Rzeka Ravi (Urdu: راوی), (Sanskryt: रवि, Punjabi: ਰਾਵੀ) jest rzeką płynącą przez część indyjskiego Pendżabu i przez północno-wschodni Pakistan. Jest jedną z pięciu rzek, które dały nazwę regionowi Pendżab (dosłownie „pięć rzek”).

Pochodzenie i bieg

Pochodzi z Himalajów w okręgu Chamba w Himalajskiej Pradesh. Początkowo płynie kursem północno-zachodnim, potem skręca w kierunku południowo-zachodnim w okolicach Dalhousie. Rzeka przecina wąwóz w paśmie Dhaola Dhar i wkracza na równinę Pendżabu w pobliżu Madhopur. Dalej częściowo tworzy fragment granicy między Indiami a Pakistanem, po czym wchodzi na terytorium Pakistanu i ostatecznie łączy się z rzeką Chenab. Całkowita długość rzeki wynosi około 720 km.

Hydrologia i użytkowanie wód

Ravi jest rzeką zasilaną w znacznym stopniu przez topniejące śniegi i opady monsunowe, co powoduje duże różnice sezonowe w przepływie — najwyższe natężenie ma zwykle w okresie późnego wiosny i lata. Wody Ravi są wykorzystywane głównie do celów irygacyjnych oraz do wytwarzania energii wodnej. Na rzece i w jej dorzeczu zbudowano regulacje, zapory i kanały odprowadzające wodę dla rolnictwa; przykładem jest sieć ujęć i jazów w rejonie Madhopur, skąd m.in. odprowadzane są wody do systemów kanałów irygacyjnych.

Na mocy Traktatu o wodach Indusu między Indiami a Pakistanem (1960) wody Ravi zostały przydzielone Indiom — umowa ta określa zasady korzystania z rzek Indusu i jego dopływów oraz ramy dla projektów takich jak Indus Basin Project.

Znaczenie gospodarcze i społeczne

Ravi odgrywa istotną rolę w gospodarce regionu — zaopatruje w wodę pola uprawne w Pendżabie i wpływa na gospodarkę wiejską oraz miejską. Rzeka przyczyniła się do rozwoju osiedli i miast na jej brzegach, dostarczając wodę do irygacji, hodowli i innych zastosowań komunalnych. Nad brzegami Ravi leży też historyczne i współczesne miasto Lahore", które położone jest na wschodnim brzegu rzeki; na brzegu zachodnim znajduje się rejon Shahdara ze znanymi zabytkami, jak grobowce Jahangira i Noor Jahan.

Historia i kultura

W czasach wedyjskich rzeka była znana Indianom jako Parushani lub Iravati, a starożytni Grecy określali ją jako Hydraotes. Przez wieki jej dolina była areną osadnictwa, wymiany handlowej i wpływów kulturowych, a nadbrzeżne obszary przesiąknięte są śladami historii, od epok starożytnych po okresy imperiów muzułmańskich i brytyjskiego panowania.

Problemy środowiskowe i wyzwania

Rzeka boryka się z problemami typowymi dla obszarów intensywnego użytkowania: sezonowe powodzie, zanieczyszczenie wód (szczególnie w pobliżu obszarów miejskich), regulacje koryta i nadmierna eksploatacja zasobów wodnych. Zmiany w przepływach wywołane regulacjami i odprowadzaniem wód wpływają też na stan ekosystemów rzecznych i zasoby wodno‑gruntowe.

Ochrona i zarządzanie

Utrzymanie równowagi między potrzebami rolnictwa, zabezpieczeniem przeciwpowodziowym, ochroną ekosystemów i zobowiązaniami międzynarodowymi (np. postanowieniami Traktatu o wodach Indusu) wymaga współpracy między regionalnymi i krajowymi organami w Indiach i Pakistanie. Realizowane są projekty modernizacji infrastruktury wodnej oraz inicjatywy mające na celu ograniczenie degradacji środowiska i poprawę jakości wody.

Rzeka Ravi ma więc znaczenie zarówno praktyczne — jako źródło wody i miejsce gospodarczego wykorzystania — jak i symboliczne, będąc jednym z głównych elementów krajobrazu i tożsamości Pendżabu.