Park Narodowy Shuklaphanta jest obszarem chronionym położonym w Terai Regionu Dalekiego Zachodu, Nepalu. Jego powierzchnia wynosi około 305 km² (ok. 118 mil kwadratowych). Teren parku obejmuje rozległe użytki zielone (łąki i trawiaste tereny zalewowe), fragmenty lasów liściastych, koryta rzek oraz tropikalne mokradła. Park rozciąga się na wysokości od 174 do 1 386 m n.p.m. (od strefy nizinnej Terai po niższe partie Wzgórz Sivalik). Został założony w 1976 roku jako Królewski Rezerwat Przyrody Szuklafanta i w późniejszych latach uzyskał status parku narodowego. Niewielka część rezerwatu znajduje się po północnej stronie Autostrady Wschód–Zachód; planowane są tam ścieżki i korytarze ułatwiające sezonową migrację dzikich zwierząt do Wzgórz Sivalik. Rzeka Syali wyznacza wschodnią granicę parku, a międzynarodowa granica z Indiami — jego granicę południową i zachodnią.

Po stronie indyjskiej, bezpośrednio na południe od Shuklaphanta, znajduje się Indyjski Rezerwat Tygrysów Kishanpur Wildlife Sanctuary o powierzchni około 439 km² (ok. 169 mil kwadratowych). Oba obszary funkcjonują w praktyce jako połączony kompleks korytarzy i siedlisk — w literaturze ochronnej określany jako Jednostka Ochrony Tygrysów (TCU) Sukla Phanta–Kishanpur. Razem tworzą większy blok łąk aluwialnych i subtropikalnych wilgotnych lasów liściastych, o łącznej powierzchni i znaczeniu krajobrazowym sięgającym kilku tysięcy kilometrów kwadratowych, ważnym dla migracji i rozmnażania wielu gatunków.

Obszar chroniony jest częścią ekoregionu sawanny i użytków zielonych Terai–Duar. Shuklaphanta stanowi jeden z najlepiej zachowanych przykładów naturalnych łąk zalewowych na terenach zalewowych i jest integralną częścią szerszego krajobrazu Terai Arc, łączącego siedliska od wschodu do zachodu Nepalu i po drugiej stronie granicy w Indiach.

Flora

Charakterystyczną cechą Shuklaphanta są rozległe łąki (lokalnie zwane „phanta”), które zajmują znaczną część parku i są kluczowe dla świeżych i półtrwałych mokradeł. W skład roślinności wchodzą:

  • trawy i trzcinowiska oraz turzyce, które dominują na terenach podmokłych i zalewowych;
  • fragmenty lasów liściastych, w tym lasy typu Sal (Shorea spp.) w wyższych i bardziej suchych partiach;
  • zarośla nadrzeczne i roślinność bagienna, ważna dla ptaków wodnych i płazów;
  • mozaika roślinności użytkowej i naturalnej w strefach buforowych, gdzie występują również plantacje i pola uprawne należące do okolicznych społeczności.

Fauna

Shuklaphanta jest ważnym ośrodkiem bioróżnorodności Terai. Park jest szczególnie ceniony za populacje ssaków i bogactwo ptaków. Do najważniejszych grup należą:

  • Ssaki: Park chroni m.in. tygrysa bengalskiego, lamparta, bawoła gaur, jelenia swamp deer (barasingha), sarny, jelenia sambara, jelenia chital (spotted deer), dziki oraz czasami spotykane słonie indyjskie. Skała Shuklaphanta jest szczególnie znana z populacji barasinghi – jelenia zalążkowego związanym z dużymi łąkami zalewowymi.
  • Płazy i gady: liczne gatunki związane z mokradłami i rzekami, w tym żaby, żółwie i węże (zarówno gatunki lądowe, jak i wodne).
  • Ptaki: teren jest rajem dla obserwatorów ptaków — występują tu ptaki łąkowe i mokradłowe, jak również wiele gatunków drapieżnych i wodnych. Wśród obserwowanych gatunków są m.in. żurawie, różne rodzaje czapli i kaczek, bociany, a także zagrożone gatunki związane z trawiastymi siedliskami.

Ochrona i zagrożenia

Pomimo ochrony prawnej, Shuklaphanta stoi w obliczu kilku poważnych wyzwań:

  • fragmentacja siedlisk i bariery komunikacyjne, ze względu na przebieg Autostrady Wschód–Zachód przez obszar parku;
  • kłusownictwo oraz nielegalny połów i handel dzikimi zwierzętami;
  • konflikt człowiek–dzikie zwierzęta, zwłaszcza w strefach przygranicznych, gdzie zwierzęta wchodzą na pola uprawne;
  • zmiany użytkowania terenu w strefach buforowych (rozwój rolnictwa, wypalanie traw), wpływające na stabilność łąk i mokradeł;
  • zmiany klimatyczne i zmienny reżim opadów, które wpływają na dynamikę zalewów i dostępność wody.

Aby przeciwdziałać tym zagrożeniom, prowadzone są działania monitoringowe, programy ochrony gatunków, walka z kłusownictwem oraz inicjatywy współpracy transgranicznej z indyjskiem Kishanpur, które mają na celu utrzymanie korytarzy ekologicznych i skoordynowaną ochronę populacji dużych ssaków.

Turystyka i dostęp

Shuklaphanta jest atrakcyjny dla turystów zainteresowanych obserwacją dzikiej przyrody i ptaków. Najlepszy czas na wizytę to okres suchy (zwykle od października do marca), kiedy łąki są łatwiejsze do przemierzania, a zwierzęta częściej zbierają się przy punktach wodnych. Popularne formy zwiedzania to safari jeepem, wycieczki piesze z przewodnikiem oraz obserwacja ptaków o świcie i zmierzchu.

Najbliższe większe ośrodki miejskie oferujące bazę wypadową to miasta w Regionie Dalekiego Zachodu; dla odwiedzających dostępne są lokalne biura turystyczne, punkty informacyjne parku i przewodnicy. Podczas wizyty należy stosować się do zasad parku: nie zanieczyszczać terenu, nie zbliżać się do dzikich zwierząt i korzystać z wyznaczonych tras.

Znaczenie: Park Narodowy Shuklaphanta pełni kluczową rolę w ochronie unikalnych łąk zalewowych Terai, stanowi ważne siedlisko dla rzadkich i zagrożonych gatunków oraz element transgranicznego systemu ochrony przyrody obejmującego tereny Nepalu i Indii. Skuteczna ochrona wymaga dalszej współpracy międzynarodowej, działań na rzecz lokalnych społeczności oraz stabilnego finansowania działań ochronnych.