Uprowadzenie z seraju (Die Entführung aus dem Serail, KV 384) — opera Mozarta
Poznaj operę Mozarta "Uprowadzenie z seraju" (KV 384): Singspiel, dramatyczne arie Konstancji, tureckie motywy, belmontejska misja ratunkowa i sukces wiedeńskiej premiery.
Die Entführung aus dem Serail (Uprowadzenie z Seraju) to opera Wolfganga Amadeusza Mozarta (K. 384). Należy do gatunku Singspiel — niemieckiej formy operowej łączącej części śpiewane z mówionymi dialogami. Do tego samego typu należy również Czarodziejski flet Mozarta. Utwór powstał w latach 1781–1782 i od początku przeznaczony był dla zespołu Nationalsingspiel w Wiedniu.
Historia powstania i pierwsze wykonania
Libretto w języku niemieckim pierwotnie napisał Christoph Friedrich Bretzner; zostało ono jednak przerobione — bez zgody autora — przez Gottlieba Stephanie'ego (często zapisywanego jako Gottlieb Stephanie). Mozart otrzymał zamówienie od kierownictwa Nationalsingspiel po przybyciu do Wiednia w 1781 roku, kiedy to prezentował m.in. fragmenty swojej niedokończonej opery Zaide. Premiera dzieła odbyła się w 1782 roku w Burgtheater w wykonaniu zespołu Nationalsingspiel i spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności.
Obsada, budowa i główne postacie
Opera składa się z trzech aktów. Główne postacie to Belmonte (młody hiszpański szlachcic), jego ukochana Konstancja, jej służąca Blonde, służący Pedrillo oraz dwie postacie tureckie – Osmin (nadworny nadzorca) i Bassa Selim (pasza, właściciel seraju). Partie wokalne są zróżnicowane pod względem obsady: Belmonte i Pedrillo mają partie dla tenorów, Konstancja i Blonde to soprany o różnym typie (Konstanza wymagająca wirtuozerii, Blonde częściej soubrette), a Osmin i Bassa Selim to partie basowe. Libretto łączy wątki komiczne i dramatyczne, koncentrując się wokół próby uwolnienia Konstancji z seraju.
Muzyka i cechy stylu
Muzyka opery łączy lekkość i humor z chwilami poważniejszego patosu. Mozart wykorzystuje elementy, które w ówczesnych źródłach europejskich rozumiano jako „muzykę turecką” — efektowne rytmy i perkusyjne instrumenty (m.in. trójkąt, talerze, werbel), nadające scenom egzotyczny charakter. Jednocześnie w partiach solowych i zespołowych słychać typowe dla Mozarta finezję harmoniczną i wyrafinowanie dramatyczne.
Szczególnie sławna i technicznie wymagająca jest aria Konstancji „Martern aller Arten” („Tortury wszelkiego rodzaju”), rozbudowana jak „ruch koncertowy”, w której śpiewaczka musi wykazać się dużą wirtuozerią. Towarzyszy jej orkiestra oraz partie czterech instrumentów solowych. Równie efektowne są arie Pedrilla i Blondy oraz partie Osmina, które balansują między komedią a groźnym charakterem postaci.
Fabuła — zarys
Akcja opowiada o próbie uwolnienia Konstancji przez Belmonte z tureckiego seraju, gdzie przebywa pod opieką paszy Selima. Belmonte wraz ze służącym Pedrillem przygotowują plan ratunkowy, który obejmuje elementy przebrania i podstępu. Wątki komiczne dotyczą zwłaszcza Blondy i Osmina, który przeszkadza w planach ucieczki. Ostatecznie, w finale, pasza okazuje łaskę i wszyscy bohaterowie zostają przebaczeni — motyw litości i pojednania jest jednym z ważnych przesłań opery.
Odbiór i znaczenie
Po premierze opera odniosła wielki sukces — przyniosła Mozartowi znaczną sławę i pewne dochody. Z czasem jednak zdarzały się wykonania, za które kompozytor nie został odpowiednio wynagrodzony. Do anegdot związanych z przedstawieniem należy słynna uwaga cesarza Józefa II, który miał powiedzieć Mozartowi, że w operze jest „za dużo nut” — na co Mozart odpowiedział: „Jest tyle samo nut, ile powinno być”.
„Die Entführung aus dem Serail” utrzymała się w repertuarze dzięki połączeniu efektownej partytury, barwnej instrumentacji i dramatycznej konstrukcji postaci. Uznawana jest za ważny etap w rozwoju opery mozartowskiej oraz za przykład udanego wykorzystania formy Singspielu do opowiadania historii łączącej komedię i poważne elementy moralne.
Oprzyrządowanie
Śpiewacy występują z klasyczną orkiestrą, do której dołączone są instrumenty potrzebne do muzyki "tureckiej": bęben basowy, cymbały, trójkąt i piccolo. Główna orkiestra posiada pary fletów, oboje, klarnety, fagoty, rogi, trąbki, komplet dwóch kotłów i smyczków. W arii "Sorrow has become my lot" znajduje się również róg bassetowy.
