Gwiazda Barnarda: czerwona karłowata, ruch właściwy i najważniejsze fakty

Odkryj Gwiazdę Barnarda — czerwoną karłowatą 6 ly stąd, jej rekordowy ruch właściwy, wiek, parametry i ciekawostki astronomiczne.

Gwiazda Barnarda, znana również jako Gwiazda Uciekająca Barnarda, to czerwona gwiazda karłowata o bardzo niskiej masie, znajdująca się około sześć lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Węża (Ophiuchus). Jest ona bardzo stara i porusza się stosunkowo szybko.

W 1916 roku amerykański astronom E. E. Barnard zmierzył jej ruch właściwy jako 10,3 arcseconds per year. Jest to największy znany ruch właściwy jakiejkolwiek gwiazdy w stosunku do Słońca. W odległości około 1,8 parseków od Układu Słonecznego, czyli niecałych sześciu lat świetlnych, gwiazda Barnarda jest najbliższą znaną gwiazdą w gwiazdozbiorze Ophiuchus i czwartą najbliższą Słońcu gwiazdą indywidualną, po trzech składnikach układu Alfa Centauri. Pomimo swojej bliskości, Gwiazda Barnarda, przy jasności pozornej około dziewięciu stopni, nie jest widoczna nieuzbrojonym okiem; jest jednak znacznie jaśniejsza w świetle podczerwonym niż w świetlewidzialnym.

Właściwości fizyczne

Gwiazda Barnarda to typowy czerwony karzeł o spektralnym typie około M4–M4.5V. Ma masę i promień znacznie mniejsze od Słońca — rzędu kilkunastu procent masy i około jednej piątej promienia Słońca — oraz bardzo niską jasność: jej całkowite promieniowanie to zaledwie ułamek światła słonecznego (rzędu 0,1–0,5% L☉, zależnie od przyjętych wartości). Temperatura efektywna atmosfery jest niska, kilka tysięcy kelwinów (typowo ~3000–3200 K), co nadaje gwieździe czerwony kolor widoczny w obiektywach czułych na czerwone pasmo.

Jest to gwiazda o bardzo zaawansowanym wieku — obserwacje i modele ewolucyjne sugerują wiek kilku do kilkunastu miliardów lat, dzięki czemu należy do starszej populacji gwiazd Galaktyki. Z tego powodu jej aktywność magnetyczna i emitowanie promieniowania rentgenowskiego są stosunkowo niskie w porównaniu z młodszymi czerwonymi karłami, chociaż sporadycznie obserwuje się niewielkie rozbłyski (flary).

Ruch własny i ruch przestrzenny

Ruch właściwy Gwiazdy Barnarda wynosi około 10,3″ na rok — to rekordowy (największy) ruch własny spośród znanych gwiazd względem Słońca. Oznacza to, że na niebie przesuwa się ona widocznie w ciągu dziesięcioleci. Dodatkowo gwiazda ma wysoką prędkość radialną względem Układu Słonecznego (porusza się w naszym kierunku), co przekłada się na dużą prędkość przestrzenną w skali Galaktyki.

Historie odkryć i badania

Po pomiarze ruchu przez E. E. Barnarda gwiazda zyskała duże zainteresowanie obserwatorów i badaczy. W połowie XX wieku pojawiały się nieudokumentowane twierdzenia o wykryciu towarzysza planetarnego (np. prace Petera van de Kampa), które później okazały się błędne i wynikały z problemów instrumentalnych. Współczesne techniki — spektroskopia wysokiej rozdzielczości, precyzyjna fotometria i monitorowanie w podczerwieni — pozwalają na ponowne i dokładniejsze badania układu.

Poszukiwania planet

W 2018 roku ogłoszono wykrycie kandydata na planetę krążącą wokół Gwiazdy Barnarda — tzw. Barnard b (również GJ 699 b) — metodą prędkości radialnych. Zaproponowana planeta miałaby masę minimalną rzędu kilku mas Ziemi (super-Ziemia) i okres orbitalny około 233 dni. Wynik ten wywołał duże zainteresowanie, ale jednocześnie był przedmiotem dyskusji i dalszych badań — nie wszystkie zespoły uznały go za jednoznacznie potwierdzony. Obecnie status tej planety można traktować jako kandydaturę wymagającą dodatkowych obserwacji i niezależnego potwierdzenia.

