Endometrioza u kobiet — przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Endometrioza u kobiet — przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie. Kompletny przewodnik: USG, MRI, laparoskopię, terapie hormonalne, wpływ na płodność i łagodzenie bólu.

Endometrioza to choroba, w której komórki endometrium macicy rosną poza jamą macicy — np. na jajnikach, jajowodach, otrzewnej, rzadziej w innych narządach. Szacuje się, że nawet do 11% amerykańskich kobiet w wieku 15–44 lat może mieć endometriozę; najczęściej rozpoznaje się ją u kobiet w wieku 30–40 lat. Choroba może utrudniać zajście w ciążę, ale istnieją metody, które pomagają leczyć objawy i wspierać płodność. Endometrioza może być leczona przez lekarza. Leczenie endometriozy może pomóc kobiecie zajść w ciążę.

Jakie są przyczyny?

Dokładna przyczyna endometriozy nie jest znana. Istnieje kilka teorii, a u większości pacjentek prawdopodobnie działają razem różne mechanizmy:

• cofanie się krwi miesiączkowej (tzw. menstruacja wsteczna) z przeniesieniem komórek endometrium do jamy brzusznej,
• rozsiew komórek endometrium przez naczynia krwionośne lub limfatyczne,
• metaplazja komórek otrzewnej (przekształcenie komórek jednej tkanki w inną),
• czynniki genetyczne i rodzinne — występowanie w rodzinie zwiększa ryzyko,
• zaburzenia odpornościowe i lokalne procesy zapalne, które sprzyjają przetrwaniu ognisk endometriozy.

Objawy

Objawy endometriozy mogą się znacznie różnić: niektóre kobiety mają silne dolegliwości, inne są bezobjawowe. Najczęściej występują:

• silne bóle podbrzusza i miednicy podczas miesiączki (dysmenorrhea),
• bóle podczas stosunku (dyspareunia),
• przewlekły ból miednicy niezależny od miesiączki,
• obfite lub nieregularne krwawienia miesiączkowe,
• problemy z zajściem w ciążę (niepłodność),
• bóle podczas oddawania moczu lub stolca, zwłaszcza w czasie miesiączki — gdy ogniska znajdują się na pęcherzu lub jelitach).

Choroba może być bardzo bolesna i wpływać na jakość życia — pracę, życie seksualne i zdrowie psychiczne.

Diagnostyka

Endometrioza bywa trudna do rozpoznania, a rozpoznanie często się opóźnia. Lekarz może zlecić:

• badanie ginekologiczne (badanie miednicy) — lekarz może wyczuć guzki, blizny lub powiększone jajniki,
• badanie obrazowe: USG (najczęściej dopochwowe), które dobrze uwidacznia torbiele endometrialne na jajniku (tzw. endometrioma),
• MRI — przydatne do oceny rozsiewu choroby, szczególnie w przypadkach podejrzenia zmian głęboko naciekających lub gdy USG jest niewystarczające,
• badania laboratoryjne (np. marker CA-125) — mogą być pomocne, ale są niespecyficzne i nie służą do ostatecznego rozpoznania,
• laparoskopia — zabieg chirurgiczny, podczas którego można obejrzeć jamę brzuszną i pobrać próbkę tkanek. To jedyny sposób, by z całą pewnością potwierdzić endometriozę histopatologicznie.

Leczenie

Leczenie dobiera się indywidualnie, w zależności od wieku pacjentki, nasilenia dolegliwości, umiejscowienia zmian oraz planów prokreacyjnych.

Leczenie farmakologiczne:

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) — na ból (np. ibuprofen, naproksen),
• hormonalne leki antykoncepcyjne — pigułki, plastry lub kremy dopochwowe, które regulują cykl i zmniejszają ból,
• progestageny i wkładki wewnątrzmaciczne uwalniające lewonorgestrel (LNG-IUD) — często skuteczne w łagodzeniu bólu i zmniejszaniu krwawień,
• analogowe agonisty GnRH (agonisty uwalniające gonadotropinę) — hamują funkcję jajników i powodują „farmakologiczną menopauzę”; stosowane krótkotrwale z powodu działań niepożądanych,
• antagonisty GnRH — nowocześniejsze leki działające podobnie do agonistów, ale z innym profilem podawania i efektów,
• inhibitory aromatazy — w wybranych przypadkach, zwykle w terapii skojarzonej.

Po odstawieniu leków hormonalnych objawy często mogą nawrócić.

Leczenie chirurgiczne:

• Laparoskopia diagnostyczno-lecznicza — pozwala na usunięcie ognisk endometriozy (wycięcie lub odparowanie), usunięcie torbieli endometrialnych na jajnikach i separację zrostów. Często poprawia ból i może poprawić płodność,
• W cięższych przypadkach konieczne mogą być bardziej rozległe zabiegi chirurgiczne — np. usunięcie fragmentów jelit czy pęcherza przy głębokiej endometriozie,
• W niektórych sytuacjach, zwłaszcza przy braku planów rozrodczych u kobiet z nasilonymi objawami, rozważa się histerektomię (usunięcie macicy) — zwykle z ostatecznym i indywidualnym wskazaniem,
• Chirurgia powinna być wykonywana przez doświadczony zespół specjalistów, ponieważ celem jest usunięcie zmian przy maksymalnym zachowaniu narządów i funkcji.

Inne metody: terapia bólu, wsparcie psychologiczne, fizjoterapia dna miednicy, zmiany stylu życia i dieta mogą pomagać w kontroli objawów. W przypadkach niepłodności rozważa się techniki wspomaganego rozrodu, np. IVF.

Płodność i ciąża

Endometrioza może zmniejszać płodność poprzez zrosty, uszkodzenie jajowodów czy zmiany w jajnikach. Jednak wiele kobiet z endometriozą zachodzi w ciążę naturalnie lub z pomocą leczenia płodności. Leczenie endometriozy może pomóc w uzyskaniu ciąży, a decyzje terapeutyczne często uwzględniają chęć zajścia w ciążę.

Przebieg choroby i rokowanie

Endometrioza jest schorzeniem przewlekłym — objawy mogą utrzymywać się przez wiele lat, z okresami zaostrzeń i remisji. Po leczeniu chirurgicznym możliwy jest nawrót ognisk, dlatego konieczne jest długoterminowe monitorowanie i indywidualne podejście terapeutyczne. U większości kobiet po menopauzie objawy słabną z powodu spadku hormonów płciowych.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

• jeśli miesiączki są bardzo bolesne lub nasilają się z czasem,
• jeśli ból miednicy utrzymuje się poza miesiączką,
• gdy występują trudności z zajściem w ciążę,
• jeśli ból podczas stosunku lub problemy z oddawaniem moczu/stolca powodują pogorszenie codziennego funkcjonowania.

Podsumowanie

Endometrioza to częste, często przewlekłe schorzenie ginekologiczne, które może znacząco obniżać jakość życia, ale istnieją skuteczne metody diagnostyki i leczenia. Wczesne rozpoznanie i indywidualne podejście — łączące leczenie farmakologiczne, chirurgiczne i wspomagające — poprawia rokowanie i możliwości leczenia niepłodności. Jeśli podejrzewasz u siebie endometriozę, warto skonsultować się z lekarzem ginekologiem lub specjalistą ds. płodności.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest endometrioza?

P: Jak często występuje endometrioza?

P: Czy endometrioza może mieć wpływ na płodność?

P: Jakie są niektóre objawy endometriozy?

P: Jak lekarze diagnozują endometriozę?

P: Jak leczy się endomentrozę?

Szukaj według litery