Cruzan v. Director (1990) — orzeczenie SN USA o prawie do śmierci
Cruzan v. Director (1990) – przełomowe orzeczenie SN USA o prawie do śmierci i wymogu „jasnych i przekonujących dowodów” przy odłączeniu terapii.
Cruzan v. Director, Missouri Department of Health, 497 U.S. 261 (1990), była to sprawa Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych. Dotyczyła ona prawa do śmierci. Nancy Cruzan była kobietą, która znajdowała się w trwałym stanie wegetatywnym. Jej rodzina chciała przerwać leczenie podtrzymujące życie, aby mogła umrzeć. Pracownicy szpitala odmówili tego bez nakazu sądowego. Ostatecznie sprawa trafiła do Sądu Najwyższego. 25 czerwca 1990 r. Sąd uznał za legalne wymaganie "jasnych i przekonujących dowodów" na to, że przerwanie podtrzymywania życia jest tym, czego życzyłaby sobie dana osoba.
Fakty sprawy
W 1983 r. Nancy Cruzan doznała poważnego urazu mózgu w wyniku wypadku samochodowego i pozostała w stanie wegetatywnym przez wiele lat. Była karmiona przez sondę dojelitową (feeding tube). Rodzice Cruzan, działając jako opiekunowie i reprezentanci jej interesów, poprosili szpital o odłączenie sondy, argumentując, że ich córka nie chciałaby być utrzymywana przy życiu w takim stanie. Szpital odmówił bez wyroku sądu o zezwoleniu na zaprzestanie leczenia. Sprawa przeszła przez sądy stanowe i ostatecznie trafiła do Sądu Najwyższego USA.
Pytanie prawne i rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
Główne pytanie brzmiało, czy konstytucyjne prawo do prywatności i ochrony procesu sądowego obejmuje prawo osoby niezdolnej do wyrażenia zgody do odłączenia mechanicznego podtrzymywania życia na podstawie oświadczeń rodzinnych i innych dowodów. 25 czerwca 1990 r. Sąd Najwyższy orzekł, że osoby kompetentne mają konstytucyjne prawo do odmowy leczenia podtrzymującego życie. Jednocześnie jednak Sąd stwierdził, że państwo ma uprawniony interes w ochronie życia i w ochronie osób niekompetentnych przed błędnymi decyzjami — wobec tego stanom wolno wymagać procedury i standardu dowodowego zawierającego "jasne i przekonujące dowody", że taka decyzja była rzeczywistą wolą pacjenta.
Wyrok był podzielony (5–4). Sąd uznał, że Missouri może legalnie wymagać wysokiego standardu dowodowego przed zgodą na odłączenie leczenia u osoby niezdolnej do komunikowania woli.
Uzasadnienie
Sąd argumentował, że:
- Autonomia jednostki — osoby kompetentne mają prawo odmówić leczenia, w tym leczenia podtrzymującego życie;
- Interes państwa — stan ma wiele uzasadnionych interesów: ochrony życia, zapobiegania samobójstwom, ochrony nierozważnych decyzji i zapewnienia integralności praktyk medycznych;
- Dowody i procedura — w przypadku osób niezdolnych do wyrażenia swojej woli państwo może wymagać odpowiednio wysokiego standardu dowodowego (clear and convincing evidence), aby zapobiec niezgodnym z wolą pacjenta decyzjom.
Skutki praktyczne i następstwa
Po decyzji Sądu Najwyższego rodzina Cruzan przedstawiła dodatkowe dowody przed sądem stanowym spełniające wymagany standard; w rezultacie karmienie sondą zostało przerwane i Nancy Cruzan zmarła w grudniu 1990 r. (wkrótce po uprawomocnieniu się decyzji).
Sprawa miała istotny wpływ praktyczny:
- sądowy precedens utrwalił możliwość ograniczeń proceduralnych przy podejmowaniu decyzji o zaprzestaniu leczenia u osób niezdolnych do komunikowania woli,
- przyczyniła się do popularyzacji dokumentów takich jak living wills (życzenia na wypadek niezdolności), pełnomocnictwa medyczne i innych form wyrażenia woli pacjenta z wyprzedzeniem,
- wpłynęła także na uchwalenie i stosowanie regulacji przymusowych informowania pacjentów o prawie do decydowania o leczeniu — m.in. w kontekście Patient Self-Determination Act (1990), który zobowiązywał placówki medyczne w USA do informowania pacjentów o prawie do posiadania wytycznych dotyczących leczenia.
