Kontext historyczny i zamówienie
Muzyka na Fajerwerki Królewskie to zespół pięciu utworów na orkiestrę skomponowanych przez George'a Friderica Handla w 1749 roku. Powstała na specjalne zamówienie króla Jerzego II, który zlecił Handelowi napisanie muzyki do pokazów fajerwerków organizowanych na cześć podpisania traktatu Aix-la-Chapelle. Traktat ten (znany też jako traktat z Akwizgranu) zakończył w 1748 roku konflikt zwany wojną o sukcesję austriacką i przywrócił względny spokój w wielu europejskich krajach.
Zamysł wystawienia i obsada
Król chciał, aby uroczystości odbyły się w Green Park w Londynie. Życzeniem monarchy było, by orkiestra miała wyraźnie wojskowy charakter: użyto licznych instrumentów dętych i perkusyjnych, m.in. trąbek i bębnów. Według zapisu królowi „miał nadzieję, że nie będzie skrzypiec”! Zamierzano też zorganizować próbę w Vauxhall Gardens, na którą publiczność mogła kupić bilety. Handel początkowo nie był entuzjastą tych szczególnych wymagań, zwłaszcza brakiem smyczków, lecz ostatecznie przystał na zlecenie.
Próba w Vauxhall Gardens i ogromna publiczność
Próba w Vauxhall Gardens miała miejsce 21 kwietnia 1749 roku. Była to próba muzyczna — nie towarzyszyły jej fajerwerki. Na widowni znalazło się około 12 000 osób, co spowodowało bardzo duże zatłoczenie i trzygodzinny korek na London Bridge. Cena biletu wynosiła 2s 6d (dwa szylingi i sześć pensów), co w tamtym czasie było całkiem znaczną kwotą — w przeliczeniu na dzisiejsze pieniądze odpowiada to około 12 ½ p (pensów) podanej tu orientacyjnej wartości.
Pokaz fajerwerków w Green Park i pożar
Sześć dni później, czyli 27 kwietnia 1749, odbył się właściwy pokaz w Green Parku. Orkiestra grała w specjalnie przygotowanym na ten cel pawilonie, który miał chronić wykonawców i sprzęt podczas wybuchów fajerwerków. Muzyka akompaniowała pokazowi sztucznych ogni, lecz niestety doszło do wypadku: budynek zapalił się, kiedy upadła ogromna płaskorzeźba przedstawiająca króla. Na szczęście nikomu nie stała się krzywda, jednak konstrukcja uległa znacznym zniszczeniom, a samo zdarzenie wywołało duże zamieszanie.
Budowa utworu i nazwy części
Kompozycja składa się z pięciu zasadniczych części:
- Uwertura
- Byrée (często zapisywana jako „Bourrée” — taneczna forma; możliwa różnica w zapisie tytułu)
- część nazwana La paix (Pokój)
- La réjouissance (Radość)
- dwóch menuetów
Instrumentacja i późniejsze wykonania
Handel napisał muzykę na bardzo obszerne, przeważnie dęte obsadzenie: według źródeł użyto m.in. 24 obręczami (w przenośni chodzi o dużą grupę instrumentów dętych — najpewniej oboje), 12 fagotami (w tym kontrabassoon), 9 trąbkami, 9 rogami, 3 parami kotłów (kettledrums) oraz szeregiem instrumentów perkusyjnych. Taka obsada miała podkreślić galowy, wojskowy charakter widowiska i była nietypowa z punktu widzenia zwykłej orkiestry barokowej.
27 maja 1749 Handel poprowadził tę samą muzykę podczas koncertu charytatywnego na rzecz szpitala Foundling. Na tę okazję skomponował (lub dostosował) obsadę tak, aby użyć zwykłej orkiestry z instrumentami smyczkowymi i dętymi. To wersja z użyciem smyczków stała się później bardziej rozpowszechniona i jest najczęściej wykonywana współcześnie.
Znaczenie i recepcja
„Music for the Royal Fireworks” należy do najbardziej rozpoznawalnych dzieł Handla i zachowało status efektownego utworu ceremonialnego. Pomimo problemów technicznych podczas premiery i niezwykłej obsady, utwór zdobył sobie popularność dzięki melodyjnej sile oraz efektownym, rytmicznym partiom dętym. Wersje z orkiestrą smyczkową oraz rekonstrukcje historyczne z obsadą dętą są dziś wykonywane na koncertach, galach i podczas rekonstrukcji historycznych pokazów fajerwerków.