Galaktyka „Czarne Oko” (M64, NGC 4826) — opis i fakty
Odkryj Galaktykę Czarne Oko (M64, NGC 4826) — bliska spirala z charakterystycznym ciemnym pasmem pyłu; fakty, zdjęcia i porady obserwacyjne dla amatorów.
Galaktyka Czarne Oko (lub Galaktyka Śpiąca Królewna; Messier 64, M64, lub NGC 4826) została odkryta w 1779 roku. Jest to dość bliska galaktyka, oddalona od nas o nieco ponad 24 miliony lat świetlnych.
Posiada spektakularne ciemne pasmo absorbującego pyłu przed swoim jasnym jądrem. Z tego powodu nazywana jest "Czarnym Okiem" lub "Złym Okiem". M64 jest dobrze znana wśród astronomów amatorów, ponieważ można ją dostrzec w małych teleskopach. Jest to galaktyka spiralna w konstelacji Coma Berenices.
Budowa i właściwości fizyczne
M64 to spirala o wyraźnej centralnej części i dobrze widocznej, gęstej warstwie pyłu przebiegającej przez jej jądro, co nadaje jej charakterystyczny, „oczopodobny” wygląd. W literaturze podawane są różne oszacowania odległości i parametrów — dlatego warto traktować wartości jako przybliżone. Typowo w źródłach podaje się jasność widomą rzędu kilku magnitudo (łatwą do zaobserwowania w amatorskich instrumentach) oraz wymiar kątowy mierzący kilka minut łuku.
Jedną z najciekawszych cech M64 jest obecność dwóch obracających się stref gazu o przeciwnych kierunkach: wewnętrzny dysk gazowy kręci się w jednym kierunku, natomiast zewnętrzne warstwy gazu i obłoki HI — w przeciwnym. Taka kontr-rotacja jest interpretowana jako pozostałość po przeszłej akrecji lub zderzeniu z mniejszą galaktyką, które dostarczyło zewnętrznego gazu o innym pędzie kątowym. Na granicy między tymi strefami występuje wzmożona aktywność gwiazdotwórcza — zderzenia i ścinanie gazu sprzyjają powstawaniu nowych skupisk gwiazd.
Jądro M64 wykazuje słabe linie emisyjne; w niektórych katalogach klasyfikowane jest jako źródło o cechach niskojonizacyjnych (LINER), co wskazuje na niewielką aktywność centralną lub na procesy związane ze strefami gwiazdotwórczymi. Pył znajdujący się blisko centrum skutecznie pochłania światło, dlatego fotografia w różnych długościach fali (optycznych i radiowych) daje komplementarny obraz struktury galaktyki.
Obserwacje amatorskie — wskazówki
- M64 jest popularnym celem dla obserwatorów półkuli północnej w miesiącach wiosennych i letnich, gdy konstelacja Coma Berenices jest wysoko nad horyzontem.
- W dobrych warunkach i przy umiarkowanym powiększeniu (niskie lub średnie powiększenie w teleskopie) można dostrzec jasne jądro oraz ciemne pasmo pyłu przecinające tarczę galaktyki. Do jego uwidocznienia przydaje się ciemne niebo i technika „awertyzacji” wzroku.
- Obserwacje w zakresie radiowym i w paśmie HI ujawniają rozległe struktury gazowe i kontr-rotację, które są niewidoczne w prostych zdjęciach optycznych — stąd M64 jest także chętnie badana przez astronomów profesjonalnych.
Ciekawostki
- Nazwa „Śpiąca Królewna” bywa używana ze względu na kontrast między spokojnym, jasnym centrum a „zamaskowanym” ciemną wstęgą widokiem z boku.
- Kontr-rotacja gazu w M64 jest jednym z bardziej znanych przykładów tego zjawiska w pobliskim uniwersum i stanowi cenny materiał do badań procesów łączenia galaktyk i akrecji gazu.
M64 pozostaje atrakcyjnym celem zarówno dla miłośników obserwacji wizualnych, jak i dla badaczy analizujących ewolucję i dynamikę galaktyk. Dzięki wyraźnemu pasmu pyłu i ciekawym właściwościom kinematycznym stanowi doskonały przykład, jak pozornie spokojna galaktyka może kryć ślady burzliwej przeszłości.
Galaktyka Czarne Oko (M64)
Zderzenie galaktyk
Gaz w zewnętrznych obszarach M64 rotuje w przeciwnym kierunku niż gaz i gwiazdy w obszarach wewnętrznych. Obszar wewnętrzny ma promień tylko około 3000 lat świetlnych, podczas gdy obszar zewnętrzny rozciąga się na kolejne 40 000 lat świetlnych Wiele nowych gwiazd znajduje się w pobliżu krawędzi pomiędzy tymi dwoma obszarami.
Astronomowie uważają, że przeciwnie rotujący gaz powstał, gdy M64 pochłonęła galaktykę, która się z nią zderzyła. Miało to miejsce ponad miliard lat temu. Nowe gwiazdy formują się w obszarze ścinania. Region ścinania to miejsce, gdzie przeciwnie rotujące gazy zderzają się, są spychane do siebie i zmniejszają się.
Obraz przedstawia gorące, niebieskie, młode gwiazdy, które dopiero co powstały. Widoczne są różowe chmury świecącego gazu wodorowego, który fluoryzuje pod wpływem światła ultrafioletowego pochodzącego od nowo powstałych gwiazd. Mała galaktyka, która zderzyła się z M64 została już prawie całkowicie zniszczona. Jej gwiazdy znajdują się albo w głównej galaktyce, albo są rozproszone w przestrzeni międzygalaktycznej. Ruch gazu na zewnętrznej krawędzi M64 jest oznaką dawnej kolizji.
Odnośnik
1. ↑ 11 odległości zmierzonych dla M64. 1] NASA/IPAC Extragalactic Database.
Pytania i odpowiedzi
P: Pod jaką nazwą kryje się Galaktyka Czarnego Oka?
O: Galaktyka Czarne Oko znana jest również jako Galaktyka Śpiąca Królewna, Messier 64, M64, Galaktyka Złe Oko lub NGC 4826.
P: Kiedy odkryto Galaktykę Czarne Oko?
A: Galaktyka Czarne Oko została odkryta w 1779 roku.
P: Jak daleko znajduje się Galaktyka Czarne Oko?
A: Galaktyka Czarne Oko znajduje się w odległości nieco ponad 24 milionów lat świetlnych.
P: Co sprawia, że ta galaktyka jest tak charakterystyczna?
O: Galaktyka ma spektakularne ciemne pasmo pochłaniającego pyłu przed jasnym jądrem, od którego pochodzi jej nazwa "Czarne Oko" lub "Złe Oko".
P: Czy łatwo ją obserwować przez teleskop?
O: Tak, można ją dostrzec w małych teleskopach i jest dobrze znana wśród astronomów amatorów.
P: Jakiego typu jest to galaktyka?
O: Jest to galaktyka spiralna znajdująca się w konstelacji Coma Berenices.
Przeszukaj encyklopedię