Krytyka i znaczenie w dyskusji etyczno-prawnej
Orzeczenie wzbudziło szeroką debatę. Krytycy wskazywali, że wymóg „jasnych i przekonujących dowodów” może utrudniać rodzinom wykonanie rzeczywistej woli pacjenta i że wyrok przyznaje zbyt dużą swobodę stanom w ograniczaniu autonomii. Zwolennicy argumentowali natomiast, że decyzja stanowi rozsądne wyważenie między prawem jednostki do samostanowienia a koniecznością ochrony życia i zapobiegania nadużyciom.
W literaturze prawniczej Cruzan bywa traktowana jako punkt wyjścia do rozróżnienia dwóch kwestii: prawa do odmowy leczenia (uznane w orzeczeniu za konstytucyjne) oraz prawa do asystowanej śmierci, które w późniejszych sprawach, m.in. Washington v. Glucksberg i Vacco v. Quill (1997), Sąd Najwyższy badał i w znacznej mierze odrzucił jako konstytucyjne prawo do otrzymania pomocy w zakończeniu życia.
Wnioski praktyczne
- Dla osób i rodzin najważniejszą praktyczną lekcją z tej sprawy jest znaczenie sporządzenia pisemnych wytycznych medycznych (living will) lub pełnomocnictwa zdrowotnego, by móc wykazać wolę pacjenta w razie utraty zdolności komunikacji.
- Dla prawodawców i praktyków medycznych Cruzan była sygnałem, że regulacje dotyczące końca życia muszą łączyć ochronę autonomii z mechanizmami zapobiegającymi nadużyciom.
Tło
11 stycznia 1983 roku, samochód Nancy Cruzan wypadł z drogi. Wylądowała 35 stóp dalej, twarzą w dół w rowie wypełnionym wodą. Kiedy przybyli ratownicy medyczni, jej serce zatrzymało się, a ona nie oddychała. Ratownicy medyczni podjęli reanimację, ale jej mózg został uszkodzony z powodu braku wystarczającej ilości tlenu. Uszkodzenie mózgu spowodowało uporczywy stan wegetatywny.
Lekarze umieścili rurkę do karmienia w jej żołądku, aby jedzenie i woda mogły być podawane przez rurkę. Bez rurki Cruzan umarłaby z głodu lub odwodnienia, ponieważ nie mogłaby nic przełknąć.
W 1988 r. rodzice Cruzan poprosili lekarzy o zaprzestanie karmienia jej przez rurkę. Byli przekonani, że Nancy nie chciałaby żyć w trwałym stanie wegetatywnym. Niedawno powiedziała przyjacielowi, że jeśli zostanie poważnie zraniona lub zachoruje, nie będzie chciała żyć, jeśli nie będzie mogła żyć "przynajmniej w połowie normalnie". Rodzice Nancy chcieli, aby mogła umrzeć. Jednak szpital odmówił wyjęcia rurki do karmienia bez nakazu sądowego.
Orzeczenia sądów niższej instancji
Cruzanowie zwrócili się do sądu o nakazanie szpitalowi usunięcia rurki do karmienia Nancy. Sąd próbny zgodził się.
Sąd powiedział, że osoba ma "podstawowe prawo naturalne" w Konstytucji, aby ktoś podjął decyzję o usunięciu podtrzymywania życia "kiedy osoba nie ma już funkcji poznawczych mózgu ... i nie ma nadziei na dalsze wyzdrowienie". Sąd powiedział, że rozmowa Nancy z jej przyjaciółką pokazała, że nie chciałaby ona żyć w trwałym stanie wegetatywnym.
Stan Missouri odwołał się od tej decyzji. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego Missouri, który uchylił decyzję sądu procesowego. Sąd Najwyższy Missouri orzekł, że nikt nie może odmówić leczenia innej osobie, chyba że:
- Osoba ta miała testament życia, czyli dokument prawny określający, czego dana osoba chciałaby w pewnych sytuacjach medycznych (np. mówiący: "Nie chcę leczenia, jeśli kiedykolwiek znajdę się w trwałym stanie wegetatywnym"); LUB
- Istniały "jasne i przekonujące ... wiarygodne dowody", że dana osoba chciałaby odmówić leczenia. Takie dowody nie istniały w sprawie Cruzan, stwierdził Sąd.
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wyraził zgodę na rozpatrzenie apelacji od decyzji Sądu Najwyższego Missouri. Była to pierwsza sprawa dotycząca "prawa do śmierci", jaką kiedykolwiek rozpatrywał Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych. str.27
Sprawa Cruzan podzieliła Sąd Najwyższy. Pięciu spośród sędziów Sądu Najwyższego napisało własne opinie na temat tej sprawy. s.28 Czterech nie zgodziło się z decyzją podjętą przez Sąd. Jednakże Sąd orzekł, w głosowaniu 5-4, że Sąd Najwyższy Missouri podjął właściwą decyzję. Orzekli, że Missouri nie naruszyło Konstytucji, gdy wymagało "jasnych i przekonujących dowodów", że Nancy chciałaby, aby jej podtrzymywanie życia zostało zakończone.
Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych orzekł, że osoby kompetentne (osoby, które są w stanie podejmować decyzje za siebie) mają prawo do odmowy leczenia. Stwierdził, że Konstytucja daje kompetentnym ludziom to prawo w klauzuli Due Process Clause Czternastej Poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych.
Stwierdzono jednak, że sprawy mają się inaczej w przypadku osób niekompetentnych (osób, które nie mogą podejmować decyzji za siebie - na przykład, ponieważ znajdują się w trwałym stanie wegetatywnym). Jeśli inna osoba chce odmówić leczenia kogoś, kto jest niekompetentny, musi wykazać "jasny i przekonujący dowód", że odmowa leczenia jest tym, czego chciałaby ta osoba.
Po tym jak Sąd Najwyższy
The Cruzans
Po decyzji Sądu Najwyższego, Cruzanowie wrócili do pierwszego sądu z nowymi dowodami. Sąd orzekł, że Cruzanowie mają teraz jasne i przekonujące dowody na to, że Nancy chciałaby, aby przerwano jej podtrzymywanie życia, gdyby była w trwałym stanie wegetatywnym. W dniu 14 grudnia 1990 roku usunięto rurkę do karmienia Nancy.
Protestujący złożyli siedem różnych petycji do sądu, aby spróbować ponownie założyć rurkę do karmienia Nancy, ale sąd odmówił. s.29 Następnie, 18 grudnia, dziewiętnaście osób weszło do pokoju szpitalnego Nancy i próbowało samodzielnie założyć rurkę do karmienia; zostali oni aresztowani. s.29
Nancy Cruzan zmarła 26 grudnia 1990 roku. Przez osiem lat znajdowała się w stanie wegetatywnym.
Na pogrzebie Nancy, jej ojciec powiedział reporterom: "Wolałbym mieć moją córkę z powrotem i pozwolić komuś innemu być tym tropicielem. "str.29 Sześć lat później popełnił samobójstwo.
Efekty
Sprawa Cruzan jest jedną z najważniejszych spraw dotyczących "prawa do śmierci" w historii Stanów Zjednoczonych. Ustanowiła ona precedensy, którymi sądy będą się kierować w wielu sprawach w przyszłości.
Przypadek ten sprawił, że wielu Amerykanów zainteresowało się pisaniem testamentów życia i innych dyrektyw wyprzedzających (dokumentów, które mówią lekarzom i członkom rodziny, czego chcą w pewnych sytuacjach medycznych, jeśli nie mogą podejmować decyzji za siebie).
Nagrobek Nancy Cruzan
Pytania i odpowiedzi
P: O co chodziło w sprawie Cruzan v. Director, Missouri Department of Health?
O: Sprawa Cruzan v. Director, Missouri Department of Health dotyczyła prawa do śmierci.
P: Kim była Nancy Cruzan?
O: Nancy Cruzan była kobietą, która znajdowała się w uporczywym stanie wegetatywnym.
P: Co chciała zrobić rodzina Nancy Cruzan?
O: Rodzina Nancy Cruzan chciała przerwać terapię podtrzymującą życie, aby kobieta mogła umrzeć.
P: Dlaczego pracownicy szpitala odmówili przerwania terapii podtrzymującej życie Nancy Cruzan?
O: Pracownicy szpitala odmówili przerwania zabiegów podtrzymujących życie Nancy Cruzan bez nakazu sądowego.
P: Jaki był wynik sprawy Cruzan v. Director, Missouri Department of Health?
O: Sąd uznał za zgodne z prawem wymaganie "jasnych i przekonujących dowodów", że zaprzestanie podtrzymywania życia jest tym, czego dana osoba by sobie życzyła.
P: Kiedy zapadł wyrok w sprawie Cruzan v. Director, Missouri Department of Health?
O: Sprawa Cruzan v. Director, Missouri Department of Health została rozstrzygnięta 25 czerwca 1990 roku.
P: Jakiego standardu prawnego wymagał sąd, aby przerwać podtrzymywanie życia?
O: Sąd wymagał "jasnych i przekonujących dowodów", że zaprzestanie podtrzymywania życia jest tym, czego dana osoba by chciała.
Przeszukaj encyklopedię