Strona jezdni drogi to ta strona pasa ruchu, po której poruszają się pojazdy. Każdy kraj określa, czy ruch odbywa się po prawej, czy po lewej stronie drogi. Zasada ta — często nazywana zasadą drogi — jest podstawowa dla organizacji ruchu: ułatwia jego płynność i zmniejsza ryzyko kolizji czołowych. Obecnie około 66,1% ludności świata mieszka w krajach, w których obowiązuje ruch prawostronny, a około 33,9% w krajach z ruchem lewostronnym (wartość przybliżona).

Czym są LHD i RHD (pozycja kierownicy)

Warto rozróżnić pojęcia dotyczące ustawienia kierownicy i strony jezdni. LHD (left-hand drive) oznacza samochód z kierownicą po lewej stronie, a RHD (right-hand drive) — z kierownicą po prawej stronie. Zazwyczaj samochody LHD są używane w krajach, gdzie obowiązuje ruch prawostronny, a samochody RHD — tam, gdzie obowiązuje ruch lewostronny. Jednak zdarzają się wyjątki i import pojazdów o nieoptymalnym ustawieniu kierownicy wiąże się z trudnościami np. przy wyprzedzaniu czy wsiadaniu/wysiadaniu.

Gdzie na świecie jeździ się po lewej, a gdzie po prawej stronie

Wiele krajów, które jeżdżą po lewej stronie, to byłe kolonie brytyjskie, ale istnieją też państwa niezwiązane z Imperium Brytyjskim, które przyjęły ruch lewostronny. Do krajów jeżdżących po lewej stronie należą między innymi: Japonia, Tajlandia, Nepal, Bhutan, Mozambik, Gujana, Surinam, Timor Wschodni i Indonezja. W Europie jedynymi suwerennymi państwami z ruchem lewostronnym są cztery kraje – Wielka Brytania, Irlandia, Malta i Cypr (poza tym pozostają terytoria zależne i wyspy z odrębnymi zasadami).

Istnieją też przypadki, gdy terytoria zależne lub specjalne regiony stosują inną stronę jezdni niż terytorium państwa macierzystego. Przykładowo: Chiny kontynentalne jeżdżą po prawej stronie, zaś specjalne regiony administracyjne Hongkong i Makao stosują ruch lewostronny.

Krótka historia: dlaczego istnieje różnica

W przeszłości, zanim powstał samochód, zwyczaje dotyczące strony drogi miały częściowo związek z uzbrojeniem i dominującą ręcznością. W czasach, gdy większość ludzi była praworęczna, wygodniej było trzymać miecz lub broń w prawej ręce podczas spotkań z obcymi ludźmi — dlatego zwyczaj jazdy po lewej stronie (po której znajdowała się ręka walczącego) był powszechny.

Z kolei w okresie transportu konnego i zaprzęgów zmieniły się praktyki: kierowcy, prowadząc powozy zaprzężone w kilka koni, siadywali często z lewej strony siedzenia, aby prawą ręką sprawniej używać bata. Aby lepiej widzieć odległość między stosem kół własnego wozu a nadjeżdżającym, zaczęto trzymać się prawej strony drogi — szczególnie tam, gdzie dominowały duże, ciężkie wozy. W rezultacie, na przestrzeni wieków różne regiony przyjmowały różne normy.

Przełom nastąpił w okresie rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich: w 1794 r. Francja wprowadziła przepisy preferujące ruch prawostronny, a ekspansja Napoleona przyczyniła się do rozpowszechnienia tego rozwiązania w Europie. W XIX i XX wieku standaryzacja ruchu była dodatkowo wymuszana przez rozwój motoryzacji oraz przez wpływy polityczne i ekonomiczne poszczególnych państw.

Przykłady zmian i ich przyczyny

  • Polityka i podboje: wiele terytoriów przyjęło stronę jezdni zgodnie z decyzjami mocarstw kolonialnych lub okupacyjnych.
  • Ułatwienie handlu i transportu: kraje często zmieniały stronę, by wyrównać standardy z sąsiadami i ułatwić import pojazdów.
  • Masowa motoryzacja: rozpowszechnienie samochodów i produkcja seryjna sprzyjały konsolidacji zasad ruchu.

Znane zmiany w XX i XXI wieku to m.in. słynna zmiana w Szwecji (tzw. Dagen H) z 3 września 1967 r., kiedy to kraj przeszedł z ruchu lewostronnego na prawostronny, oraz przejście Islandii w 1968 r. Innym przykładem jest Samoa, które w 2009 r. zmieniło stronę jezdni, aby ułatwić import samochodów z sąsiadujących państw południowo-pacyficznych (głównie z Australii i Nowej Zelandii).

Praktyczne konsekwencje i problemy

  • Pojazdy: ustawienie kierownicy (LHD/RHD) powinno odpowiadać stronie jezdni — w przeciwnym razie pogarsza się widoczność przy wyprzedzaniu i wzrasta ryzyko wypadków.
  • Infrastruktura: skrzyżowania, znaki, słupki drogowe i oznakowanie muszą być dostosowane do przyjętej strony ruchu.
  • Przejścia graniczne i promy: na granicach państw o różnych zasadach ruchu stosuje się specjalne rozwiązania, aby bezpiecznie przepuścić ruch (rampy, ronda, miejsca zmiany pasa).
  • Turystyka i podróże: kierowcy przyjezdni powinni być świadomi zmiany strony jezdni i różnic w zachowaniu ruchu — np. większa ostrożność na rondach i przy wyprzedzaniu.

Podsumowanie

Strona jezdni to fundamentalny element organizacji ruchu drogowego, uwarunkowany historycznie, politycznie i praktycznie. Choć większość krajów stosuje ruch prawostronny, znaczny fragment świata jeździ po lewej stronie — często z powodów historycznych lub wynikających z handlu i importu pojazdów. Zmiana strony jezdni jest możliwa, ale kosztowna i wymagająca szerokich przygotowań logistycznych i informacyjnych.