Mozart (ośrodek) uczestniczył w przedstawieniu Die Entführung aus dem Serail w Berlinie w 1789 roku.
Historia
Miejsce: wiejski dom Pasha (niemiecki "Bassa"), gdzieś wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego
Czas: XVIII wiek
Akt 1
Konstanze i jej angielska służąca Blondchen zostali schwytani przez piratów, którzy sprzedali je Turkom, Pasha Selim. Belmonte idzie ją ratować. Osmin, sługa Pashy, przychodzi zerwać figi w ogrodzie i nie zwraca uwagi na Belmonte'a, który próbuje uzyskać informacje o swojej słudze, Pedrillo. Osmin jest wściekły. Po jego odejściu Belmonte spotyka Pedrillo i postanawia uratować Konstanze.
Selim pojawia się z Konstanzym. On chce, żeby ją kochała, ale ona nie. Pedrillo sugeruje Pasha, by zatrudnił Belmonte'a jako budowniczego, ale Osmin nie pozwala mu wejść do pałacu.
Akt 2
Osmin próbuje się z grubsza kochać z Blondchen. Po duecie Osmin odchodzi. Konstanze wita Blondchen w niebezpieczeństwie i mówi jej, że Selim chce jej miłość i grozi użyciem siły.
Kiedy odchodzi, Pedrillo przychodzi do Blondchen, który jest jego ukochaną, i mówi jej, że Belmonte jest blisko i plany są gotowe na próbę ratunku. Blondchen jest bardzo szczęśliwy. Pedrillo zaprasza Osmina do picia. Osmin upija się i Belmonte dostaje go z drogi tak, że Belmonte ponownie widzi swoją ukochaną Konstanze.
Ustawa 3
Belmonte i Pedrillo przychodzą do ogrodu z drabinami. Belmonte udaje się wyrwać Konstanze, ale kiedy Pedrillo ma zamiar uciec z Blondchen, zostają złapani przez Osmina, a Belmonte i Konstanze są również przywiezione z powrotem przez strażnika. Belmonte prosi Pasha, aby ich nie zabijać. Mówi, że jego ojciec jest bogatym hiszpańskim gubernatorem, który zapłaci dużo pieniędzy, aby ich uwolnić. Selim Pasha mówi Belmonte'owi, że jest synem swojego największego wroga, więc jest zachwycony, że go złapał. Jednak Pasha staje się wtedy życzliwy i postanawia im wybaczyć i uwolnić ich. Osmin nie jest z tego powodu szczęśliwy. Chętnie zobaczyłby ich rozstrzelanych.
Ogłoszenie wiedeńskiego teatru o premierze 16 lipca 1782 r. w Burgtheater
Pytania i odpowiedzi
P: Jakim rodzajem opery jest Uprowadzenie z seraju?
O: Uprowadzenie z seraju jest przykładem Singspiel, czyli rodzaju niemieckiej opery, w której występują zarówno dialogi mówione, jak i śpiew.
P: Kto napisał libretto do opery?
O: Libretto do Uprowadzenia z seraju napisał Christoph Friedrich Bretzner, choć zostało ono nieco zmienione bez jego zgody przez Gottlieba Stephaniego.
P: Kto zlecił Mozartowi napisanie opery?
O: Mozart otrzymał zlecenie napisania Uprowadzenia z seraju od sponsorowanego przez cesarza austriackiego Józefa II zespołu National Singspiel.
P: O czym jest ta historia?
O: Historia opowiada o Belmonte i jego słudze Pedrillo, którzy próbują uratować ukochaną Belmonte, Konstancję, z seraju (pałacu) Paszy Selima.
P: Co czyni tę operę wyjątkową?
O: Ta opera wyróżnia się tym, że jest w niej muzyka turecka lub to, co Europejczycy uważali za muzykę turecką w tamtym czasie, a także niektóre bardzo trudne do zaśpiewania arie, jak "Martern aller Arten" Konstancji. Ponadto opera łączy dialog mówiony ze śpiewem, aby opowiedzieć swoją magiczną historię.
P: Jakim sukcesem cieszyła się ta opera podczas pierwszej premiery?
O: W momencie premiery Uprowadzenie z seraju odniosło ogromny sukces i przyniosło Mozartowi sporo pieniędzy; jednak za późniejsze wykonania nie otrzymał odpowiedniego wynagrodzenia, więc nie wzbogacił się na niej.
P: Co powiedział cesarz Józef II, gdy usłyszał utwór?
O: Kiedy cesarz Józef II usłyszał Die Entfrhung aus dem Serail, powiedział, że jest w nim "za dużo nut"; na co Mozart odpowiedział: "Jest ich tyle, ile powinno być".
Przeszukaj encyklopedię