Ludwik Pasteur (27 grudnia 1822 r. – 28 września 1895 r.) był francuskim mikrobiologiem i chemikiem. On i jego żona, Marie, są najbardziej znani ze swoich eksperymentów wspierających zarodkową teorię chorób, a także ze swoich szczepień, z których najbardziej znana jest pierwsza szczepionka przeciwko wściekliźnie. Dokonał wielu odkryć w dziedzinie chemii, w tym asymetrii (różnych kształtów) kryształów. Znany jest również jego sposób na zapobieganie kwaśnieniu mleka i wina przez dłuższy czas. Proces ten nazywany jest pasteryzacją. Polega on na krótkotrwałym podgrzaniu płynów do temperatury wystarczającej, by zniszczyć większość drobnoustrojów powodujących psucie się i choroby — w przypadku mleka stosuje się np. metodę HTST: około 72°C (161°F) przez 15 sekund, choć w praktyce stosowane są też inne schematy temperaturowo‑czasowe.

Krótka biografia i kariera

Ludwik Pasteur urodził się w Dole w departamencie Jura. Studiował chemię i fizykę, a następnie pracował jako wykładowca i profesor na kilku francuskich uczelniach (między innymi w Lille, Strasburgu i w Paryżu). Jego prace łączyły badania podstawowe z praktycznymi zastosowaniami, co doprowadziło do szybkiego wykorzystania odkryć w przemyśle spożywczym, medycynie i rolnictwie.

Badania chemiczne i stereochemia

W chemii Pasteur badał m.in. właściwości optyczne substancji organicznych. Wykazał istnienie asymetrii cząsteczkowej — że niektóre związki organiczne mogą występować w postaciach będących swoimi lustrzanymi odbiciami (mają różne właściwości optyczne). Te odkrycia były ważnym wkładem w rozwój stereochemii i zrozumienie budowy molekularnej związków organicznych.

Fermentacja, zepsucie i pasteryzacja

Pasteur przeprowadził serię eksperymentów pokazujących, że procesy takie jak fermentacja są wynikiem działalności mikroorganizmów (drożdży i bakterii), a nie jedynie reakcji chemicznych zachodzących samoistnie. Pokazał też, że wiele form psucia się żywności i napojów spowodowane jest przez drobnoustroje. Na tej podstawie opracowano metody utrwalania produktów — najważniejszą z nich nazwaną później pasteryzacją. Metody pasteryzacji zmniejszają ryzyko zakażeń i przedłużają trwałość żywności, jednocześnie zachowując większość wartości odżywczych i smaku.

Prace nad chorobami zakaźnymi i szczepieniami

Późniejsze prace Pasteura nad chorobami obejmowały badania nad cholerą kurzą i innymi zakażeniami zwierząt. Podczas tych badań zauważył, że zestarzałe lub "osłabione" kultury bakterii tracą zdolność wywoływania ciężkiej choroby, a jednocześnie mogą chronić przed późniejszym zakażeniem — to zjawisko stało się podstawą tworzenia szczepionek. Na tej zasadzie Pasteur opracował szczepionki przeciwko wąglikowi (anthrax) oraz – najsłynniej – przeciwko wściekliźnie. Jego metoda ochrony przed wścieklizną została zastosowana po raz pierwszy u człowieka w 1885 roku, gdy zaszczepił chłopca pogryzionego przez psa i w ten sposób zapobiegł rozwinięciu się choroby.

Instytucje, wpływ i dziedzictwo

W 1887 roku powstał Instytut Pasteura w Paryżu — placówka badawcza poświęcona mikrobiologii i immunologii, która do dziś jest ważnym ośrodkiem naukowym. Odkrycia Pasteura miały ogromny wpływ na rozwój medycyny, higieny, przemysłu spożywczego i weterynarii. Dzięki jego pracom upowszechniło się m.in. mycie rąk i sterylizacja narzędzi, co zredukowało liczbę zakażeń pooperacyjnych.

Ludwik Pasteur zmarł 28 września 1895 roku. Jego badania i praktyczne zastosowania przyczyniły się do uratowania milionów istnień oraz do powstania nowoczesnej mikrobiologii i immunologii. Instytuty i metody nazwane jego imieniem kontynuują badania nad chorobami zakaźnymi i szczepionkami do dziś.