Eutanazja: definicja, rodzaje, prawo i kontrowersje
Eutanazja: definicja, rodzaje, prawo i kontrowersje. Poznaj regulacje, etyczne dylematy i międzynarodowe precedensy — dowiedz się więcej i zrozum temat.
Eutanazja to działanie lub zaniechanie, którego celem jest zakończenie życia osoby cierpiącej z powodu choroby, bólu lub nieodwracalnej utraty jakości życia. Eutanazja różni się od wspomaganego samobójstwa, kiedy osoba pomaga komuś zabić się — w tym drugim przypadku to pacjent sam przyjmuje środek kończący życie, podczas gdy w eutanazji lekarz lub inna osoba podaje środek bezpośrednio pacjentowi. Również odróżnia się od morderstwa, gdzie zabójstwo nie jest motywowane ulżeniem w cierpieniu pacjenta, lecz innymi pobudkami sprawcy.
Rodzaje eutanazji
W praktyce rozróżnia się kilka podstawowych typów eutanazji:
- Eutanazja dobrowolna – kiedy świadoma, zdolna do podejmowania decyzji osoba wyraża wolę zakończenia życia i prosi o pomoc.
- Eutanazja niedobrowolna (nieświadoma) – kiedy pacjent nie może wyrazić zgody (np. w stanie nieprzytomności lub ciężkiej demencji) i decyzję podejmują inni, np. przedstawiciele ustawowi; w wielu systemach prawnych jest to szczególnie kontrowersyjne i rzadko dozwolone.
- Eutanazja przymusowa (bezwzględna) – kiedy życie jest odebrane osobie przeciw jej woli; w praktyce prawnej jest to traktowane jako zabójstwo.
- Eutanazja czynna – podanie leku lub działania, które bezpośrednio powodują zgon.
- Eutanazja bierna (odmowa leczenia) – zaprzestanie podtrzymywania życia, np. odstąpienie od respiratora lub niepodejmowanie leczenia przedłużającego życie; w zależności od okoliczności może być legalna i etycznie akceptowana jako szacunek dla autonomii pacjenta.
Prawo i różnice między eutanazją a wspomaganym samobójstwem
W wielu krajach prawo rozróżnia eutanazję (to, kto podaje środek kończący życie) i wspomagane samobójstwo (kiedy lekarz dostarcza środki, ale to pacjent je sam zażywa). Na przykład Światowa Federacja Stowarzyszeń Prawa do Umierania definiuje pomoc lekarza jako "udostępnienie pacjentowi śmiertelnych środków do użycia w wybranym przez niego czasie" — w takich przypadkach to pacjent sam przyjmuje dawkę, a lekarz jej nie aplikuje.
Eutanazja czynna (podanie leku przez lekarza) jest legalna w niewielu krajach, w tym w niektórych formach w takich państwach jak Holandia i Belgia. W Kanadzie od 2016 r. funkcjonuje system tzw. MAID (medical assistance in dying) obejmujący także przypadki, gdy lekarz dokonuje zakończenia życia pacjenta pod określonymi warunkami. W Australii pierwszy stan, który wprowadził prawo zezwalające na dobrowolne zakończenie życia, to stan Victoria (Voluntary Assisted Dying Act), w innych stanach i terytoriach wprowadzono różne regulacje.
W Nowej Zelandii parlament uchwalił End of Life Choice Act (ostateczne głosowanie 69–51) i w 2020 r. większość w referendum opowiedziała się za wejściem ustawy w życie; prawo to zaczęło obowiązywać po spełnieniu warunków proceduralnych. Przed wprowadzeniem regulacji toczyła się ożywiona debata — przeciwnicy wskazywali na ryzyko nadużyć i mimowolnych zgonów, zwolennicy podkreślali prawo do autonomii i ulżenia cierpieniu.
