Sparassodonty (Sparassodonta) — wymarłe drapieżne ssaki z Ameryki Południowej

Sparassodonty — wymarłe drapieżne ssaki z Ameryki Południowej; zaskakująca konwergencja z drapieżnikami łożyskowymi i fascynujące odkrycia paleontologiczne z Patagonii.

Sparassodonty były rzędem mięsożernych ssaków z Meteory. Wszystkie one obecnie wymarły.

Sparassodonta to grupa (rząd) endemicznych dla Ameryki Południowej drapieżnych metateriów, które zajmowały różne nisze łowieckie w faunie tego kontynentu przez wiele milionów lat. Kiedyś zaliczano je do prawdziwych marsupiali, jednak współczesne analizy filogenetyczne sugerują, że są one linią siostrzaną względem marsupiali (czyli stanowią oddzielną gałąź w obrębie Metatheria).

Pochodzenie i zasięg czasowy

Sparassodonty pojawiły się i rozwijały głównie w Ameryce Południowej, gdzie przez długi czas — wskutek izolacji kontynentalnej — ewoluowały niezależnie od łożyskowych drapieżników znanych z Eurazji i Ameryki Północnej. Ich zapis kopalny obejmuje formacje sięgające prawdopodobnie od paleocenu/eoceńskich prymitywnych form aż po pliocenowe relikty, z największym zróżnicowaniem w neogenie (zwłaszcza w miocenie).

Systematyka

Do Sparassodonta zalicza się kilka rodzin i szeregu rodzajów o różnym stopniu wyspecjalizowania. Do ważniejszych rodzin należą m.in.:

• Borhyaenidae – formy od drobnych do średniej wielkości, często porównywane do psowatych pod względem proportionalności ciała;
• Hathliacynidae – drobniejsze, często o wydłużonej budowie ciała;
• Proborhyaenidae – duże, ciężko zbudowane drapieżniki;
• Thylacosmilidae – grupa najsilniej wyspecjalizowana, ze zredukowanymi i wydłużonymi kłami przypominającymi te u sabertoothów łożyskowych.

Budowa i adaptacje

Sparassodonty wykazywały wiele przystosowań do drapieżnego trybu życia: mocne, zesklerotyzowane szczęki, wyspecjalizowane zęby trzonowe i siekacze przystosowane do cięcia mięsa oraz często skrócone, masywne czaszki u większych form. Niektóre rodzaje — najsłynniejszy przykład to Thylacosmilus — rozwinęły wielkie wysunięte kły górne przypominające „kły sabertooth”, chociaż ich pochodzenie i sposób używania różniły się od zębów podobnych drapieżników łożyskowych.

Przykładowe rodzaje

• Lycopsis – rodzaj o stosunkowo umiarkowanych rozmiarach, znany z licznych szczątków;
• Borhyaena – często porównywana budową do psowatych, aktywny drapieżnik;
• Proborhyaena – duży drapieżnik o masywnej czaszce;
• Thylacosmilus – najbardziej spektakularny przykład „marsupialnego sabertootha”, opisany na podstawie dobrze zachowanych szczątków.

Ekologia i rola w ekosystemie

W ekosystemach Ameryki Południowej sparassodonty pełniły funkcję głównych drapieżników — od łowców polujących na drobne ssaki i ptaki, po duże drapieżniki polujące na kopytne lub padlinożerne. Ich zróżnicowanie anatomiczne świadczy o adaptacjach do różnych strategii łowieckich: some były szybkie i zwinne, inne potrafiły rozrywać duże ofiary lub obrabiać kości.

Odkrycia i badania

Po raz pierwszy sparassodonty zostały opisane przez Florentino Ameghino na podstawie skamieniałości znalezionych w pokładach Santa Cruz w Patagonii. Od czasu pierwszych opisów kolejne odkrycia z różnych rejonów Ameryki Południowej (Argentyna, Boliwia, Urugwaj i inne) znacznie rozszerzyły wiedzę o ich różnorodności i biologii.

Wymieranie

Wymieranie sparassodontów wiąże się z dużymi zmianami paleośrodowiskowymi oraz z pojawieniem się nowej fauny w czasie Wielkiej Amerykańskiej Wymiany Biotycznej (Great American Biotic Interchange), kiedy to do Ameryki Południowej zaczęły migrować łożyskowe drapieżniki z północy. Konkurencja, zmiany klimatu i przekształcenia środowiska prawdopodobnie przyczyniły się do spadku ich różnorodności i ostatecznego zaniku — choć szczegóły tych procesów są nadal przedmiotem badań i debat.

Znaczenie paleontologiczne

Sparassodonty są ważnym przykładem zjawiska konwergencji ewolucyjnej: mimo oddzielnej linii ewolucyjnej wykazywały podobne do łożyskowych drapieżników adaptacje morfologiczne wynikające z pełnienia podobnych ról ekologicznych. Badania nad nimi pomagają lepiej zrozumieć, jak izolacja kontynentalna i interakcje między grupami kręgowców kształtowały paleoekosystemy Ameryki Południowej.

Szukaj według litery