Szyny (Rallidae) — definicja, występowanie i gatunki ptaków
Szyny (Rallidae) — przegląd gatunków, siedlisk i rozmieszczenia: od bagien po wyspy, adaptacje, gatunki bezlotne i cechy rozpoznawcze.
Szyny, lub Rallidae, są duże rodziny małych i średnich ptaków. Szyny są związane z żurawiami, a oba są w porządku Gruiformes.
Rodzina ta jest zróżnicowana i obejmuje kraski, łyski i kszyki. Wiele gatunków związanych jest z terenami podmokłymi, choć rodzina ta występuje w każdym siedlisku lądowym z wyjątkiem suchych pustyń, regionów polarnych i obszarów alpejskich powyżej linii śniegu. Rallidae występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Istnieją liczne gatunki wyspiarskie. Najczęstsze siedliska to bagna lub gęsty las. Lubią gęstą roślinność.<Hor/>
Na wyspach występuje wiele szyn, często są one bezlotne.
Charakterystyka
Szyny to zwykle drobne lub średniej wielkości ptaki o krępym, niekiedy wydłużonym ciele, krótkich zaokrąglonych skrzydłach i stosunkowo długich palcach, które ułatwiają poruszanie się po miękkim podłożu i gęstej roślinności. Większość gatunków ma barwy maskujące — brązy, rudości i szarości — choć niektóre, np. kraski czy łyski, wykazują bardziej jaskrawe ubarwienie. Wiele szyn jest skrytych i trudnych do obserwacji; częściej je słychać niż widzieć, ponieważ wydają charakterystyczne głosy.
Występowanie i siedliska
Choć wiele gatunków preferuje terenów podmokłych, rodzina Rallidae zasiedla szeroki wachlarz siedlisk: trzcinowiska i bagna, brzegi jezior i rzek, wilgotne łąki, a także gęste zarośla i podszyt leśny. Jak wspomniano powyżej, unika suchych pustyń, obszarów polarnych i terenów powyżej linii śniegu. Rallidae występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, a wiele gatunków wyspiarskich ewoluowało niezależnie w oddzielnych częściach świata.
Gatunki i rodzaje
Do rodziny należą liczne rodzaje i gatunki, w tym m.in.:
- Rallus — np. wodnik/wodnik zwyczajny (Rallus spp.), typowe „szyny” charakterystyczne dla trzcinowisk;
- Porzana — drobne kszyki i krętogłowy, często trudne do zauważenia;
- Porphyrio — kraski i kurkołazy o bardziej jaskrawym upierzeniu;
- Gallinula i Fulica — łyski i brodzice (np. łyska zwyczajna Fulica atra), związane z otwartymi wodami i brzegami;
- Crex — kszyk (Crex crex), gatunek wędrowny znany z charakterystycznego głosu.
Zachowanie i rozmnażanie
Szyny bywają monogamiczne lub sezonowo dobierające się w pary; gniazda zakładają zwykle nisko, schowane w zaroślach lub na podłożu między trzcinami. Jaja z reguły składane są w lęgach po kilka (zwykle 4–12), a oba rodzice często uczestniczą w wychowywaniu piskląt. Dieta jest zróżnicowana — od owadów i bezkręgowców, przez nasiona i części roślinne, po drobne kręgowce w zależności od gatunku i dostępności pokarmu.
Bezlotność na wyspach i wrażliwość
Na wyspach wiele szyn przystosowało się do życia bez lotu — skrzydła ulegały zredukowaniu, co ułatwiało poruszanie się po lądzie. Takie adaptacje, choć sprzyjały eksploracji nisz ekologicznych, czyniły gatunki wysoce wrażliwymi na drapieżniki wprowadzone przez człowieka (np. szczury, koty) oraz na utratę siedlisk. W wyniku tych czynników wiele wyspiarskich gatunków wymarło po kontakcie z ludźmi.
Ochrona
Główne zagrożenia dla szyn to osuszanie i niszczenie terenów podmokłych, utrata i fragmentacja siedlisk, introdukcja obcych drapieżników na wyspy oraz polowania. Niektóre gatunki są powszechne i stabilne, inne — zwłaszcza endemity wyspiarskie — są zagrożone lub krytycznie zagrożone. Ochrona obejmuje zachowanie i odtwarzanie mokradeł, kontrolę gatunków inwazyjnych oraz programy reintrodukcji i ochrony gatunków zagrożonych.
Na wyspach występuje wiele szyn, często są one bezlotne.
Krakwa czerwononoga, Rallina fasciata
Szyna wodna, Rallus aquaticus
Niedojrzały kraska plamista (Porzana porzana)
Lot i bezlot
Skrzydła wszystkich szyn są krótkie i zaokrąglone. Ich lot nie jest silny, ale może trwać przez długi czas, a wiele gatunków migruje co roku. Słabość ich lotu oznacza, że są one łatwo zdmuchnąć z kursu, więc są one wspólne włóczęgów. To doprowadziło je do kolonizacji wielu odizolowanych wysp oceanicznych. Ponadto, ptaki te często wolą biegać niż latać, zwłaszcza w gęstych krzewów lub siedlisk leśnych. Niektóre z nich są również pozbawione lotu w pewnym okresie pierzenia.
Wiele szynszyli wyspiarskich jest bezlotnych, ponieważ na małej wyspie bez groźnych drapieżników nie muszą one latać ani przemieszczać się na duże odległości. Lot stawia intensywne wymagania, a mięśnie stępu i mięśnie lotne pochłaniają do jednej czwartej masy ciała ptaka. Redukcja mięśni lotnych obniża zapotrzebowanie metaboliczne i zmniejsza zapotrzebowanie energetyczne bezlota. Z tego powodu bezlot ułatwia przetrwanie i kolonizację wyspy, na której zasoby mogą być ograniczone. Bezlot może ewoluować niezwykle szybko u wyspiarskich szyn; wystarczyło zaledwie 125 000 lat, by szyna Laysan Rail straciła moc lotu i rozwinęła zredukowane, króciutkie skrzydła przydatne jedynie do utrzymania równowagi podczas szybkiego biegu.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym są szyny?
O: Szynszyle to rodzina małych i średnich ptaków spokrewnionych z żurawiami, należących do rzędu Gruiformes.
P: Co obejmuje rodzina Rallidae?
O: Rodzina Rallidae obejmuje kraski, łyski i kszyki.
P: Z jakimi miejscami związanych jest wiele gatunków płaszczek?
O: Wiele gatunków łysek jest związanych z terenami podmokłymi.
P: W jakich typach siedlisk nie występują krakwy?
O: Szynszyle nie występują na suchych pustyniach, w regionach polarnych i na obszarach alpejskich powyżej linii śniegu.
P: Gdzie występują Rallidae?
Rallidae występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy.
P: Jakie jest najczęstsze siedlisko szynszyli?
O: Najczęstszymi siedliskami szynszyli są bagna lub gęste lasy.
P: Czy gąsiorki są nielotami?
O: Wiele gniewoszy na wyspach jest nielotami.
Przeszukaj encyklopedię