W Szwajcarii natomiast dopuszczalne jest wspomagane samobójstwo (organizacje takie jak Dignitas działają tam od dawna), ale samo pojęcie eutanazji (podanie leku przez osobę trzecią) jest generalnie zabronione. W Stanach Zjednoczonych eutanazja jako bezpośrednie podanie środków kończących życie jest nielegalna federalnie i w większości stanów, natomiast physician-assisted suicide — czyli przypadki, gdy lekarz udostępnia środki, a pacjent je sam przyjmuje — jest legalne w wybranych stanach (między innymi w Oregonie, Waszyngtonie, Vermont, Kalifornii, Kolorado, Hawajach, Maine, New Jersey, Nowym Meksyku oraz w Dystrykcie Kolumbii), a w Montanie kwestia była uregulowana przez orzecznictwo sądowe. Prawo w tej sferze szybko ewoluuje, dlatego warto sprawdzać aktualne regulacje dla konkretnego kraju lub stanu.
Kryteria i zabezpieczenia tam, gdzie jest dozwolona
W krajach i jurysdykcjach, które legalizują eutanazję lub wspomagane samobójstwo, przepisy zwykle zawierają szereg zabezpieczeń, np.:
- pacjent musi mieć zdolność do podejmowania decyzji (kompetencję) i wyrazić świadomą, powtarzalną prośbę;
- choroba musi być ciężka, nieuleczalna lub powodować nie do zniesienia cierpienie (w niektórych systemach wymóg, że stan jest terminalny);
- konieczność uzyskania potwierdzenia od więcej niż jednego lekarza, w tym często od specjalisty i niezależnej opinii psychiatrycznej, jeśli istnieją wątpliwości co do kompetencji;
- okres oczekiwania, dokumentacja zgody oraz możliwość wycofania zgody w dowolnym momencie;
- wymóg rezydencji lub powiązania z jurysdykcją w celu zapobiegania tzw. „turystyce eutanazyjnej”.
Kontrowersje i etyka
Debata wokół eutanazji łączy argumenty etyczne, medyczne, religijne i społeczne. Najczęściej przytaczane argumenty za i przeciw to:
- Argumenty za: prawo do autonomii i decydowania o własnym życiu; prawo do ulżenia nie do zniesienia cierpieniu; możliwość godnej śmierci; kontroli nad sposobem i czasem odejścia.
- Argumenty przeciw: ryzyko nadużyć i presji na osoby starsze, chore lub marginalizowane; możliwość erozji zaufania między pacjentem a lekarzem; moralne sprzeciwienie się czynnemu zakończeniu życia; obawy o „slippery slope” (rozszerzanie kryteriów z czasem).
Wielu ekspertów podkreśla znaczenie wysokich standardów ochrony pacjenta, przejrzystości statystyk i niezależnej kontroli w systemach, które dopuszczają takie praktyki.
Praktyka i statystyki
W krajach, gdzie eutanazja lub wspomagane samobójstwo są legalne, prowadzi się rejestry przypadków i raporty statystyczne. Dane zwykle obejmują liczbę procedur, przyczyny, wiek, płeć i choroby pacjentów oraz zgodność procedur z obowiązującymi kryteriami. Analizy tych danych pomagają ocenić, czy zabezpieczenia działają i czy występują niezamierzone efekty. Równocześnie interpretacja statystyk może być przedmiotem sporu między zwolennikami a przeciwnikami danego prawa.
Podsumowanie
Eutanazja i wspomagane samobójstwo to złożone zagadnienia łączące medycynę, prawo i etykę. Tam, gdzie są dozwolone, obowiązują rygorystyczne wymogi i procedury mające chronić pacjentów. Dyskusja nad tym, czy i w jakim zakresie takie praktyki powinny być legalne, pozostaje istotnym i żywym elementem debat publicznych na całym świecie.
Jeżeli chcesz, mogę uzupełnić artykuł o konkretne dane statystyczne z wybranych krajów, opisać przykładowe procedury w konkretnych jurysdykcjach lub podać bibliografię i źródła naukowe na ten temat.
Kraje, w których eutanazja została lub jest dozwolona
Kraje, w których eutanazja została lub jest dozwolona
Rodzaje eutanazji
Eutanazja może być aktywna lub pasywna, a także dobrowolna, dobrowolna i mimowolna. Wiele osób dostrzega istotne różnice i może zaakceptować niektóre typy, ale nie inne.
