W Wielkiej Brytanii obserwatorium zdrowia publicznego (PHO) to instytucja lub sieć jednostek zajmujących się monitorowaniem stanu zdrowia populacji, analizą czynników determinujących zdrowie oraz dostarczaniem dowodów (evidence) na potrzeby planowania polityk zdrowotnych i działań lokalnych. W praktyce obserwatoria łączą analizę danych epidemiologicznych, statystycznych i socjoekonomicznych z prezentacją wyników w formie raportów, profili zdrowotnych i narzędzi ułatwiających korzystanie z danych przez decydentów. W dniu 1 kwietnia 2013 r. regionalne obserwatoria zdrowia publicznego (PHO) zostały przeniesione wraz ze specjalistycznymi obserwatoriami i National Cancer Intelligence Network do Public Health England (PHE).

Dlaczego „obserwatorium”?

PHO używa słowa obserwatorium, zapożyczonego z astronomii, aby podkreślić obiektywizm i systematyczne podejście do pomiaru dobrostanu i występowania problemów zdrowotnych. Termin ma sugerować niezależne obserwowanie zjawisk i rzetelną prezentację danych, nie zaś prowadzenie interwencji klinicznych.

Zakres badań i tematyka

Obserwatoria koncentrują się na szerokim spektrum zagadnień wpływających na zdrowie mieszkańców:

  • Zdrowie publiczne i monitorowanie chorób przewlekłych oraz ostrych;
  • środowiskowe determinanty zdrowia i zdrowie środowiskowe;
  • dietę, aktywność fizyczną i rekreację;
  • edukację zdrowotną i dostęp do usług zdrowotnych;
  • nierówności zdrowotne oraz wpływ czynników społecznych na zdrowie;
  • ocenę skuteczności programów i polityk zdrowotnych oraz analizę kosztów i korzyści.

Do typowych produktów obserwatoriów należą: profile zdrowotne regionów i miast, atlasy mapujące nierówności zdrowotne, raporty tematyczne, bazy danych oraz narzędzia interaktywne do przeglądania wskaźników (np. platformy danych).

Przykłady i wkład naukowy

Londyńskie Obserwatorium Zdrowia (London Health Observatory) było pionierem w rozwijaniu metod pomiaru kapitałuspołecznego i badaniu, jak wpływa on na procesy uzdrowienie oraz ogólne zdrowie populacji. Obserwatorium opracowywało też nowe metody mapowania nierówności zdrowotnych, analizy małych obszarów (small-area statistics) i oceny wpływu czynników społecznych na długość oraz jakość życia.

Sieć obserwatoriów i organizacja

W Anglii funkcjonowała sieć obserwatoriów zdrowia publicznego, z jednym obserwatorium przypisanym do każdego z dziewięciu regionów. Obserwatoria działają również w pozostałych częściach Zjednoczonego Królestwa: w Walii, Szkocji i Irlandii Północnej (oraz w Republice Irlandii, gdzie funkcjonują analogiczne jednostki). Sieć miała charakter współpracy między regionalnymi ośrodkami, uniwersytetami, lokalnymi władzami i Narodową Służbą Zdrowia (NHS).

APHO i integracja z Public Health England

Association of Public Health Observatories (APHO) reprezentowało sieć obserwatoriów zdrowia publicznego w Wielkiej Brytanii i Irlandii. W praktyce APHO koordynowało standardy, metody i wymianę doświadczeń między obserwatoriami. 1 kwietnia 2013 roku większość angielskich obserwatoriów oraz powiązanych sieci (z wyjątkiem obserwatorium w Lincolnshire) zostało włączonych do struktury Public Health England (PHE). Obserwatorium w Lincolnshire nadal działało przy wsparciu Rady Hrabstwa.

Dane, narzędzia i produkty informacyjne

Obserwatoria dostarczały i opracowywały:

  • statystyki epidemiologiczne i wskaźniki zdrowotne dla małych obszarów;
  • mapy i atlasy obrazujące rozkład zachorowań i czynników ryzyka;
  • profilowanie potrzeb zdrowotnych i analizy nierówności;
  • raporty tematyczne (np. o zdrowiu psychicznym, otyłości, chorobach układu krążenia);
  • narzędzia online umożliwiające dostęp do wskaźników (np. platformy z interaktywnymi wykresami i mapami).

Produkty te wspierały lokalne władze, planistów zdrowotnych, naukowców oraz organizacje pozarządowe w podejmowaniu decyzji opartych na dowodach.

Znaczenie dla lokalnych władz i polityki zdrowotnej

Po przeniesieniu odpowiedzialności za zdrowie publiczne na lokalne władze (local authorities) obserwatoria i ich analizy stały się ważnym źródłem informacji do planowania lokalnych programów zdrowotnych, ustalania priorytetów i monitorowania efektów interwencji. Dane z obserwatoriów pomagają identyfikować obszary o największych potrzebach zdrowotnych oraz grupy najbardziej narażone na choroby.

Zmiany strukturalne po 2013 r. i późniejsze przekształcenia

Integracja obserwatoriów z Public Health England w 2013 r. skonsolidowała część funkcji analitycznych na poziomie krajowym. W 2021 r. Public Health England zostało przekształcone i jego zadania zostały rozdzielone między nowo utworzone agencje (m.in. UK Health Security Agency — UKHSA oraz jednostki w Departamencie Zdrowia i Opieki Społecznej zajmujące się promocją zdrowia). W praktyce część funkcji analitycznych i narzędzi została zachowana w ramach tych struktur lub przeniesiona do odpowiedników regionalnych i lokalnych, a także do sektorów akademickich i organizacji badawczych.

Wyzwania i perspektywy

  • utrzymanie spójności danych i metodologii pomiędzy regionami;
  • zapewnienie aktualności i dostępności danych dla osób podejmujących decyzje;
  • łączenie danych zdrowotnych z danymi społecznymi i środowiskowymi w celu lepszego zrozumienia determinujących czynników zdrowia;
  • zachowanie niezależności analitycznej i przejrzystości metodologii przy zmianach organizacyjnych.

Obserwatoria zdrowia publicznego pozostają ważnym elementem krajowego i lokalnego systemu informacji zdrowotnej — dostarczają dowodów niezbędnych do planowania polityk, monitorowania nierówności oraz oceny skutków interwencji zdrowotnych.