Strona jezdni: jazda po lewej i prawej stronie — zasady, historia, występowanie

Dowiedz się, dlaczego kraje jeżdżą po lewej lub prawej stronie: zasady, historia, występowanie i zaskakujące wyjątki (Hongkong, Japonia, byłe kolonie)

Strona jezdni drogi to ta strona pasa ruchu, po której poruszają się pojazdy. Każdy kraj określa, czy ruch odbywa się po prawej, czy po lewej stronie drogi. Zasada ta — często nazywana zasadą drogi — jest podstawowa dla organizacji ruchu: ułatwia jego płynność i zmniejsza ryzyko kolizji czołowych. Obecnie około 66,1% ludności świata mieszka w krajach, w których obowiązuje ruch prawostronny, a około 33,9% w krajach z ruchem lewostronnym (wartość przybliżona).

Czym są LHD i RHD (pozycja kierownicy)

Warto rozróżnić pojęcia dotyczące ustawienia kierownicy i strony jezdni. LHD (left-hand drive) oznacza samochód z kierownicą po lewej stronie, a RHD (right-hand drive) — z kierownicą po prawej stronie. Zazwyczaj samochody LHD są używane w krajach, gdzie obowiązuje ruch prawostronny, a samochody RHD — tam, gdzie obowiązuje ruch lewostronny. Jednak zdarzają się wyjątki i import pojazdów o nieoptymalnym ustawieniu kierownicy wiąże się z trudnościami np. przy wyprzedzaniu czy wsiadaniu/wysiadaniu.

Gdzie na świecie jeździ się po lewej, a gdzie po prawej stronie

Wiele krajów, które jeżdżą po lewej stronie, to byłe kolonie brytyjskie, ale istnieją też państwa niezwiązane z Imperium Brytyjskim, które przyjęły ruch lewostronny. Do krajów jeżdżących po lewej stronie należą między innymi: Japonia, Tajlandia, Nepal, Bhutan, Mozambik, Gujana, Surinam, Timor Wschodni i Indonezja. W Europie jedynymi suwerennymi państwami z ruchem lewostronnym są cztery kraje – Wielka Brytania, Irlandia, Malta i Cypr (poza tym pozostają terytoria zależne i wyspy z odrębnymi zasadami).

Istnieją też przypadki, gdy terytoria zależne lub specjalne regiony stosują inną stronę jezdni niż terytorium państwa macierzystego. Przykładowo: Chiny kontynentalne jeżdżą po prawej stronie, zaś specjalne regiony administracyjne Hongkong i Makao stosują ruch lewostronny.

Krótka historia: dlaczego istnieje różnica

W przeszłości, zanim powstał samochód, zwyczaje dotyczące strony drogi miały częściowo związek z uzbrojeniem i dominującą ręcznością. W czasach, gdy większość ludzi była praworęczna, wygodniej było trzymać miecz lub broń w prawej ręce podczas spotkań z obcymi ludźmi — dlatego zwyczaj jazdy po lewej stronie (po której znajdowała się ręka walczącego) był powszechny.

Z kolei w okresie transportu konnego i zaprzęgów zmieniły się praktyki: kierowcy, prowadząc powozy zaprzężone w kilka koni, siadywali często z lewej strony siedzenia, aby prawą ręką sprawniej używać bata. Aby lepiej widzieć odległość między stosem kół własnego wozu a nadjeżdżającym, zaczęto trzymać się prawej strony drogi — szczególnie tam, gdzie dominowały duże, ciężkie wozy. W rezultacie, na przestrzeni wieków różne regiony przyjmowały różne normy.

Przełom nastąpił w okresie rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich: w 1794 r. Francja wprowadziła przepisy preferujące ruch prawostronny, a ekspansja Napoleona przyczyniła się do rozpowszechnienia tego rozwiązania w Europie. W XIX i XX wieku standaryzacja ruchu była dodatkowo wymuszana przez rozwój motoryzacji oraz przez wpływy polityczne i ekonomiczne poszczególnych państw.

Przykłady zmian i ich przyczyny

• Polityka i podboje: wiele terytoriów przyjęło stronę jezdni zgodnie z decyzjami mocarstw kolonialnych lub okupacyjnych.
• Ułatwienie handlu i transportu: kraje często zmieniały stronę, by wyrównać standardy z sąsiadami i ułatwić import pojazdów.
• Masowa motoryzacja: rozpowszechnienie samochodów i produkcja seryjna sprzyjały konsolidacji zasad ruchu.

Znane zmiany w XX i XXI wieku to m.in. słynna zmiana w Szwecji (tzw. Dagen H) z 3 września 1967 r., kiedy to kraj przeszedł z ruchu lewostronnego na prawostronny, oraz przejście Islandii w 1968 r. Innym przykładem jest Samoa, które w 2009 r. zmieniło stronę jezdni, aby ułatwić import samochodów z sąsiadujących państw południowo-pacyficznych (głównie z Australii i Nowej Zelandii).

Praktyczne konsekwencje i problemy

• Pojazdy: ustawienie kierownicy (LHD/RHD) powinno odpowiadać stronie jezdni — w przeciwnym razie pogarsza się widoczność przy wyprzedzaniu i wzrasta ryzyko wypadków.
• Infrastruktura: skrzyżowania, znaki, słupki drogowe i oznakowanie muszą być dostosowane do przyjętej strony ruchu.
• Przejścia graniczne i promy: na granicach państw o różnych zasadach ruchu stosuje się specjalne rozwiązania, aby bezpiecznie przepuścić ruch (rampy, ronda, miejsca zmiany pasa).
• Turystyka i podróże: kierowcy przyjezdni powinni być świadomi zmiany strony jezdni i różnic w zachowaniu ruchu — np. większa ostrożność na rondach i przy wyprzedzaniu.

Podsumowanie

Strona jezdni to fundamentalny element organizacji ruchu drogowego, uwarunkowany historycznie, politycznie i praktycznie. Choć większość krajów stosuje ruch prawostronny, znaczny fragment świata jeździ po lewej stronie — często z powodów historycznych lub wynikających z handlu i importu pojazdów. Zmiana strony jezdni jest możliwa, ale kosztowna i wymagająca szerokich przygotowań logistycznych i informacyjnych.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest pobocze drogi?

P: W ilu krajach jeździ się po prawej stronie drogi?

P: Co oznaczają RHD i LHD?

P: Dlaczego w niektórych byłych koloniach brytyjskich zdecydowano się na jazdę po lewej stronie?

P: Co robiono historycznie, zanim powstały samochody?

P: Które regiony początkowo nie chciały zmienić kierunku jazdy, ale w końcu to zrobiły?

Szukaj według litery