Eutanazja czynna i bierna
Bierna eutanazja oznacza pozwolenie na śmierć. Osoba nieuleczalnie chora może umrzeć, nawet jeśli leczenie może jej pomóc żyć dłużej. Obejmuje to usunięcie podtrzymania życia, np. respiratora, który jest używany do utrzymania osoby przy życiu, lub nie dając jej jedzenia lub wody. Aktywna eutanazja oznacza zrobienie czegoś, co zakończy życie danej osoby. Może to być podanie im zastrzyku lub tabletek, które spowodują ich śmierć.
Niektórzy uważają bierną eutanazję za bardziej akceptowalny wybór, ponieważ zabijanie nie jest zamierzonym działaniem. Inni jednak twierdzą, że gdy ktoś zdecyduje się pozwolić innej osobie umrzeć, powinien zrobić to tak szybko i bezboleśnie, jak to możliwe, a następnie działać, aby doprowadzić do ich śmierci. Jest to również znane jako miłosierdzie zabijania.
Eutanazja dobrowolna, nie dobrowolna i mimowolna
Dobrowolna eutanazja jest wtedy, gdy ktoś prosi o pozwolenie na śmierć lub zabicie. Często jest to postrzegane jako najlepsza opcja przez ludzi, którzy wierzą w eutanazję, ponieważ jest oczywiste, że dana osoba chce umrzeć. Jeśli osoba nie może powiedzieć, że chce umrzeć, ale ludzie myślą, że poprosiłaby o śmierć, gdyby mogła, to jest to eutanazja dobrowolna. Eutanazja bez dobrowolności jest wyborem dla osób, które są w śpiączce lub są bardzo młode, ponieważ nie mogą powiedzieć, czego chcą. Eutanazja dobrowolna jest wtedy, gdy ktoś zostaje zabity, mimo że prosił, by nie umierać, lub gdy mógł prosić o śmierć, ale tego nie zrobił. Wiele osób uważa, że to jest morderstwo, a nie eutanazja.
Te rodzaje eutanazji mogą być mieszane. Jeśli ktoś prosi o śmierć, a inna osoba daje mu zastrzyk, który go zabije, to jest to czynna eutanazja dobrowolna. Ktoś w śpiączce, kto trzyma respirator przy życiu, a lekarze go wyłączają i umierają, byłby pasywną eutanazją dobrowolną.
Rodzaje eutanazji
Eutanazja może być aktywna lub pasywna, a także dobrowolna, dobrowolna i mimowolna. Wiele osób dostrzega istotne różnice i może zaakceptować niektóre typy, ale nie inne.
Eutanazja czynna i bierna
Bierna eutanazja oznacza pozwolenie na śmierć. Osoba nieuleczalnie chora może umrzeć, nawet jeśli leczenie może jej pomóc żyć dłużej. Obejmuje to usunięcie podtrzymania życia, np. respiratora, który jest używany do utrzymania osoby przy życiu, lub nie dając jej jedzenia lub wody. Aktywna eutanazja oznacza zrobienie czegoś, co zakończy życie danej osoby. Może to być podanie im zastrzyku lub tabletek, które spowodują ich śmierć.
Niektórzy postrzegają bierną eutanazję jako bardziej akceptowalny wybór, ponieważ zabijanie nie jest zamierzonym działaniem. Inni jednak twierdzą, że gdy ktoś zdecyduje się pozwolić innej osobie umrzeć, powinien zrobić to tak szybko i bezboleśnie, jak to możliwe, a następnie działać, aby doprowadzić do ich śmierci. Jest to również znane jako miłosierdzie zabijania.
Eutanazja dobrowolna, nie dobrowolna i mimowolna
Dobrowolna eutanazja jest wtedy, gdy ktoś prosi o pozwolenie na śmierć lub zabicie. Często jest to postrzegane jako najlepsza opcja przez ludzi, którzy wierzą w eutanazję, ponieważ jest oczywiste, że dana osoba chce umrzeć. Jeśli osoba nie może powiedzieć, że chce umrzeć, ale ludzie myślą, że poprosiłaby o śmierć, gdyby mogła, to jest to eutanazja dobrowolna. Eutanazja bez dobrowolności jest wyborem dla osób, które są w śpiączce lub są bardzo młode, ponieważ nie mogą powiedzieć, czego chcą. Eutanazja dobrowolna jest wtedy, gdy ktoś zostaje zabity, mimo że prosił, by nie umierać, lub gdy mógł prosić o śmierć, ale tego nie zrobił. Wiele osób uważa, że to jest morderstwo, a nie eutanazja.
