Croix de guerre (w tłumaczeniu na język angielski: Krzyż Wojenny) jest medalem wojskowym Francji i Belgii. Powstał jako wyróżnienie mające uhonorować akty odwagi i zasługi bojowe żołnierzy oraz jednostek walczących z wrogiem.

Po raz pierwszy został instytucjonalnie wprowadzony w 1915 roku zarówno we Francji, jak i w Belgii i był szeroko nadawany w czasie I wojny światowej. Odznaczenie występowało następnie w odrębnych wersjach podczas II wojny światowej oraz w innych konfliktach XX wieku i później — we Francji istniały dodatkowe warianty przeznaczone dla operacji zagranicznych (m.in. Croix de guerre des théâtres d'opérations extérieures), zaś Belgia także przyznawała swoje wersje za zasługi bojowe w okresach wojennych.

Wygląd medalu opiera się na krzyżu z umieszczonymi pomiędzy ramionami skrzyżowanymi mieczami; krzyż jest zawieszony na wstążce o charakterystycznych barwach zależnych od kraju i okresu nadania. W centrum medalu często znajduje się medalion z wizerunkiem symboli państwowych (np. Mariany lub napisy z nazwą republiki), a na rewersie — daty lub dodatkowe inskrypcje. Istnieją drobne różnice wykonania i detali między wersjami francuską i belgijską oraz między kolejnymi emisjami z różnych lat.

Kryteria i sposób przyznawania
Croix de guerre może być nadany zarówno pojedynczym osobom, jak i całym jednostkom za akty bohaterstwa lub szczególne zasługi w walce. Szczególnym sposobem wyróżnienia jest tzw. „wspomnienie w depeszach” (mention in dispatches) — formalne odnotowanie bohaterskiego czynu przez dowództwo. Poziom tego odznaczenia jest sygnalizowany dodatkowymi emblematami na wstążce medalu.

Oznaczenia towarzyszące i ich znaczenie

  • Na wstążce umieszcza się drobne odznaki (najczęściej palmy i gwiazdki), które wskazują liczbę i rangę „wspomnień” w depeszach — im wyższy poziom wyróżnienia, tym znaczek inny.
  • Najczęściej stosowanym systemem jest użycie palm dla wyróżnień na poziomie armii oraz gwiazdek (różnych stopni) dla wyróżnień na szczeblu korpusu, dywizji, pułku czy batalionu. Palmy i gwiazdki pozwalają w prosty sposób odczytać skalę zasług odznaczonego.

Odznaczenia zbiorowe i fourragère
Jednostki, które zdobyły wielokrotne „wspomnienia w depeszach” mogły otrzymać prawo do noszenia licznika na sztandarach oraz charakterystycznego czepca ozdobnego — tzw. fourragère (pleciona sznurówka), w barwach wstążki Croix de guerre. Fourragère stało się trwałym wyróżnikiem jednostek, które wykazały się wyjątkową odwagą i konsekwencją bojową.

Międzynarodowe przyznawanie
Croix de guerre bywał często nadawany również obcym żołnierzom i oddziałom sojuszniczym walczącym u boku Francji lub Belgii. W I i II wojnie światowej otrzymywały go liczne jednostki alianckie oraz pojedynczy żołnierze — przykładowo znaną nagrodzoną amerykańską formacją był 369th Infantry Regiment (tzw. Harlem Hellfighters).

Praktyka noszenia i znaczenie historyczne
Indywidualni odznaczeni noszą medal na mundurze zgodnie z regulaminami wojskowymi kraju nadawcy. Croix de guerre stał się symbolem uznania za odwagę na polu bitwy i ważnym elementem pamięci o działaniach zbrojnych XX wieku; wiele sztandarów i pamiętników wojennych wspomina te wyróżnienia jako dowód uznania dla poświęcenia żołnierzy.

Przykłady i dalsze losy
Po II wojnie światowej francuska i belgijska tradycja przyznawania Croix de guerre ewoluowała wraz ze zmianami w strukturze sił zbrojnych i charakterze operacji. We Francji pojawiły się odrębne odznaczenia i warianty dla konfliktów kolonialnych i operacji zewnętrznych; mimo to pamięć o oryginalnych medalach z okresów światowych pozostaje silna w historiografii wojskowej i wśród weteranów.

Podsumowanie
Croix de guerre to jedno z najbardziej rozpoznawalnych odznaczeń wojskowych Francji i Belgii, ustanowione podczas I wojny światowej dla wyróżnienia czynów bojowych. Dzięki systemowi dodatków — palm i gwiazdek — oraz możliwości przyznawania wyróżnień jednostkom (wraz z fourragère), krzyż ten pełnił rolę zarówno indywidualnego, jak i zbiorowego symbolu odwagi i wyróżnienia w czasie największych konfliktów XX wieku.