Ogórki morskie (Holothuroidea) — budowa, gatunki i rola w ekosystemie

Ogórki morskie — budowa, 1500 gatunków i rola w ekosystemie: od unikalnego systemu oddechowego po strategie obronne i znaczenie dla dna morskiego.

Ogórki morskie należą do klasy szkarłupni, Holothuroidea. Mają wydłużone, miękkie ciało o cylindrycznym lub workowatym kształcie i skórzastą powłokę. Większość życia spędzają na dnie mórz i oceanów, od strefy przybrzeżnej po głębiny. W obrębie tej grupy występuje około 1500 gatunków, o zróżnicowanych rozmiarach — od kilku centymetrów do ponad metra długości u niektórych gatunków głębinowych. Większość ogórków morskich to padlinożercy lub detrytusożercy — przesiewają osady denne i odżywiają się materią organiczną, choć są też gatunki filtrujące i drapieżne. Ogórki morskie mają specyficzny system oddechowy oraz szereg mechanizmów obronnych przeciwko drapieżnikom. Niektóre gatunki są wykorzystywane jako pokarm przez ludzi — Chińczycy i inne społeczności azjatyckie spożywają je od wieków (produkt znany m.in. jako trepang lub bêche‑de‑mer).

Budowa i układy

Jak wszystkie szkarłupnie, ogórki morskie mają szkielet wewnętrzny położony tuż pod skórą — to złożone z wapiennych elementów (ossikuli), zazwyczaj zredukowanych do drobnych kosteczek osadzonych w tkance łącznej. U niektórych gatunków ossikule tworzą spłaszczone płytki lub bardziej skomplikowane struktury służące ochronie. U gatunków pelagicznych szkielet jest często nieobecny lub bardzo zredukowany.

Typowa anatomia obejmuje: rurę wodną (znaną u szkarłupni), układ oddechowy w postaci tzw. drzewek oddechowych połączonych z odbytem, system naczyń krwionośnych i sieć ambulakralną z podiami (nóżkami) służącymi do poruszania się oraz do chwytania pokarmu. Wokół otworu gębowego u większości gatunków znajduje się korona modyfikowanych nóżek — ramion chwytających pokarm (tentakule).

Odżywianie i rola w ekosystemie

Większość ogórków morskich to detrytusożercy — pobierają osad denne i ekstraktują z niego materię organiczną, a pozostały piasek wydalają czystszy. Dzięki temu pełnią ważną rolę jako „czyściciele” dna morskiego: napowietrzają sedymenty, przyspieszają rozkład materii organicznej i uczestniczą w krążeniu składników odżywczych. Niektóre gatunki filtrują plankton z wody, a nieliczne polują na drobne bezkręgowce. Poprzez bioturbację wpływają na strukturę osadów i dostępność tlenu dla innych organizmów.

Rozmnażanie i obrona

Ogórki morskie rozmnażają się zarówno płciowo (przez rozrzucanie jaj i plemników do wody, często z synchronizacją sezonową), jak i bezpłciowo — niektóre gatunki potrafią się dzielić lub odtwarzać ubytki ciała. Są też zdolne do regeneracji narządów po uszkodzeniach.

Wśród mechanizmów obronnych są: gwałtowne wyrzucanie wnętrzności (ewyceracja) w celu rozproszenia drapieżnika i późniejsza regeneracja, wypuszczanie kleistych i lepkich cuvierian tubules (u niektórych gatunków), a także wydzielanie toksyn (np. holothuryn) z ciała lub płynów ciała. Barwy i tekstura skóry mogą również działać jako kamuflaż.

Gatunki i rozmieszczenie

Ogórki morskie występują na wszystkich oceanach, od strefy pływowej po głębokie rowy morskie. Do dobrze znanych przedstawicieli należą gatunki żyjące w rafach koralowych, na piaszczystych dnach i w strefach mulistych. Różnorodność gatunkowa jest największa w tropikach.

