Morganucodon: wczesny ssakokształtny sprzed 205 mln lat
Morganucodon — wczesny ssakokształtny sprzed 205 mln lat (późny trias/najwcześniejsza jura). Odkrycia w Walii, dobrze zachowane szczątki; wygląd przypominający mysz/ryjówkę.
Morganucodon to wczesny rodzaj ssakokształtnych. p79 Żył w późnym triasie górnym lub najwcześniejszej jurze. p299 W przeciwieństwie do wielu innych wczesnych ssaków, Morganucodon znany jest z obfitego i dobrze zachowanego materiału, co czyni go jednym z kluczowych taksonów w badaniach nad pochodzeniem ssaków. Większość szczątków pochodzi z Glamorgan w Walii (gatunek typowy Morganucodon watsoni), choć rodzaj ten bywa też porównywany z podobnymi formami znajdowanymi w innych rejonach półkuli północnej.
Budowa i wielkość
Morganucodon był niewielkim zwierzęciem: czaszka miała długość około 2–3 cm, a całkowita długość ciała wynosiła około 10 cm (ok. 4 cale). "Było to małe zwierzę o czaszce długości 2-3 cm i długości ciała około 10 cm [4 cale]. W ogólnym wyglądzie przypominał ryjówkę lub mysz". str143 Pokryty prawdopodobnie futrem, miał smukłą sylwetkę przystosowaną do aktywnego, drapieżnego lub owadożernego trybu życia.
Uzębienie i czynności żucia
Morganucodon posiadał heterodontyczne zęby — wyraźne siekacze, kły i złożone zęby trzonowe, których budowa pozwalała na precyzyjne dopasowanie powierzchni zgryzowych podczas żucia. Zęby te wykazywały cechy zbliżone do późniejszych ssaków (m.in. skomplikowane guzki i rowki), co umożliwiało miażdżenie i rozdrabnianie pokarmu zamiast jedynie przecinania, typowego dla wielu nie-ssakowatych synapsydów. Uważa się również, że mógł mieć ograniczoną wymianę zębów (diphyodontia), co jest jednym z ważnych etapów ewolucji ssaków.
Cecha przejściowa: szczęka i ucho
Jedną z kluczowych cech Morganucodon jest tzw. podwójne połączenie stawowe szczękowe: obok nowoczesnego stawu między zębem (dentary) a kością skroniową (squamosal) zachowywało się także pierwotne połączenie articular–quadrate. Ten układ świadczy o etapowym przejściu od budowy czaszki charakterystycznej dla nie-ssakowatych cynodontów do konstrukcji typowej dla ssaków. Równocześnie elementy pierwotnego stawu zaczynały ulegać przekształceniu w struktury ucha środkowego (młoteczek i kowadełko), co jest jednym z najważniejszych etapów ewolucji słuchu u ssaków.
Styl życia i ekologia
Na podstawie budowy zębów i kończyn uważa się, że Morganucodon był drobnym drapieżnikiem lub owadożercą prowadzącym aktywny, prawdopodobnie częściowo nocny tryb życia. Jego budowa wskazuje na dobry chwyt pędraków i drobnych bezkręgowców oraz na zdolność szybkiego poruszania się po podłożu lub w ściółce leśnej. Badania histologiczne kości i analizy tempa wzrostu sugerują jednak, że tempo rozwoju mogło różnić się od współczesnych małych ssaków — niektóre wyniki wskazują na stosunkowo wolniejszy wzrost i dłuższy jak na tak mały organizm okres życia, co stanowi interesujący element debaty o pochodzeniu pełnej endoter mia i metabolizmu ssaków.
Znaczenie paleontologiczne
Morganucodon jest często cytowany jako modelowy przykład formy przejściowej pomiędzy zaawansowanymi cynodontami a prawdziwymi ssakami. Dzięki obfitemu i dobrze zachowanemu materiałowi kopalnemu naukowcy mogli szczegółowo badać anatomię czaszki, budowę zębów, wzrost oraz drobne elementy anatomiczne związane ze słuchem i żuciem. To właśnie takie dane pozwalają rekonstruować etapowe zmiany w ewolucji charakterystycznych cech ssaków.
