Szkorbut — przyczyny, objawy i leczenie niedoboru witaminy C

Szkorbut — przyczyny, objawy i leczenie niedoboru witaminy C: poznaj symptomy, zapobieganie i skuteczne terapie oraz najlepsze źródła witaminy C, by uniknąć powikłań.

Szkorbut jest chorobą (schorzeniem). Powoduje ją niewystarczające spożycie witaminy C. Szkorbutowi można jednak zapobiegać. Ma on wiele objawów. U osób cierpiących na szkorbut pojawiają się plamy na skórze, zwłaszcza na nogach. Ich zęby mogą się poluzować i/lub wypaść. Mogą krwawić z ust, nosa i dziąseł (błony śluzowe). Osoba ze szkorbutem będzie wyglądać blado i czuć się smutno (patrz depresja). Osoba ta nie będzie mogła się łatwo poruszać, ponieważ bolą ją stawy.

Szkorbut można łatwo wyleczyć. Pomarańcze i inne owoce mogą przywrócić witaminy. W przeszłości marynarze częściej chorowali na szkorbut. Świeże owoce nie mogły być długo przechowywane.Główną przyczyną szkorbutu jest brak świeżych owoców i warzyw. Dziś jest to rzadkość.

Co to jest i dlaczego powstaje

Szkorbut to stan spowodowany długotrwałym niedoborem witaminę C (kwas askorbinowy). Witamina C jest potrzebna m.in. do syntezy kolagenu — białka budującego skórę, naczynia krwionośne, zęby i tkankę łączną. Bez niej naczynia stają się kruche, gojenie ran jest zaburzone, a tkanka łączna słabnie.

Przyczyny niedoboru

• Brak w diecie świeżych owoców i warzyw, zwłaszcza przez kilka tygodni do kilku miesięcy.
• Nieodpowiednie przechowywanie i przetwarzanie żywności (witamina C jest wrażliwa na ciepło i światło).
• Osoby z zaburzeniami wchłaniania, przewlekłą alkoholizmem, ubogą dietą, a także osoby starsze i społecznie odizolowane.
• Palenie papierosów — zwiększa zapotrzebowanie na witaminę C.

Objawy

Objawy pojawiają się stopniowo i mogą obejmować:

• zmęczenie, osłabienie, apatia, drażliwość oraz objawy przypominające depresję;
• łatwe siniaczenie się i drobne krwawienia podskórne (plamki i wybroczyny), zwłaszcza na nogach;
• obrzęk i krwawienie dziąseł, poluzowanie lub utrata zębów;
• opóźnione gojenie ran i częstsze zakażenia;
• bóle stawów i mięśni, czasem obrzęki oraz ograniczona ruchomość;
• anemia (zwykle z powodu zarówno zmniejszonej syntezy hemu, jak i przewlekłych krwawień);
• charakterystyczne zmiany skórne: grudkowate zagęszczenia wokół mieszków włosowych, „korkociągowe” włosy.

Rozpoznanie

Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym i historii diety. Lekarz może zlecić badanie stężenia witaminy C we krwi. Przydatne są też badania pomocnicze: morfologia (wykrycie anemii), badania krzepnięcia, ocena gojenia ran. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć inne przyczyny krwawień i zmian skórnych.

Leczenie

Leczenie jest proste i skuteczne — polega na uzupełnieniu witaminy C oraz poprawie diety. W większości przypadków stosuje się doustne preparaty witaminy C oraz zwiększenie spożycia świeżych owoców i warzyw. Typowe zalecenia terapeutyczne (orientacyjne):

• doustne podawanie witaminy C w dawkach terapeutycznych (np. 300–1000 mg dziennie podzielone na dawki) do ustąpienia objawów;
• przy ciężkim niedoborze lub zaburzeniach wchłaniania możliwe jest podanie dożylne — decyzję podejmuje lekarz;
• objawy zwykle poprawiają się w ciągu kilku dni do tygodni (np. ustąpienie krwawienia z dziąseł w ciągu kilku dni, regeneracja stanu ogólnego w ciągu 1–2 tygodni), pełne ustąpienie zmian może trwać dłużej.

Źródła witaminy C

Najlepsze źródła to świeże owoce i warzywa, m.in.:

• cytrusy (pomarańcze, grejpfruty), kiwi, truskawki;
• papryka (szczególnie czerwona), brokuły, brukselka, kapusta;
• pomidory i ziemniaki (szczególnie świeże);
• natka pietruszki i inne zioła.

Warto pamiętać, że obróbka termiczna i długie przechowywanie zmniejszają zawartość witaminy C.

Zapobieganie i zalecane dawki

Dla dorosłych zalecane dzienne spożycie wynosi około 75 mg dla kobiet i 90 mg dla mężczyzn, a u palaczy o około 35 mg więcej. Kobiety w ciąży i karmiące mogą potrzebować nieco więcej. Górna bezpieczna granica to zwykle ok. 2000 mg dziennie — większe dawki mogą powodować dolegliwości żołądkowo‑jelitowe lub kamienie nerkowe u osób predysponowanych.

Kto jest bardziej narażony

• osoby z ubogą dietą (np. osoby bez stałego dostępu do świeżej żywności);
• ludzie starsi, osoby samotne i bezdomne;
• osoby z chorobami przewodu pokarmowego upośledzającymi wchłanianie;
• osoby uzależnione od alkoholu i palacze;
• osoby na bardzo restrykcyjnych dietach.

Powikłania i kiedy zgłosić się do lekarza

Nieleczony szkorbut może prowadzić do poważnych powikłań: znacznej anemii, nasilonych zakażeń, przewlekłych trudno gojących się ran, a nawet zagrożenia życia w skrajnych przypadkach. Należy zgłosić się do lekarza, gdy występują uporczywe krwawienia z dziąseł, nasilone siniaki, utrata zębów, silne osłabienie lub przedłużające się problemy z gojeniem się ran.

Podsumowując: szkorbut jest dzisiaj rzadką, ale nadal możliwą do uniknięcia chorobą. Regularne spożywanie świeżych owoców i warzyw oraz w razie potrzeby suplementacja witaminy C zapobiegają jego wystąpieniu i są skutecznym leczeniem.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest szkorbut?

P: Jakie są objawy szkorbutu?

P: Jak można zapobiegać szkorbutowi?

P: Jak można wyleczyć szkorbut?

P: Dlaczego w przeszłości marynarze częściej chorowali na szkorbut?

P: Jaka jest główna przyczyna szkorbutu?

P: Czy szkorbut jest dziś powszechny?

Szukaj według litery