Miejsca o klimacie subarktycznym (zwanym też klimatem borealnym) charakteryzują się bardzo długimi, surowymi zimami oraz krótkimi, stosunkowo ciepłymi latami. Występuje głównie na rozległych obszarach lądowych, z dala od wpływu oceanów, zwykle na szerokościach geograficznych od około 50° do 70° N. Na półkuli południowej klimat ten pojawia się jedynie na dużych wysokościach — np. w Andach, w górach Australii oraz na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. W klasyfikacji klimatycznej Köppen klimat subarktyczny obejmowany jest przez warianty Dfc, Dwc, Dfd i Dwd.

Cechy klimatu

  • Bardzo duże amplitudy roczne temperatur: zimą wartości mogą spadać do około −40°C (−40°F), latem lokalnie zdarzają się epizody nawet powyżej +30°C (86°F), jednak lato jest krótkie.
  • Okres wegetacyjny jest krótki — zwykle 1–3 miesiące z średnią temperaturą ≥ 10°C. W klasycznej wersji kryterium Köppena granica między klimatem umiarkowanym a kontynentalnym ustawiona była na −3°C dla najzimniejszego miesiąca; niektóre źródła stosują próg 0°C. W praktyce w klimacie subarktycznym najzimniejszy miesiąc ma średnią temperaturę znacznie poniżej zera.
  • Opady są przeważnie niewielkie (rzędu 300–500 mm rocznie, czyli około 12–20 cali), ale długie zaleganie śniegu i rozległe mokradła powodują, że gleba często pozostaje wilgotna.
  • Występowanie wiecznej zmarzliny (permafrost) na dużych obszarach — grunt zamarza na kilka metrów; w cieplejszych częściach aktywna warstwa rozmraża się latem na głębokość zwykle 0,6–4 m (2–14 stóp).
  • Ze względu na silną kontynentalność pory roku są wyraźnie rozdzielone: długie, ciemne i mroźne zimy oraz krótkie, jasne i – w stosunku do długości zimy – intensywne lato.

Występowanie

Klimat subarktyczny dominuje na rozległych obszarach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. W wielu miejscach klimat przybrzeżny jest łagodniejszy i nie występuje wieczna zmarzlina. Występowanie obejmuje m.in.:

  • Duża część Syberii
  • Północna połowa Skandynawii (łagodniejsze zimy w obszarach przybrzeżnych)
  • Większa część Alaski
  • Duża część Kanady od około 50°N do linii drzew, w tym:

W obszarach bliżej biegunów i nad wodami okołobiegunowymi, gdzie najcieplejszy miesiąc ma średnią temperaturę poniżej 10°C, klimat subarktyczny przechodzi w tundrę, w której warunki są jeszcze mniej przyjazne dla drzew.

Roślinność i gleby

Dominującą formacją roślinną jest tajga — rozległe lasy iglaste złożone głównie z zimozielonych iglaków (np. świerk, jodła, sosna) oraz często modrzewiu (który zrzuca igły). W cieplejszych albo wilgotniejszych miejscach występują również brzozy i inne drzewa liściaste. Ogólne cechy roślinności to niska różnorodność gatunkowa, ale duża powierzchnia zajęta przez lasy — tajga jest jednym z największych biomów leśnych na Ziemi, szczególnie rozległa w Rosji i Kanadzie.

Gleby subarktyczne są zwykle ubogie w składniki pokarmowe (np. bielicowe/podzoliczne), kwaśne i często pokryte torfem na obszarach podmokłych. Tam, gdzie występuje permafrost, glebę ogranicza strefa zamarznięta, co utrudnia rozwój rolnictwa.

Fauna

Faunę charakteryzują gatunki przystosowane do długich zim i krótkiego okresu wegetacji: renifery/caribou, łosie, niedźwiedzie brunatne i polarne (w rejonach przybrzeżnych), wilki, rysie, rosomaki oraz liczne ptaki migracyjne (gęsi, kaczki, siewkowce) wykorzystujące krótkie, intensywne lato do rozmnażania. Na lądach podmokłych i przy roztopach rozwijają się także liczne owady (np. komary), które latem bywają uciążliwe dla zwierząt i ludzi.

Gospodarka i osadnictwo

Obszary o klimacie subarktycznym są rzadko zaludnione; żyją tam rdzenne społeczności (np. Saamowie, Nenecy, Evenkowie, grupy rdzennych mieszkańców Kanady) oraz osady związane z eksploatacją surowców. Główne gałęzie gospodarki to leśnictwo, wydobycie minerałów, oraz poszukiwanie i wydobycie ropy i gazu. Rolnictwo jest ograniczone z powodu krótkiego okresu wegetacyjnego i ubogich gleb, ale w niektórych regionach uprawia się rośliny odporne na chłód — ziemniaki, truskawki, jagody oraz siano dla zwierząt — czasem uprawiane są specjalne, wczesne odmiany warzyw.

Procesy związane z zmarzliną

Głębokie zamarzanie gruntu przez 5–7 miesięcy powoduje powstanie permafrostu na znacznej głębokości. W cieplejszych rejonach aktywna warstwa rozmraża się latem na 0,6–4 m, lecz w chłodniejszych obszarach rozmrożenie może dotyczyć tylko kilku centymetrów gleby. Topnienie lodu gruntowego powoduje deformacje terenu (thermokarst), tworzenie licznych jezior i błotnistych obszarów. W obszarach przybrzeżnych i wyspowych, gdzie wpływ oceanu łagodzi zimy, permafrost może nie występować.

Przykłady miejsc

Oto kilka miejsc o klimacie subarktycznym:

  • Fairbanks, Alaska
  • Whitehorse, Yukon
  • Yellowknife, Terytoria Północno-Zachodnie
  • Thompson, Manitoba
  • Moosonee, Ontario
  • Goose Bay, Nowa Fundlandia i Labrador
  • Rovaniemi, Finlandia
  • Kiruna, Szwecja
  • Archangielsk, Rosja
  • Irkuck, Rosja
  • Chita, Rosja

Niektóre miejsca w grupie klimatycznej Dfd (bardzo surowy wariant subarktyczny, z ekstremalnie niskimi temperaturami zimą) występują na dalekiej północy Azji — są to rejony o wyjątkowo niskich temperaturach i głębokiej zmarzlinie.