Widoczność i obserwacje amatorskie

Gwiazda Barnarda ma jasność pozorną rzędu około 9–9,6 magnitudo, co oznacza, że jest niewidoczna gołym okiem, lecz łatwa do odnalezienia przy użyciu lornetki lub małego teleskopu. Najłatwiej obserwuje się ją w zakresie podczerwieni i czerwieni; przy teleskopach i detektorach czułych w tych zakresach widoczne są szczegóły fotometryczne i flary. Ze względu na duży ruch własny, jej pozycja na tle gwiazd tła zmienia się zauważalnie w skali dekad, co ułatwia jej identyfikację w archiwalnych zdjęciach nieba.

Ciekawostki

• Jako najbliższa w gwiazdozbiorze Ophiuchus i czwarta najbliższa gwiazda indywidualna do Słońca, Gwiazda Barnarda często pojawia się w dyskusjach o najbliższych systemach gwiezdnych.
• Nazwa „Gwiazda Barnarda” pochodzi od nazwiska astronoma, który pierwszy zmierzył jej znaczny ruch własny.
• Pozorne „uciekanie” na niebie (stąd określenie „Uciekająca Barnarda”) wynika z jej dużej składowej poprzecznej prędkości względem Słońca.

Gwiazda Barnarda pozostaje jednym z najważniejszych obiektów w badaniach pobliskich czerwonych karłów — zarówno z punktu widzenia astrometrii, spektroskopii, jak i poszukiwań planetarnych. Dzięki swojej bliskości jest naturalnym celem dla obserwatoriów i przyszłych misji, które będą szukać potwierdzenia planet i badać właściwości atmosfery oraz aktywności magnetycznej takich gwiazd.

Szczegóły

Gwiazda Barnarda była przedmiotem wielu badań, a astronomowie poświęcili jej prawdopodobnie więcej uwagi niż jakiejkolwiek innej gwieździe karłowatej klasy M ze względu na jej bliskość i dogodne położenie do obserwacji w pobliżu równika niebieskiego. Gwiazda Barnarda jest również godna uwagi jako cel Projektu Dedal, badania nad możliwością szybkiej, bezzałogowej podróży do pobliskich układów gwiezdnych.

Mając od 7 do 12 miliardów lat, Gwiazda Barnarda jest znacznie starsza od Słońca i może być jedną z najstarszych gwiazd w galaktyce Drogi Mlecznej. Gwiazda Barnarda obraca się tylko raz na 130 dni (w porównaniu do nieco ponad 25 dni w przypadku Słońca). W 1998 roku astronomowie zaobserwowali intensywny rozbłysk, co wskazuje, że Gwiazda Barnarda jest "gwiazdą rozbłyskową". Gwiazda Barnarda posiada oznaczenie gwiazdy zmiennej V2500 Ophiuchi.

Ruch właściwy Gwiazdy Barnarda jest "boczny" w stosunku do naszej linii widzenia Słońca i wynosi 90 kilometrów na sekundę (km/s). 10,3 sekundy łuku, które pokonuje rocznie, to ćwierć stopnia w ciągu życia człowieka, czyli mniej więcej połowa średnicy kątowej Księżyca w pełni.

Prędkość radialna Gwiazdy Barnarda względem Słońca może być zmierzona przez jej przesunięcie niebieskie. Pomiary te, w połączeniu z ruchem właściwym, sugerują, że jej rzeczywista prędkość względem Słońca wynosi około 140 km/s.

Podczas gdy gwiazda Barnarda ma największy ruch właściwy, największa znana prędkość rzeczywista innej gwiazdy w Drodze Mlecznej należy do Wolfa 424 i wynosi 555 km/s.

Gwiazda Barnarda zbliży się do Słońca około 11 700 roku n.e., kiedy to zbliży się na odległość około 3,8 roku świetlnego. Jednak w tym czasie nie będzie to najbliższa gwiazda, gdyż Proxima Centauri zbliży się jeszcze bardziej do Słońca. W momencie największego zbliżenia Gwiazda Barnarda będzie wciąż zbyt słaba, aby dostrzec ją gołym okiem, gdyż jej jasność pozorna wyniesie wtedy około 8,5. Potem będzie stopniowo oddalać się od Słońca.

Odległości najbliższych gwiazd od 20.000 lat temu do 80.000 lat w przyszłości

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Gwiazda Barnarda?

P: Ile lat ma Gwiazda Barnarda?

P: Jak szybko porusza się Gwiazda Barnarda?

P: Jaki jest ruch właściwy Gwiazdy Barnarda?

P: Czy Gwiazda Barnarda jest widoczna gołym okiem?

P: Jak blisko Układu Słonecznego znajduje się Gwiazda Barnarda?

P: Jaką pozycję zajmuje Gwiazda Barnarda wśród najbliższych Słońcu znanych pojedynczych gwiazd?

Szukaj według litery