Operacja Yewtree to dochodzenie prowadzone przez Metropolitan Police w sprawie przestępstw seksualnych, zwłaszcza wykorzystywania seksualnego dzieci. Rozpoczęło się ono w październiku 2012 roku, po tym jak okazało się, że Jimmy Savile, który zmarł w 2011 roku, był seksualnym drapieżnikiem przez dziesięciolecia. Wśród osób objętych śledztwem znaleźli się: Max Clifford, Dave Lee Travis, Rolf Harris, Gary Glitter, Freddie Starr, Paul Gambaccini, Chris Denning, Jim Davidson, Jimmy Tarbuck, Wilfred De'ath i Ted Beston.

Przebieg i zakres śledztwa

Operacja Yewtree została uruchomiona po emisji programu śledczego ujawniającego liczne zarzuty wobec Savile’a. Policja powołała wyspecjalizowany zespół do zbadania zarówno zarzutów dotyczących samego Savile’a, jak i oskarżeń wobec innych osób związanych z brytyjskim show-biznesem i mediami. Dochodzenie obejmowało przesłuchania świadków, analizę archiwów medialnych oraz współpracę z różnymi instytucjami, w tym z placówkami medycznymi i nadawcami.

Śledztwo dzieliło się na kilka równoległych linii (tzw. „strands”): jedną dotyczącą wyłącznie zarzutów wobec Savile’a, drugą łączącą zarzuty wobec Savile’a i innych osób, oraz trzecią obejmującą zarzuty dotyczące wyłącznie innych osób. W jego ramach przesłuchano i sprawdzono dziesiątki wskazanych osób i potencjalnych ofiar.

Wyniki i konsekwencje prawne

W wyniku Operacji Yewtree doszło do wielu aresztowań i postępowań karnych. Max Clifford, Rolf Harris i Chris Denning zostali skazani po śledztwie prowadzonym w jego ramach, choć nie wszystkie zatrzymania zakończyły się oskarżeniami czy skazaniami. Część osób została oczyszczona z zarzutów lub nie przedstawiono im aktu oskarżenia.

Śledztwo ujawniło, że nadużycia miały często charakter systemowy i że ofiary przez długi czas nie otrzymywały odpowiedniej pomocy ani wsparcia. Sprawa przyczyniła się do licznych postępowań wewnętrznych w instytucjach, gdzie działał Savile, oraz do przeglądu procedur zgłaszania i badania zarzutów o wykorzystywanie seksualne.

Reakcje, krytyka i dziedzictwo

Operacja Yewtree wywołała szeroką debatę publiczną. Z jednej strony przyczyniła się do zwiększenia świadomości społecznej na temat przemocy seksualnej i zachęciła kolejne osoby do zgłaszania przestępstw. Z drugiej strony pojawiły się głosy krytyczne dotyczące metod działań policji i mediów — mówiono o ryzyku „oskarżenia przez publikację” oraz o szkodzie wyrządzanej reputacji osób, wobec których nie udowodniono winy.

Do trwałych efektów śledztwa należą zmiany w procedurach śledczych dotyczących przestępstw seksualnych, wzmocnienie wsparcia dla ofiar oraz większa uwaga instytucji publicznych i nadawców na kwestie ochrony i nadzoru. Operacja Yewtree stała się jednocześnie symbolem publicznego rozliczania się ze skali wykorzystywania seksualnego w środowiskach, które wcześniej cieszyły się zaufaniem i prestiżem.

Podsumowanie

  • Operacja Yewtree to szeroko zakrojone dochodzenie Metropolitan Police uruchomione w październiku 2012 r. po ujawnieniach dotyczących Jimmy Savile.
  • Objęła badanie zarzutów wobec wielu postaci publicznych; część z nich została skazana, inne oczyszczone z zarzutów lub nie postawiono im oskarżeń.
  • Skutkiem śledztwa były zarówno postępowania karne, jak i szersze reformy proceduralne oraz intensywna debata społeczna o odpowiedzialności instytucji i ochronie ofiar.