Te rodzaje eutanazji mogą być mieszane. Jeśli ktoś prosi o śmierć, a inna osoba daje mu zastrzyk, który go zabije, to jest to czynna eutanazja dobrowolna. Ktoś w śpiączce, kto trzyma respirator przy życiu, a lekarze go wyłączają i umierają, byłby pasywną eutanazją dobrowolną.
Argumenty dotyczące eutanazji
Niektórzy uważają, że eutanazja powinna być dozwolona, a inni, że nie powinna.
Śliskie zbocze
Niektórzy uważają, że dopuszczenie do eutanazji spowoduje, że będą się działy złe rzeczy. Jeśli zezwala się na to ludziom, którzy proszą o śmierć, to może być to dozwolone dla ludzi, którzy są bardzo chorzy, ale nie mogą prosić o śmierć. Jeśli tak się stanie, to być może pozwoli się na to ludziom, którzy są bardzo chorzy i nie wyzdrowieją, ale nie chcą umrzeć. Nazywa się to argumentem "śliskiego zbocza".
Ludzie, którzy wierzą w kłótnię o śliski stok, wskazują na czasy, kiedy to się stało. W Niemczech AdolfHitler pozwolił zabijać niepełnosprawne dzieci i nazwał to eutanazją. Teraz ludzie zgadzają się, że to było złe, ale jeśli pozwolono na eutanazję, to mogła się ona powtórzyć. Uważają, że jest to zbyt duże ryzyko, aby w ogóle pozwolić na eutanazję.
Inni ludzie mówią, że istnieje duża różnica między zabiciem bardzo chorego, który prosi o śmierć, a zabiciem dziecka niepełnosprawnego. Nie sądzą, że eutanazja doprowadzi do złych rzeczy. Mówią, że działania Hitlera nie były eutanazją.
Amerykańskie Stowarzyszenie Medyczne (AMA) i inni lekarze uważają, że rolą lekarza jest pomagać, a nie zabijać ludzi. [] W jednym z badań 76% lekarzy stwierdziło, że nie przeprowadziliby eutanazji, nawet jeśli byłaby ona legalna. [] Uważają, że pacjenci nie ufaliby im. W Holandii, gdzie eutanazja jest legalna, 60% osób starszych w jednym z badań bało się, że ich lekarze ich zabiją. []
Argumenty dotyczące eutanazji
Niektórzy uważają, że eutanazja powinna być dozwolona, a inni, że nie powinna.
Śliskie zbocze
Niektórzy uważają, że dopuszczenie do eutanazji spowoduje, że będą się działy złe rzeczy. Jeśli zezwala się na to ludziom, którzy proszą o śmierć, to może być to dozwolone dla ludzi, którzy są bardzo chorzy, ale nie mogą prosić o śmierć. Jeśli tak się stanie, to być może pozwoli się na to ludziom, którzy są bardzo chorzy i nie wyzdrowieją, ale nie chcą umrzeć. Nazywa się to argumentem "śliskiego zbocza".
Ludzie, którzy wierzą w kłótnię o śliski stok, wskazują na czasy, kiedy to się stało. W Niemczech Adolf Hitler pozwolił zabijać niepełnosprawne dzieci i nazwał to eutanazją. Teraz ludzie zgadzają się, że to było złe, ale jeśli pozwolono na eutanazję, to mogła się ona powtórzyć. Uważają, że jest to zbyt duże ryzyko, aby w ogóle dopuścić do eutanazji.
Inni ludzie mówią, że istnieje duża różnica między zabiciem bardzo chorego, który prosi o śmierć, a zabiciem dziecka niepełnosprawnego. Nie sądzą, że eutanazja doprowadzi do złych rzeczy. Mówią, że działania Hitlera nie były eutanazją.
