Sassafras — opis, występowanie, gatunki i charakterystyka drzewa

Sassafras — opis, występowanie, gatunki i charakterystyka drzewa. Poznaj pochodzenie, cechy, rozmiary i ciekawostki o tym niezwykłym drzewie z rodziny Lauraceae.

Sassafras to rodzaj obejmujący trzy obecne i jeden wymarły gatunek drzewa liściastego z rodziny Lauraceae. Pierwotnie występował we wschodniej części Ameryki Północnej i wschodniej Azji.

Sassafras osiąga wysokość od 9,1 do 18 m i szerokość od 7,6 do 12 m. Pień ma średnicę 70-150 cm.

"Sassafras" został nazwany przez botanika Nicolasa Monardesa w XVI wieku. Mówi się, że jest to skrót od hiszpańskiego słowa "saxifrage".

Opis morfologiczny

Sassafras to drzewa liściaste, rzadziej krzewiaste, o silnie aromatycznych liściach i korze. Charakterystyczne cechy morfologiczne:

• Liście: zmienne w obrębie jednego osobnika — występują liście całobrzegie (owalne), dłoniasto dwudzielne (tzw. „rękawiczki/miteny”) oraz trójklapowe. Liście mają zwykle gładkie brzegi, osiągają różne rozmiary w zależności od gatunku i wieku drzewa; po uszkodzeniu wydzielają przyjemny, cytrusowy zapach.
• Kora i drewno: kora młodych pędów jest gładka, w miarę starzenia się drzewa staje się podłużnie spękana. Wnętrze kory i korzenie mają silny aromat; drewno jest stosunkowo miękkie, o ciepłej barwie.
• Kwiaty: drobne, żółtozielone, zwykle zebrane w grona lub pęczki. U różnych gatunków system kwiatu może być różny — występują osobniki jednopłciowe oraz mieszańce form kwiatowych (np. poligamodioecja), co wpływa na rozmnażanie.
• Owoce: pojedyncze pestkowce (drupe) o ciemnoniebieskiej lub czarnej barwie z błyszczącym owocem otoczonym czerwonym stalkiem (szypułką). Owoce są zjadane przez ptaki i ssaki, które rozprzestrzeniają nasiona.

Gatunki i zasięg

Do rodzaju należą trzy żyjące gatunki występujące naturalnie w dwóch odległych obszarach geograficznych oraz kilka gatunków wymarłych znanych z zapisu kopalnego. Najważniejsze współczesne gatunki to:

• Sassafras albidum – występuje we wschodniej części Ameryki Północnej (od południowego Quebecu i Nowej Anglii na północy, aż po Florydę i Teksas na południu). To gatunek najbardziej znany i powszechnie opisywany w literaturze.
• Sassafras tzumu – występuje w Chinach, znany z większych liści i innego pokroju niż S. albidum.
• Sassafras randaiense (lub inne taksony wschodnioazjatyckie) – spotykany w niektórych regionach Tajwanu i wschodniej Azji; taksonomia wschodnioazjatyckich form bywa przedmiotem badań i rewizji.

Występowanie i siedlisko

Sassafras naturalnie rośnie w lasach liściastych i mieszanych, na siedliskach od nizin po pogórze. Preferuje stanowiska dobrze przepuszczalne, często występuje na siedliskach pośrednich między lasami a polanami. W wielu miejscach jest gatunkiem pionierskim lub świetnie radzi sobie na obrzeżach lasu. W klimatach umiarkowanych był sadzony jako drzewo ozdobne i użytkowe.

Zastosowanie

• Kulinaria: kora i korzenie sassafrasa były tradycyjnie używane do przygotowywania napojów (np. tradycyjnego root beer w Ameryce) oraz jako przyprawa. Suszone i sproszkowane liście S. albidum, znane jako filé, są używane w kuchni cajun jako zagęstnik (np. w gumbo).
• Tradycyjna medycyna: wyciągi z kory i korzeni były stosowane w medycynie ludowej jako środek pobudzający trawienie, przeciwbakteryjny czy tonik. Współczesna medycyna ostrzega jednak przed niekontrolowanym użyciem (patrz niżej).
• Drewno i ogrodnictwo: drewno sassafras bywa używane rzadziej ze względu na miękkość; rośliny są cenione jako drzewa ozdobne ze względu na atrakcyjne liście i jesienne przebarwienia.

Uprawa i pielęgnacja

Sassafras jest rośliną stosunkowo łatwą w uprawie. Wymaga stanowisk słonecznych do półcienistych i gleb o dobrej przepuszczalności. Jest względnie odporny na suszę po ukorzenieniu, dobrze rośnie na glebach o odczynie od lekko kwaśnego po obojętny. Młode drzewa warto osłaniać przed intensywnym żerowaniem zwierzyny — sassafras potrafi dobrze odrastać z pnia po ścięciu lub uszkodzeniu.

Ekologia

Owoce sassafrasa są ważnym źródłem pożywienia dla ptaków (np. drozdy) i ssaków, które z kolei rozprzestrzeniają nasiona. Kwiaty przyciągają owady zapylające. W niektórych rejonach sassafras wpływa na sukcesję naturalną, zajmując otwarte, nasłonecznione obszary i stopniowo wchodząc w skład młodych lasów.

Bezpieczeństwo i uwagi

W korze i korzeniach sassafrasa występuje związek zwany safrolem (safrole), który w badaniach wykazywał właściwości kancerogenne u zwierząt laboratoryjnych. Z tego powodu olejek zawierający safrol został ograniczony lub zakazany jako dodatek do żywności w niektórych krajach (m.in. w USA). Suszone liście używane jako filé mają znacznie niższe stężenie safrolu i są powszechnie stosowane w kuchni, jednak spożycie ekstraktów z kory i koncentratów powinno być ostrożne. Zawsze warto zachować umiar i stosować się do lokalnych przepisów oraz zaleceń zdrowotnych.

Podsumowanie

Sassafras to interesujący rodzaj drzew o zmiennych liściach, aromatycznej korze i ważnej roli ekologicznej oraz kulturowej. Jego zastosowania obejmują kuchnię, tradycyjną medycynę i uprawę ozdobną, ale ze względu na obecność safrolu wymaga świadomego i ostrożnego wykorzystania.

Gatunek

• Sassafras albidum - wschodnia Ameryka Północna, od najbardziej na południe wysuniętego Ontario w Kanadzie, przez wschodnie Stany Zjednoczone na południe do środkowej Florydy i na zachód do południowego Iowa i wschodniego Teksasu.
• Sassafras hesperia - eoceńska formacja Klondike Mountain w Waszyngtonie i Kolumbii Brytyjskiej
• Sassafras tzumu - Środkowe i południowo-zachodnie Chiny.
• Sassafras randaiense - Tajwan.

Skamieniały liść Sassafras hesperia

Szukaj według litery