Izabela Kastylijska (22 kwietnia 1451 – 26 listopada 1504), zwana także Izabelą I Katolicką, była królową Kastylii i Leónu. Była córką Jana II Kastylijskiego i jego drugiej żony, Izabeli Portugalskiej. Dzięki małżeństwu z Ferdynandem II Aragońskim utworzyła z nim dynastyczno-polityczne partnerstwo znane jako Los Reyes Católicos (Królowie Katoliccy).
W młodości jej pozycja była przedmiotem intryg dworskich. Jej brat, Enrique IV, próbował kierować jej partiami małżeńskimi; Izabela dążyła do związku z Portugalią, aby zdobyć sojusznika, lecz potajemnie poślubiła Ferdynanda II Aragońskiego w 1469 roku. Małżeństwo to dało początek silnemu sojuszowi dynastii, który stopniowo prowadził do zjednoczenia politycznego Półwyspu Iberyjskiego — chociaż Kastylya i Aragonia pozostały prawnie odrębnymi królestwami.
Po śmierci Enrique IV w 1474 roku wybuchł spór sukcesyjny: pretendentką do tronu była córka Enrique, znana jako Juana la Beltraneja, wspierana przez Portugalię. Konflikt, nazywany wojną sukcesyjną (1475–1479), zakończył się zwycięstwem Izabeli. W traktacie z Alcaçovas (1479) uznano jej prawa do tronu Kastylii, a Portugalia uzyskała potwierdzenie wpływów na atlantyckich wyspach i w strefie żeglugi.
Pod rządami Izabeli i Ferdynanda nastąpiła znaczna centralizacja władzy królewskiej: ograniczono autonomię wpływowych rodów feudalnych, zreorganizowano administrację i sądownictwo oraz wzmocniono instytucje królewskie. Monarchowie reformowali system podatkowy, powołali stałe instytucje radcowskie i tworzyli siły porządkowe, co umocniło ich władzę w całych królestwach.
W polityce wyznaniowej Izabela odegrała kluczową rolę w działaniach na rzecz jedności religijnej. W 1478 r. wraz z Ferdynandem uzyskała od papieża zgodę na ustanowienie hiszpańskiej inkwizycji, która miała kontrolować ortodoksję chrześcijańską i ścigać domniemane herezje. W 1492 r. po zwycięstwie nad muzułmańskim Królestwem Granady dopełniono rekonkwisty – Granada została zdobyta, kończąc obecność muzułmańskich państw na Półwyspie Iberyjskim. W tym samym roku wydano także tzw. edykt z Alhambry (Alhambra Decree), który nakazywał Żydom przyjęcie chrześcijaństwa lub opuszczenie królestw kastylijskich i aragońskich — decyzje te mają do dziś kontrowersyjne i bolesne dziedzictwo.
Izabela i Ferdynand otoczyli też opieką ekspansję morską i kolonialną. To Izabela zgodziła się sfinansować pierwszą wyprawę Krzysztofa Kolumba w 1492 roku, co otworzyło drogę do europejskiej kolonizacji obu Ameryk i zapoczątkowało hiszpańskie imperium zamorskie. Pod jej patronatem rozwijała się również administracja kolonialna i system nadawania przywilejów osadniczych.
Izabela i Ferdynand mieli liczne potomstwo; ich dzieci to m.in.:
- Izabela (1470–1498)
- Jan (Juan), książę Asturii (1478–1497)
- Joanna (1479–1555), znana jako Joanna „La Loca”, która poślubiła Filipa Pięknego i była matką Karola V, Świętego Cesarza Rzymskiego
- Maria (1482–1517)
- Katarzyna Aragońska (1485–1536), która poślubiła Henryka VIII z Anglii (ślub 1509)
Izabela jest pamiętana jako postać o skomplikowanym dziedzictwie: z jednej strony zapisała się jako skuteczna władczyni, która umocniła koronę, doprowadziła do zjednoczenia dynastycznego i poparła odkrycia geograficzne; z drugiej strony jej polityka religijna — inkwizycja, naciski na konwersję i wypędzenie Żydów — wywołuje krytykę historyków i stanowi mroczną stronę jej rządów. W uznaniu zasług i pobożności papież nadał jej i Ferdynandowi przydomek „Katoliccy” (Reyes Católicos).
Po śmierci Izabeli w 1504 r. tron kastylijski przypadł ich córce Joannie (choć rzeczywistą władzę często sprawował Ferdynand lub obcy regenci), a projekt zjednoczenia hiszpańskich królestw kontynuowali następni monarchowie, prowadząc do dalszego wzrostu potęgi Hiszpanii w XVI wieku.