Amerykańskie Stowarzyszenie Medyczne (AMA) i inni lekarze uważają, że rolą lekarza jest pomagać, a nie zabijać ludzi. [] W jednym z badań 76% lekarzy stwierdziło, że nie przeprowadziliby eutanazji, nawet jeśli byłaby ona legalna. [] Uważają, że pacjenci nie ufaliby im. W Holandii, gdzie eutanazja jest legalna, 60% osób starszych w jednym z badań bało się, że ich lekarze ich zabiją. []
Alternatywy dla eutanazji
Opieka paliatywna
Opieka paliatywna jest wtedy, gdy osoby chore i zamierzające umrzeć otrzymują specjalną opiekę, aby zapewnić im większy komfort. Może to być również opieka hospicyjna, gdy chory jest wysyłany do specjalnego szpitala dla osób umierających. Opieka paliatywna może obejmować uśmierzanie bólu i pomoc choremu i jego rodzinie w pogodzeniu się ze śmiercią. W niektórych przypadkach lekarze podadzą choremu leki, które pozwolą mu zasnąć, aby nie odczuwał bólu.
Opieka paliatywna nie jest idealna, dlatego nie zawsze jest postrzegana jako substytut eutanazji. Nadal odczuwany jest pewien ból i mogą wystąpić inne skutki uboczne, w których chory może nadal czuć się bardzo chory. Opieka paliatywna nie jest dostępna dla wszystkich osób, a nie wszystkie osoby, które chcą umrzeć w wyniku eutanazji są tak chore, że wkrótce umrą. Niektóre osoby mają zdrowe ciała, ale cierpią w inny sposób, a opieka paliatywna nie zawsze im pomaga.
Zasada podwójnego skutku
Zasada podwójnego efektu została po raz pierwszy opisana przez Thomasa Aquinasa ponad 700 lat temu. Mówi ona, że czasami dobrze jest zrobić coś złego, jeśli dzieje się coś dobrego i jeśli nie chce się złego zakończenia. Akwinas użył przykładu samoobrony: czasami człowiek zabije kogoś, kto go zaatakuje, ale zabijanie nie było tym, co osoba ta próbowała zrobić. Oni tylko chcieli się bronić. Więc nawet jeśli zabicie kogoś jest złe, chęć ochrony nie była.
Niektórzy mówią, że lekarze mogą leczyć osobę, aby zmniejszyć ich ból, a w wyniku tego osoba umrze wcześniej. Jeśli lekarz prowadzi leczenie, aby pomóc pacjentowi umrzeć, to jest to eutanazja. Ale jeśli lekarz daje leczenie w celu powstrzymania bólu, a nie zamierza, aby pacjent umarł, to może nie być eutanazja, nawet jeśli lekarz wiedział, że leczenie zabije pacjenta.
Wspomagane samobójstwo
Samobójstwo jest wtedy, gdy człowiek się zabija. Czasami, gdy osoba jest bardzo chora, potrzebuje pomocy, aby umrzeć, a to się nazywa samobójstwem z pomocą. W niektórych krajach zezwala się ludziom na pomoc, pod warunkiem, że nie zabiją danej osoby, i może to być postrzegane jako bardziej akceptowalna opcja, ponieważ musi to być własna decyzja danej osoby. Ponieważ osoba pomagająca nie zabiła, nie zawsze jest to uważane za eutanazję.
Alternatywy dla eutanazji
Opieka paliatywna
Opieka paliatywna jest wtedy, gdy osoby chore i zamierzające umrzeć otrzymują specjalną opiekę, aby zapewnić im większy komfort. Może to być również opieka hospicyjna, gdy chory jest wysyłany do specjalnego szpitala dla osób umierających. Opieka paliatywna może obejmować uśmierzanie bólu i pomoc choremu i jego rodzinie w pogodzeniu się ze śmiercią. W niektórych przypadkach lekarze podadzą choremu leki, które pozwolą mu zasnąć, aby nie odczuwał bólu.
