Chris Gueffroy (21 czerwca 1968 r. w Pasewalku – 5/6 lutego 1989 r. w Berlinie) był ostatnią osobą, która została zabita przez oddziały graniczne podczas próby ucieczki przez mur berliński. Miał 20 lat; jego śmierć nastąpiła na niecałe dziewięć miesięcy przed upadkiem Muru Berlińskiego (9 listopada 1989).

Tło

Mur Berliński, wzniesiony przez władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD), był strzeżony przez siły graniczne i objęty tzw. Schießbefehl – bezwzględnym rozkazem strzelać do osób próbujących przekroczyć granicę. Graniczne oddziały NVA (Narodowej Armii Ludowej – Nationale Volksarmee) i Grenztruppen pilnowały strefy nadgranicznej, wykorzystując liczne przeszkody, ogrodzenia i punkty obserwacyjne.

Próba ucieczki i śmierć

W nocy z 5 na 6 lutego 1989 roku Gueffroy wraz z przyjacielem Christianem Gaudianem podjęli próbę przedostania się z Berlina Wschodniego do Berlina Zachodniego. Próbowali przekroczyć mur w rejonie kanału w dzielnicy Britz (w rejonie Teltowkanal). Oboje uznawali, że rygorystyczny Schießbefehl został łagodzony; postanowili wspiąć się na ostatnie metalowe ogrodzenie.

W trakcie wspinaczki zostali zauważeni przez patrol graniczny. Granatowy ostrzał i interwencja sił granicznych doprowadziły do tragicznego finału: Gueffroy został trafiony wieloma pociskami (opisano, że doznał kilkunastu ran postrzałowych, w tym w klatkę piersiową) i zginął w pasie granicznym. Gaudian został ciężko ranny, lecz przeżył.

Konsekwencje prawne

  • Christian Gaudian został aresztowany po nieudanej ucieczce i 24 maja 1989 roku skazany przez sąd rejonowy w Pankowie na trzy lata więzienia za próbę nielegalnego przekroczenia granicy („versuchten ungesetzlichen Grenzübertritts im schweren Fall”). We wrześniu 1989 r. został zwolniony za kaucją przez władze NRD, a 17 października 1989 r. przeniesiono go do Berlina Zachodniego (wschodnioniemiecki rząd umożliwił jego wyjazd).
  • Po zjednoczeniu Niemiec czterech funkcjonariuszy straży granicznej, którzy brali udział w zdarzeniu, zostało początkowo uhonorowanych przez lokalne władze nagrodami (Leistungsabzeichen der Grenztruppen) i wypłatą po 150 marek NRD. Po integracji systemów prawnych sprawą zajmował się berliński sąd rejonowy. Dwóch z funkcjonariuszy zostało zwolnionych w styczniu 1992 roku. Ingo Heinrich, którego uznano za wykonawcę strzałów, został skazany na trzy i pół roku więzienia; w 1994 r. Bundesgerichtshof obniżył karę do dwóch lat w zawieszeniu.
  • W 2000 roku stanęli przed sądem również dwaj funkcjonariusze i politycy SED (Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec) – Siegfried Lorenz i Hans‑Joachim Böhme – oskarżeni o odpowiedzialność za śmierć Gueffroya oraz dwóch innych młodych mężczyzn. Początkowo zostali uniewinnieni z powodu braku dowodów na to, że mieli możliwość uchylenia rozkazu strzału. Sprawę wznowiono i 7 sierpnia 2004 r. obaj zostali uznani winnymi; sądy wymierzyły im wyroki w zawieszeniu po 15 miesięcy. Sędzia podkreślił, że krótki wymiar kary wynikał z upływu czasu od zdarzeń.

Była to jedna z ostatnich i najbardziej symbolicznych spraw dotyczących zbrodni i naruszeń praw człowieka związanych z wewnętrzną granicą niemiecką.

Pamięć i upamiętnienie

Śmierć Chrisa Gueffroya stała się symbolem tragicznych konsekwencji polityki granicznej NRD. 21 czerwca 2003 r., w dniu jego 35. urodzin, nad brzegiem kanału w dzielnicy Britz odsłonięto pomnik upamiętniający Gueffroya. Autorem projektu jest berliński artysta Karl Biedermann. Miejsce to stało się punktem pamięci i refleksji; odbywają się tam okazjonalne uroczystości i upamiętnienia ofiar Muru Berlińskiego.

Śmierć Gueffroya, jako ostatnia ofiara śmiertelna muru, przypomina o kosztach polityki podziału i o wartości wolności oraz praw człowieka w procesie zjednoczenia Niemiec.