Patiala — książęce państwo sikhów (1714–1948), dynastia Phulkian

Patiala — historia książęcego państwa sikhów (1714–1948), dynastia Phulkian: potęga, sojusze i spory, które ukształtowały Pendżab.

Patiala była książęcym państwem sikhów, które istniało od około 1714 do 1948 roku. Władcy Patiali wywodzili się z rodu Chaudhary Phul (1627–1689), Sidhu Jatów z wsi Mehraj w dystrykcie Bathinda w Punjab. Inne państwa założone przez potomków Phula, tworzące tzw. dynastię Phulkian, to między innymi Jind i Nabha. Stolica księstwa znajdowała się w mieście Patiala, w regionie Malwa w Pendżabie; terytorium państwa w różnych okresach sięgało od Bathindy po okolice dzisiejszego Mohali.

Pochodzenie rodu i wczesna historia

Ród Phulkian wywodził się od Phula Sidhu, a jego potomkowie przyjęli sikhizm na początku XVII wieku. Z czasem kilku członków rodu zakładało niezależne ośrodki władzy na południu Pendżabu (Malwa). Za twórcę państwa Patiala uważany jest Ala Singh, który w I połowie XVIII wieku konsolidował władzę i rozszerzał terytorium. Jego panowanie i działalność polityczna zadecydowały o ukształtowaniu się osobnej dynastii patialskiej.

Stosunki z sąsiadami: Afgańczycy, Dal Khalsa i konflikty wewnątrzsikhowskie

W połowie XVIII wieku w regionie działał potężny Ahmad Shah Abdali (Durrani), który prowadził wyprawy na Pendżab. Relacje między Patialą a Abdalim oraz innymi sikhowymi mislami (konfederacjami) bywały napięte. W 1765 roku, po porozumieniach i nadaniach tytułów (m.in. nadaniu prawa bicia monet i uznaniu lokalnych tytułów), część sikhowych przywódców Dal Khalsa zdecydowała o wyłączeniu Patiali z konfederacji z powodu podejrzeń o kolaborację z siłami zewnętrznymi. W kolejnych dekadach konflikty między różnymi klanami i mislami sikhów oraz zewnętrzne inwazje kształtowały politykę regionu.

Okres brytyjski i przekształcenie w książęce państwo

W XIX wieku, po rozszerzeniu wpływów Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej i później rządów koronnych, Patiala stała się jednym z księstw sprzymierzonych z Brytyjczykami. W okresie 1809–1947 państwo Phulkian utrzymywało stosunki protektorskie z Brytyjczykami i korzystało z pewnej autonomii wewnętrznej. Niektóre rody panujące zyskały dzięki temu przywileje, tytuły i wsparcie militarne, co prowokowało krytykę ze strony części sikhowego ruchu, który widział w tym zdradę ideałów Khalsa.

Znaczący władcy i modernizacja

Do najbardziej znanych maharadżów Patiali należą:

• Ala Singh – założyciel państwa Patiala (początek XVIII w.).
• Amar Singh – następca Ala Singha; wzmocnił pozycję dynastii w drugiej połowie XVIII wieku.
• Bhupinder Singh (r. 1900–1938) – nowoczesny i barwny władca, znany z mecenatu, rozbudowy pałaców (m.in. Moti Bagh, Qila Mubarak), modernizacji administracji i wspierania sportu; zlecił także słynną „Patiala Necklace” firmie Cartier.
• Yadavindra Singh – ostatni panujący maharadża; po uzyskaniu niepodległości Indii podpisał inkorporację Patiali do Indii i odegrał rolę w tworzeniu administracji powojennej.

Pod panowaniem Bhupindera i jego następcy państwo inwestowało w infrastrukturę: drogi, koleje, instytucje edukacyjne i służbę zdrowia. Rodzina panująca patronowała sztuce, muzyce i sportowi.

Kultura i dziedzictwo

Patiala pozostawiła trwałe ślady w kulturze Pendżabu i Indii. Przykłady dziedzictwa kulturowego i materialnego związane z Patialą to:

• Patiala gharana – znana szkoła muzyki klasycznej Hindustani.
• Patiala salwar – charakterystyczny krój spodni damskich wywodzący się z regionu.
• „Patiala peg” – określenie miary alkoholu (popularne w potocznej kulturze).
• Pałace i budowle: Qila Mubarak w Patiali oraz inne rezydencje i ogrody ufundowane przez maharadżów.
• Słynna „Patiala Necklace” – bogato zdobiony naszyjnik wykonany przez firmę Cartier dla Maharadży Bhupindera (dziś rozproszony fragmentami po różnych kolekcjach).

Przystąpienie do Indii i koniec księstwa

Po ogłoszeniu niepodległości Indii w 1947 roku wiele stanów książęcych musiało wybrać przynależność do Indii lub Pakistanu. Patiala przystąpiła do Indii, a w 1948 roku została włączona do utworzonej unii państw Patiala and East Punjab States Union (PEPSU). Yadavindra Singh został pierwszym Rajpramukhem (gubernatorem) PEPSU. W kolejnych latach administracyjne przekształcenia doprowadziły do zniesienia dotychczasowych księstw, a terytoria Patiali weszły w skład stanów Republiki Indii.

Ocena i spadek polityczny

Ocena roli dynastii Phulkian w historii Pendżabu jest złożona. Z jednej strony książęta Patiali prowadzili politykę pragmatyczną — nawiązywali sojusze z potęgami zewnętrznymi, modernizowali swoje państwo i wspierali kulturę. Z drugiej strony ich współpraca z Brytyjczykami i konfrontacje z innymi sikhowymi liderami budziły kontrowersje i oskarżenia o sprzeniewierzenie się ideałom Khalsa. Po zakończeniu panowania dynastycznego członkowie rodu angażowali się w politykę demokratycznych Indii, zwłaszcza w ramach Indyjskiego Kongresu.

Patiala pozostaje dzisiaj ważnym elementem historii Pendżabu — jej pałace, muzyczna tradycja i wpływy w kulturze regionalnej nadal przyciągają uwagę badaczy i turystów.

Lista maharadży

• Maharadża Ala Singh (1691-1765)
• Maharadża Amar Singh (1748-1782)
• Maharadża Sahib Singh (1773-1813), bardzo słaby władca, który uwięził swoją zwycięską siostrę Bibi Sahib kaur, ale później uciekł.
• Maharadża Karam Singh (1798-1845)
• Maharadża Narinder Singh (1823-1862)
• Maharadża Mahendra Singh (1852-1876)
• Maharadża Rajinder Singh (1872-1900)
• Maharadża Bhupinder Singh (1891-1938)
• Maharadża Jadawindra Singha (1913-1974)
• Kapitan Amarinder Singh (1942-1948)

Maharadża Amar Singh z Patiali

Pytania i odpowiedzi

P: Kim był Chaudhary Phul?

P: Z czego wywodziły się inne państwa sikhów?

P: Gdzie znajdowała się stolica Patiala?

P: Kto należał do rodu Phul?

P: Jak Ahmed Shah Abdali nagrodził Maharadżę Amara Singha?

P: Co się stało, gdy Sardar Hari Singh Dhillon dowiedział się, że Ahmed Shah Abdali przebywa w Królestwie Patiala?

P: Jak Bibi Rattan Kaur została spokrewniona z Maharadżą Sahib Singh?

Szukaj według litery