Opieka paliatywna nie jest idealna, dlatego nie zawsze jest postrzegana jako substytut eutanazji. Nadal odczuwany jest pewien ból i mogą wystąpić inne skutki uboczne, w których chory może nadal czuć się bardzo chory. Opieka paliatywna nie jest dostępna dla wszystkich osób, a nie wszystkie osoby, które chcą umrzeć w wyniku eutanazji są tak chore, że wkrótce umrą. Niektóre osoby mają zdrowe ciała, ale cierpią w inny sposób, a opieka paliatywna nie zawsze im pomaga.
Zasada podwójnego skutku
Zasada podwójnego efektu została po raz pierwszy opisana przez Thomasa Aquinasa ponad 700 lat temu. Mówi ona, że czasami dobrze jest zrobić coś złego, jeśli dzieje się coś dobrego i jeśli nie chce się złego zakończenia. Akwinas użył przykładu samoobrony: czasami człowiek zabije kogoś, kto go zaatakuje, ale zabijanie nie było tym, co osoba ta próbowała zrobić. Oni tylko chcieli się bronić. Więc nawet jeśli zabicie kogoś jest złe, chęć ochrony nie była.
Niektórzy mówią, że lekarze mogą leczyć osobę, aby zmniejszyć ich ból, a w wyniku tego osoba umrze wcześniej. Jeśli lekarz prowadzi leczenie, aby pomóc pacjentowi umrzeć, to jest to eutanazja. Ale jeśli lekarz daje leczenie w celu powstrzymania bólu, a nie zamierza, aby pacjent umarł, to może nie być eutanazja, nawet jeśli lekarz wiedział, że leczenie zabije pacjenta.
Wspomagane samobójstwo
Samobójstwo jest wtedy, gdy człowiek się zabija. Czasami, gdy osoba jest bardzo chora, potrzebuje pomocy, aby umrzeć, a to się nazywa samobójstwem z pomocą. W niektórych krajach zezwala się ludziom na pomoc, pod warunkiem, że nie zabiją danej osoby, i może to być postrzegane jako bardziej akceptowalna opcja, ponieważ musi to być własna decyzja danej osoby. Ponieważ osoba pomagająca nie zabiła, nie zawsze jest to uważane za eutanazję.
Powiązane strony
- Prawo do śmierci
- ↑ Diaconescu, A. (2012). Eutanazja. Contemporary Readings In Law & Social Justice, 4(2), 474-483.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest eutanazja?
O: Eutanazja to celowe zakończenie życia człowieka z powodu choroby lub bólu, który sprawiał, że cierpiał.
P: Czym różni się eutanazja od wspomaganego samobójstwa?
O: Samobójstwo wspomagane polega na tym, że ktoś pomaga innej osobie popełnić samobójstwo, natomiast eutanazja polega na tym, że osoba kończy życie bez jej pomocy.
P: Czy eutanazja jest legalna w większości krajów?
O: Nie, eutanazja jest nielegalna w większości krajów. Jest dozwolona tylko w kilku miejscach, takich jak Holandia, Belgia i Victoria w Australii.
P: Nad czym głosował Parlament Nowej Zelandii w sprawie eutanazji?
O: Parlament Nowej Zelandii w głosowaniu 69-51 przyjął ustawę o wyborze miejsca zakończenia życia.
P: Czy istnieją zasady dotyczące przypadków, w których eutanazja jest dozwolona?
O: Tak, tam, gdzie jest ona dozwolona, istnieje wiele zasad i może być stosowana tylko w przypadkach, gdy pacjent jest śmiertelnie chory.
P: Czy samobójstwo wspomagane przez lekarza jest legalne w niektórych stanach USA?
O: Tak, samobójstwo wspomagane przez lekarza (PAD) jest legalne w Waszyngtonie, Oregonie i Montanie.
P: Czym różni się samobójstwo wspomagane przez lekarza od eutanazji?
O: Samobójstwo wspomagane przez lekarza oznacza, że pacjentowi udostępnia się śmiertelne środki, aby mógł je zastosować według własnego uznania; natomiast w przypadku eutanazji to zazwyczaj lekarz podaje truciznę, aby zakończyć życie pacjenta.
Przeszukaj encyklopedię