Die Entführung aus dem Serail (Uprowadzenie z Seraju) to opera Wolfganga Amadeusza Mozarta (K. 384). Należy do gatunku Singspiel — niemieckiej formy operowej łączącej części śpiewane z mówionymi dialogami. Do tego samego typu należy również Czarodziejski flet Mozarta. Utwór powstał w latach 1781–1782 i od początku przeznaczony był dla zespołu Nationalsingspiel w Wiedniu.

Historia powstania i pierwsze wykonania

Libretto w języku niemieckim pierwotnie napisał Christoph Friedrich Bretzner; zostało ono jednak przerobione — bez zgody autora — przez Gottlieba Stephanie'ego (często zapisywanego jako Gottlieb Stephanie). Mozart otrzymał zamówienie od kierownictwa Nationalsingspiel po przybyciu do Wiednia w 1781 roku, kiedy to prezentował m.in. fragmenty swojej niedokończonej opery Zaide. Premiera dzieła odbyła się w 1782 roku w Burgtheater w wykonaniu zespołu Nationalsingspiel i spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności.

Obsada, budowa i główne postacie

Opera składa się z trzech aktów. Główne postacie to Belmonte (młody hiszpański szlachcic), jego ukochana Konstancja, jej służąca Blonde, służący Pedrillo oraz dwie postacie tureckie – Osmin (nadworny nadzorca) i Bassa Selim (pasza, właściciel seraju). Partie wokalne są zróżnicowane pod względem obsady: Belmonte i Pedrillo mają partie dla tenorów, Konstancja i Blonde to soprany o różnym typie (Konstanza wymagająca wirtuozerii, Blonde częściej soubrette), a Osmin i Bassa Selim to partie basowe. Libretto łączy wątki komiczne i dramatyczne, koncentrując się wokół próby uwolnienia Konstancji z seraju.

Muzyka i cechy stylu

Muzyka opery łączy lekkość i humor z chwilami poważniejszego patosu. Mozart wykorzystuje elementy, które w ówczesnych źródłach europejskich rozumiano jako „muzykę turecką” — efektowne rytmy i perkusyjne instrumenty (m.in. trójkąt, talerze, werbel), nadające scenom egzotyczny charakter. Jednocześnie w partiach solowych i zespołowych słychać typowe dla Mozarta finezję harmoniczną i wyrafinowanie dramatyczne.

Szczególnie sławna i technicznie wymagająca jest aria Konstancji „Martern aller Arten” („Tortury wszelkiego rodzaju”), rozbudowana jak „ruch koncertowy”, w której śpiewaczka musi wykazać się dużą wirtuozerią. Towarzyszy jej orkiestra oraz partie czterech instrumentów solowych. Równie efektowne są arie Pedrilla i Blondy oraz partie Osmina, które balansują między komedią a groźnym charakterem postaci.

Fabuła — zarys

Akcja opowiada o próbie uwolnienia Konstancji przez Belmonte z tureckiego seraju, gdzie przebywa pod opieką paszy Selima. Belmonte wraz ze służącym Pedrillem przygotowują plan ratunkowy, który obejmuje elementy przebrania i podstępu. Wątki komiczne dotyczą zwłaszcza Blondy i Osmina, który przeszkadza w planach ucieczki. Ostatecznie, w finale, pasza okazuje łaskę i wszyscy bohaterowie zostają przebaczeni — motyw litości i pojednania jest jednym z ważnych przesłań opery.

Odbiór i znaczenie

Po premierze opera odniosła wielki sukces — przyniosła Mozartowi znaczną sławę i pewne dochody. Z czasem jednak zdarzały się wykonania, za które kompozytor nie został odpowiednio wynagrodzony. Do anegdot związanych z przedstawieniem należy słynna uwaga cesarza Józefa II, który miał powiedzieć Mozartowi, że w operze jest „za dużo nut” — na co Mozart odpowiedział: „Jest tyle samo nut, ile powinno być”.

„Die Entführung aus dem Serail” utrzymała się w repertuarze dzięki połączeniu efektownej partytury, barwnej instrumentacji i dramatycznej konstrukcji postaci. Uznawana jest za ważny etap w rozwoju opery mozartowskiej oraz za przykład udanego wykorzystania formy Singspielu do opowiadania historii łączącej komedię i poważne elementy moralne.