Miejsca znalezienia i datowanie
Szczątki Morganucodon pochodzą głównie ze szczelin skalnych i osadów przybrzeżnych z rejonu Glamorgan w Walii; to tam opisano wiele kompletnych i fragmentarycznych szkieletów, zwłaszcza gatunku M. watsoni. Według Kempa nie można jednoznacznie stwierdzić, czy szczeliny skalne, w których znaleziono szczątki, odpowiadają ostatniemu triasowi, czy też najwcześniejszej jurze. p142 Ogólnie przyjmuje się pojawienie się rodzaju około 205 milionów lat temu, wkraczając w granicę między triasem a jurą. p299
Podsumowanie
Morganucodon to mały, ale kluczowy przedstawiciel wczesnych ssakokształtnych, którego anatomia ilustruje istotne etapy przejścia od cynodontów do ssaków: złożone uzębienie, przejściowa budowa szczęki oraz początki przekształcenia struktur słuchowych. Dzięki obfitym znaleziskom z Walii i innych lokalizacji, genus ten pozostaje jednym z fundamentów badań nad wczesną ewolucją ssaków.
Odnowienie M. watsoni
Dystrybucja
Skamieniałości znaleziono również w prowincji Yunnan w Chinach (Morganucodon oehleri), w różnych częściach Europy i Ameryki Północnej, a niektóre przynajmniej blisko spokrewnione zwierzęta (Megazostrodon) znane są z wykwintnych skamieniałości z AfrykiPołudniowej. str. 21/33, 174
Fizjologia
Z ich wielkości i zębów wynika, że mogły być owadożerne. p300 Niewielki rozmiar sugeruje jakiś rodzaj regulacji temperatury, co z kolei sugeruje izolację w postaci futra. Aktywność nocna u zwierzęcia tej wielkości praktycznie wymaga zwiększonej wewnętrznej produkcji ciepła. p124
Wielkość mózgu to kolejny czynnik. Jest pewne, że wczesne ssaki miały powiększone mózgi w stosunku do swoich rozmiarów. Wykazały to rekonstrukcje wielkości mózgu. Najwyraźniej wielkość mózgu u mezozoicznych ssaków mieściła się w dolnym zakresie wielkości mózgu żyjących ssaków. Jest to ogólny wzrost cztero- lub więcej razy w stosunku do objętości mózgów bazalnych amniotów. Bardzo prawdopodobne, że dotyczyło to rozwoju neocortex, "jednego z najbardziej uderzających cech wszystkich ssaków". p120
Czy to jest ssak?
Od dawna trwają kontrowersje, czy zaliczać go do ssaków, czy też nie. Niektórzy wolą zaliczyć go do szerszego kladu zwanego Mammaliaformes.
Morganucodon jest uważany za bardzo bazalnego (= prymitywnego). Jego dolna szczęka ma niektóre z kości występujących u przodków synapsydów w bardzo zredukowanej formie. Ssaki mają kość szczękową składającą się wyłącznie z kości zębowej.
U współczesnych ssaków kości te przeniosły się do ucha środkowego i stały się częścią kosteczek słuchowych jako młoteczek i siekacz. Morganucodon jest niezwykły, ponieważ oprócz tego, że nadal posiada prymitywny zawias, wyewoluował również pochodny zawias u ssaków, a więc ma podwójny staw szczękowy.
Jego wymiana zębów i deterministyczny wzrost, to cechy ssaków. p324/346 Wcześniejsze synapsydy wymieniają zęby przez całe życie, jak to czynią również zauropsydy. Jest to znane jako "polifodoncja", podczas gdy ssakom rosną tylko dwa komplety zębów, w "diphyodoncji".
Morganucodontidae i inne formy przejściowe miały oba rodzaje stawów szczękowych: zębowo-szczękowy (przedni) i stawowo-kwadratowy (tylny).
Przeszukaj encyklopedię