie próby zlikwidowania przyczółka.

W odróżnieniu od Salerno, desant w Taranto miał znacznie mniejszy opór, ponieważ włoskie władze lokalne i część wojsk włoskich przestały lub ograniczyły opór po ogłoszeniu zawieszenia broni. Lądowanie w Kalabrii miało na celu szybkie zajęcie najwęższej części Półwyspu i umożliwienie dalszego przesuwania się sił aliantów na północ.

Wyniki i znaczenie

  • Utrzymanie przyczółka w rejonie Salerno dało Aliantom punkt wyjścia do dalszych operacji w głąb Półwyspu Apenińskiego i zabezpieczenia południowych portów niezbędnych do zaopatrzenia.
  • Ogłoszenie zawieszenia broni przez Włochy oraz niemieckie działania okupacyjne spowodowały, że kampania włoska przybrała formę długotrwałych, wyczerpujących walk pozycyjnych, w tym bitew o linie obronne takie jak linia Gustawa (gdzie doszło później do ciężkich walk m.in. o Monte Cassino) oraz operacji takich jak lądowanie w Anzio.
  • Operacje w Italii odciągały niemieckie siły, zmuszając je do rozdzielenia wojsk i zajęcia się obroną długości frontu południowego, co miało znaczenie strategiczne dla ogólnego przebiegu wojny.

Skutki dla kampanii

Kampania włoska okazała się długotrwała i kosztowna. Pomimo szybkich lokalnych sukcesów Aliantów, wojna w Italii trwała aż do 1945 roku, angażując znaczne siły i prowadząc do ciężkich walk z dobrze zorganizowaną niemiecką obroną. Zdobycie południowych Włoch i późniejsze działania przyczyniły się jednak do osłabienia pozycji Niemiec na kilku frontach i umożliwiły stopniowy postęp Aliantów w kierunku wyzwolenia Półwyspu Apenińskiego.

Uwaga: Powyższy opis przedstawia ogólny zarys inwazji aliantów na Włochy w 1943 roku — szczegółowe analizy operacyjne i bilanse strat można znaleźć w specjalistycznej literaturze poświęconej Kampanii Włoskiej.