Gitara elektryczna — definicja, budowa, działanie i historia

Poznaj gitarę elektryczną — definicję, budowę, zasadę działania, historię i ikony (Fender, Gibson, Ibanez). Przetworniki, mostek, efekty i porady dla graczy.

Gitara elektryczna to rodzaj instrumentu muzycznego, w którym drgania strun są przetwarzane na sygnał elektryczny i następnie wzmacniane. Pierwsze komercyjne prototypy pojawiły się na początku XX wieku — za pioniera uznaje się George'a Beauchampa, który w 1931 roku współpracował z firmą Rickenbacker przy tzw. „frying pan” (lap steel) — jednak pełen rozwój instrumentu nastąpił dopiero wraz z wynalezieniem gitar typu solid-body w połowie XX wieku.

Budowa — podstawowe elementy

Gitara elektryczna składa się z kilku podstawowych części:

• głowica i tunery (stroiki) — do naciągu i strojenia strun;
• szyjka (gryf) z podstrunnicą i fretkami — tu wykonuje się większość akordów i melodii;
• mostek — punkt podparcia strun, może być stały lub z systemem tremolo (np. Floyd Rose);
• korpus — w gitarach solid-body masywny, w semi-hollow i hollow ma przestrzenie rezonansowe;
• przetworniki (pickupy) — elementy zamieniające drgania strun na sygnał elektryczny;
• wejście jack — miejsce podłączenia kabla do wzmacniacza lub efektów;
• kontrolki — pokrętła głośności i tonu oraz przełączniki wyboru przetworników;
• osłona pickguard (jeśli występuje) i inne elementy estetyczne oraz funkcjonalne.

Przetworniki i elektronika

Przetworniki to cewki z nawiniętym drutem i magnesami — to one zmieniają wibracje strun w sygnał elektryczny poprzez indukcję elektromagnetyczną. Sygnał ten (niskonapięciowy prąd zmienny) jest następnie wysyłany do wzmacniacza, który zamienia go na dźwięk. Istnieją różne typy pickupów:

• single-coil — jasne, klarowne brzmienie;
• humbucker — dwie cewki, tłumią szumy i dają pełniejsze, cieplejsze brzmienie;
• P90 — typ pojedynczej cewki o grubszej charakterystyce;
• przetworniki aktywne — z wbudowanym układem elektronicznym i własnym zasilaniem (bateria).

Dodatkowo gitara ma potencjometry (pokrętła) do regulacji głośności i tonu oraz często przełącznik wyboru, który pozwala łączyć lub zmieniać aktywne przetworniki. Sygnał można też modyfikować przy pomocy efektów (pedały efektowe) — np. distortion, overdrive, chorus, delay, reverb — przed lub za wzmacniaczem.

Działanie — jak powstaje dźwięk

Po uderzeniu, pociągnięciu lub pociągnięciu pickiem bądź palcami struna drga. Drgania te powodują zmiany pola magnetycznego w otoczeniu cewki przetwornika, co indukuje niewielki prąd elektryczny odwzorowujący przebieg drgań. Ten sygnał trafia kablem do wzmacniacza, gdzie jest wzmacniany, kształtowany (tony, barwa) i emitowany przez głośnik.

Rodzaje gitar elektrycznych

• solid-body — korpus masywny (np. Fender Telecaster, Stratocaster, Gibson Les Paul);
• semi-hollow i hollow — korpus z komorami rezonansowymi, cieplejsze brzmienie;
• gitara typu lap steel i slide — używana poziomo z suwakiem (slide);
• gitary 6-strunowe, 7- i 8-strunowe (muzyka metalowa), 12-strunowe, gitary dwugryfowe lub wielogryfowe.

Historia w skrócie

Początki: eksperymenty z przetwornikami i pierwsze elektryczne instrumenty pojawiły się w latach 20. i 30. XX wieku. W 1931 r. George Beauchamp i firma Rickenbacker wprowadzili lap steel z przetwornikiem. W latach 40. i 50. rozwój konstrukcji doprowadził do gitar typu solid-body — kluczowe modele to m.in. Fender Telecaster (pierwsze lata 50.), Gibson Les Paul (początek lat 50.) i Fender Stratocaster (1954). Od tego czasu gitara elektryczna stała się centralnym instrumentem w gatunkach takich jak rock, blues, jazz, pop i metal.

Zastosowania i techniki gry

Gitara elektryczna jest wszechstronna — używana zarówno jako instrument rytmiczny, jak i solowy. Typowe techniki gry to:

• bending (podciąganie strun), vibrato, legato, slide, tapping (np. technika dwu-ręczna popularna w rocku/metalu),
• picking kostką (picks) i fingerstyle (palcami), palm muting (tłumienie dłonią przy mostku), harmoniki naturalne i sztuczne.

Producenci i produkcja

Gitary są produkowane i sprzedawane w wielu częściach świata przez wiele firm. Mogą być wykonane ręcznie lub fabrycznie. Znane marki to m.in. Fender, Gibson i Ibanez, ale na rynku działa też wiele mniejszych manufaktur i firm specjalizujących się w instrumentach customowych.

Konserwacja i podstawowe porady

• strojenie — standardowo 6-strunowa gitara jest strojona E–A–D–G–B–E; regularnie sprawdzaj strojenie i napięcie strun;
• wymiana strun — zużyte struny tracą brzmienie i intonację; wymieniaj je regularnie;
• regulacja akcji i ustawienie gryfu — regulacja menzury, wysokości strun i menzury może znacząco wpłynąć na komfort gry i intonację;
• czyszczenie i konserwacja elektroniki — kontakty, gniazdo jack i potencjometry warto czyścić i kontrolować;
• transport — używaj futerału lub pokrowca, aby chronić instrument przed uszkodzeniami.

Gitara elektryczna to wszechstronny instrument o bogatej historii i ogromnych możliwościach brzmieniowych — od delikatnych, czystych tonów po przesterowane ściany dźwięku. Poznanie budowy, elektroniki i technik gry otwiera drogę do świadomego kształtowania własnego brzmienia.

Pytania i odpowiedzi

P: Kto wynalazł gitarę elektryczną?

P: Co to są "przetworniki elektryczne"?

P: Co wzmacniacz robi z prądem elektrycznym pochodzącym z przetwornika gitary elektrycznej?

P: Jakie są niektóre części gitary elektrycznej?

P: Czy gitary elektryczne mogą mieć więcej niż jedną szyjkę lub 6 strun?

P: Jakie są niektóre firmy produkujące gitary elektryczne?

P: Czy gitary elektryczne mogą być robione ręcznie czy fabrycznie?

Szukaj według litery