Zastosowanie przez ludzi i ochrona

W wielu kulturach, zwłaszcza w Azji Wschodniej i Południowo‑Wschodniej, ogórki morskie są poławiane jako produkt spożywczy i leczniczy. Rynek tego towaru bywa bardzo dochodowy, co doprowadziło w niektórych rejonach do nadmiernych połowów i lokalnego spadku populacji. Aby przeciwdziałać nadmiernej eksploatacji, wprowadzane są regulacje połowowe, strefy ochronne oraz programy akwakultury dla wybranych gatunków.

Podsumowując, ogórki morskie to grupa o prostym wyglądzie, lecz o dużym znaczeniu ekologicznym i gospodarczym — odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu czystości i zdrowia osadów morskich oraz są cennym surowcem dla ludzi.

Przegląd

Ogórki morskie komunikują się między sobą wysyłając sygnały hormonalne przez wodę.

Niezwykłą cechą tych zwierząt jest kolagen, który tworzy ich ściany ciała. Można go dowolnie rozluźniać i zaciskać. Jeśli zwierzę chce się przecisnąć przez małą szczelinę, może rozluźnić połączenia kolagenowe i wlać się do środka. Aby zapewnić sobie bezpieczeństwo w takich szczelinach, ogórek morski zaczepia wszystkie swoje włókna kolagenowe, dzięki czemu jego ciało ponownie staje się jędrne.

Zwierzęta posiadają wewnętrzne drzewo oddechowe, które pływa w wewnętrznej jamie wodnistej. W tylnej części kloaki woda jest wpompowywana i wypompowywana, dzięki czemu następuje wymiana gazowa z drzewem oddechowym w jelitach. ^p80

Obrona

Niektóre gatunki ogórków morskich z rafy koralowej bronią się poprzez wydalanie lepkich kanalików cuvieriańskich w celu uwięzienia potencjalnych drapieżników. Rurki te są przymocowane do drzewa oddechowego w jelicie. W przypadku zaskoczenia, ogórki te mogą wydalać rurki przez rozdarcie w ścianie kloaki. W efekcie drapieżnik zostaje obrzucony lepkimi nićmi. Zastępcze kanaliki odrastają w ciągu jednego i pół do pięciu tygodni, w zależności od gatunku. Uwalnianiu się tych kanalików może towarzyszyć wydzielanie toksycznej substancji chemicznej zwanej holoturyną, która ma właściwości podobne do mydła. Ta substancja chemiczna może zabić każde zwierzę znajdujące się w pobliżu i jest to jeszcze jeden sposób, w jaki te osiadłe zwierzęta mogą się bronić. Inne ogórki, pozbawione tego urządzenia, mogą rozszczepić swoją ścianę jelitową i wypluć swoje jelita i drzewo oddechowe. Później je regenerują. Zoologowie, którzy tego doświadczyli, uważają, że jest to imponujący środek odstraszający. "Bałagan, jaki może zrobić jeden osobnik, trzeba zobaczyć, żeby uwierzyć". ^{str. 81}

Istnienie tych mechanizmów obronnych wyjaśnia, dlaczego holotury mogły się obyć bez silnego szkieletu swoich przodków.

Karmienie

Wokół otworu gębowego zawsze obecne są silnie zmodyfikowane rurkowate odnóża. Są to rozgałęzione i zwijające się macki, znacznie większe od zwykłych odnóży rurkowych. Ogórki morskie mają od dziesięciu do trzydziestu takich macek, w zależności od gatunku. Wokół jamy gębowej i przełyku znajduje się pierścień większych kosteczek, do których przymocowane są mięśnie odnóży rurkowych. Za pomocą lepkich macek zwierzę zbiera detrytus i małe organizmy.

Ogórek morski, Wyspa Kokosowa, Hawaje


Ogórek morski na Seszelach wyrzuca lepkie włókna z odbytu w samoobronie.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym są ogórki morskie?

P: Jak wygląda ciało ogórka morskiego?

P: Gdzie żyją ogórki morskie?

P: Co je większość ogórków morskich?

P: Ile jest gatunków ogórków morskich?

P: Czy ogórki morskie mają jakieś unikalne cechy?

P: Do czego Chińczycy używają ogórków morskich?

Szukaj według litery