Union Jack (Flaga Zjednoczonego Królestwa): historia, symbolika i wymiary

Union Jack — historia, symbolika i wymiary flagi Zjednoczonego Królestwa: pochodzenie, kontrowersje wokół Walii oraz proporcje 1:2 i 3:5.

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej używa jako swojej flagi narodowej królewskiego sztandaru znanego jako Union Flag, potocznie Union Jack. Dzisiejszy układ powstał po unii Wielkiej Brytanii z Irlandią w 1801 roku i łączy w sobie elementy reprezentujące Anglię, Szkocję i Irlandię. Wzór składa się z czerwonego krzyża św. Jerzego (patrona Anglii), obramowanego na biało, na tle białej krzyży skośnego (saltire) św. Andrzeja oraz czerwonego krzyża św. Patryka (patrona Irlandii), które zostały skomponowane tak, aby tworzyć charakterystyczny układ pasów i przekątnych.

Krótka historia

Pierwsze symboliczne połączenie flag Anglii i Szkocji pojawiło się już po Unii Koron w 1603 r., co dało początek wcześniejszej wersji flagi z 1606 r. Obecna, z elementami św. Patryka, została przyjęta po akcie unii z 1801 r. i od tego czasu służy jako oficjalny emblemat państwowy. Flaga królewska i różne wersje używane były na żaglowcach, w administracji i przy okazjach państwowych.

Symbolika

• Krzyż św. Jerzego (czerwony krzyż prosty) symbolizuje Anglię — na fladze jest on otoczony białą obwódką.
• Saltire św. Andrzeja (biały krzyż skośny) pochodzi ze Szkocji i tworzy tło dla czerwonych skośnych pasów.
• Krzyż św. Patryka (czerwony krzyż skośny) reprezentuje Irlandię i został dodany do kompozycji w 1801 r.
• Ważne: Walia nie jest osobno reprezentowana we wzorze Union Jacka — ponieważ przy jego tworzeniu Walia była już zintegrowana z Anglią jako księstwo, nie pojawiła się jako odrębny element heraldyczny. To właśnie brak widocznego symbolu Walii bywa powodem żądań zmian w projekcie flagi.

Wymiary i warianty

Prawidłowy stosunek boków flagi to 1:2 (szerokość do długości). Istnieją jednak oficjalne i nieoficjalne warianty użytkowane w różnych kontekstach:

• 1:2 — najbardziej rozpowszechniony i oficjalny format dla flag państwowych na lądzie i statkach.
• 3:5 — wersja czasami używana przez instytucje i Brytyjskie Siły Zbrojne, w której proporcje elementów są lekko zmodyfikowane (m.in. przycięte czerwone przekątne).

Konstrukcja i orientacja

Union Jack ma szczególną konstrukcję: czerwone skośne pasy (krzyż św. Patryka) nie są wycentrowane względem białych pasów saltire — są przesunięte, aby zachować hierarchię i czytelność kompozycji. Z tego powodu flaga ma prawidłową i nieprawidłową orientację: gdy jest powieszona odwrotnie, błędy w przesunięciach są widoczne i interpretowane jako błąd lub sygnał alarmowy. Z reguły w kantonie (górny róg przy drzewcu) biała przestrzeń powinna być większa nad czerwonym ukośnym paskiem niż pod nim.

Kolory

W praktyce przy reprodukcji stosuje się określone odcienie barw — powszechnie podawane to czerwień Pantone 186 i granat Pantone 280 — jednak w użyciu codziennym i historycznym odcienie te mogą się różnić w zależności od materiału i producenta.

Warianty używane w marynarce i administracji

• White Ensign — flaga Królewnej Marynarki Wojennej z Union Jack w kantonie i czerwonym krzyżem na białym polu.
• Blue Ensign — używana przez niektóre okręty rządowe i jednostki z przywilejem, z Union Jack w kantonie na niebieskim tle.
• Red Ensign — flaga handlowa (merchant ensign) z Union Jack w kantonie na czerwonym tle; używana przez statki handlowe (wiele krajów Wspólnoty miało jej warianty).
• Royal Standard — osobny sztandar monarchy, który nie jest Union Jackiem i używany jest w innych okolicznościach.

Zasady używania i protokół

• Flagi powinny być wywieszane z szacunkiem; jeśli zawiesza się je w nocy, zaleca się odpowiednie oświetlenie.
• Podczas żałoby narodowej flaga może być opuszczana do połowy masztu (half-mast).
• Na masztach o tej samej wysokości Union Jack zajmuje miejsce honorowe (np. pośrodku lub po prawej stronie obserwatora).
• Na statkach i w jednostkach wojskowych obowiązują dodatkowe regulacje dotyczące godziny, sposobu podniesienia oraz kombinacji z innymi flagami (ensigny).

Kontrowersje i propozycje zmian

Brak reprezentacji Walii we wzorze bywa krytykowany, zwłaszcza przez środowiska walijskie, które postulują uwzględnienie smoka walijskiego lub innego symbolu. Pojawiały się też głosy o odświeżeniu wyglądu flagi, ale każda taka propozycja budzi szeroką debatę publiczną i polityczną, ze względu na silne skojarzenia historyczne i symboliczne Union Jacka.

Union Jack pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli narodowych, używanym nie tylko w samej Wielkiej Brytanii, lecz także jako element flag i emblematów w wielu dawnych koloniach i terytoriach zależnych.

Pytania i odpowiedzi

P: Jak nazywa się flaga Wielkiej Brytanii?

P: Kiedy zaczęto używać tej flagi?

P: Jakie są wymiary tej flagi, gdy jest używana na morzu?

P: Kto wybrał ten wzór dla nowego królestwa?

P: Jacy święci patroni są przedstawieni na tej fladze?

P: Czy coś się zmieniło w Irlandii, gdy uzyskała ona niepodległość od Wielkiej Brytanii?

P: Czy Walia ma jakąś reprezentację na tej fladze?

Szukaj według litery