Chris Gueffroy — próba ucieczki i ostatnia ofiara Muru Berlińskiego
Historia Chrisa Gueffroya — dramatyczna próba ucieczki z Berlina Wschodniego w 1989 r., ostatnia ofiara Muru Berlińskiego; przebieg, procesy i konsekwencje.
Chris Gueffroy (21 czerwca 1968 r. w Pasewalku – 5/6 lutego 1989 r. w Berlinie) był ostatnią osobą, która została zabita przez oddziały graniczne podczas próby ucieczki przez mur berliński. Miał 20 lat; jego śmierć nastąpiła na niecałe dziewięć miesięcy przed upadkiem Muru Berlińskiego (9 listopada 1989).
Tło
Mur Berliński, wzniesiony przez władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD), był strzeżony przez siły graniczne i objęty tzw. Schießbefehl – bezwzględnym rozkazem strzelać do osób próbujących przekroczyć granicę. Graniczne oddziały NVA (Narodowej Armii Ludowej – Nationale Volksarmee) i Grenztruppen pilnowały strefy nadgranicznej, wykorzystując liczne przeszkody, ogrodzenia i punkty obserwacyjne.
Próba ucieczki i śmierć
W nocy z 5 na 6 lutego 1989 roku Gueffroy wraz z przyjacielem Christianem Gaudianem podjęli próbę przedostania się z Berlina Wschodniego do Berlina Zachodniego. Próbowali przekroczyć mur w rejonie kanału w dzielnicy Britz (w rejonie Teltowkanal). Oboje uznawali, że rygorystyczny Schießbefehl został łagodzony; postanowili wspiąć się na ostatnie metalowe ogrodzenie.
W trakcie wspinaczki zostali zauważeni przez patrol graniczny. Granatowy ostrzał i interwencja sił granicznych doprowadziły do tragicznego finału: Gueffroy został trafiony wieloma pociskami (opisano, że doznał kilkunastu ran postrzałowych, w tym w klatkę piersiową) i zginął w pasie granicznym. Gaudian został ciężko ranny, lecz przeżył.
Konsekwencje prawne
- Christian Gaudian został aresztowany po nieudanej ucieczce i 24 maja 1989 roku skazany przez sąd rejonowy w Pankowie na trzy lata więzienia za próbę nielegalnego przekroczenia granicy („versuchten ungesetzlichen Grenzübertritts im schweren Fall”). We wrześniu 1989 r. został zwolniony za kaucją przez władze NRD, a 17 października 1989 r. przeniesiono go do Berlina Zachodniego (wschodnioniemiecki rząd umożliwił jego wyjazd).
- Po zjednoczeniu Niemiec czterech funkcjonariuszy straży granicznej, którzy brali udział w zdarzeniu, zostało początkowo uhonorowanych przez lokalne władze nagrodami (Leistungsabzeichen der Grenztruppen) i wypłatą po 150 marek NRD. Po integracji systemów prawnych sprawą zajmował się berliński sąd rejonowy. Dwóch z funkcjonariuszy zostało zwolnionych w styczniu 1992 roku. Ingo Heinrich, którego uznano za wykonawcę strzałów, został skazany na trzy i pół roku więzienia; w 1994 r. Bundesgerichtshof obniżył karę do dwóch lat w zawieszeniu.
- W 2000 roku stanęli przed sądem również dwaj funkcjonariusze i politycy SED (Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec) – Siegfried Lorenz i Hans‑Joachim Böhme – oskarżeni o odpowiedzialność za śmierć Gueffroya oraz dwóch innych młodych mężczyzn. Początkowo zostali uniewinnieni z powodu braku dowodów na to, że mieli możliwość uchylenia rozkazu strzału. Sprawę wznowiono i 7 sierpnia 2004 r. obaj zostali uznani winnymi; sądy wymierzyły im wyroki w zawieszeniu po 15 miesięcy. Sędzia podkreślił, że krótki wymiar kary wynikał z upływu czasu od zdarzeń.
Była to jedna z ostatnich i najbardziej symbolicznych spraw dotyczących zbrodni i naruszeń praw człowieka związanych z wewnętrzną granicą niemiecką.
Pamięć i upamiętnienie
Śmierć Chrisa Gueffroya stała się symbolem tragicznych konsekwencji polityki granicznej NRD. 21 czerwca 2003 r., w dniu jego 35. urodzin, nad brzegiem kanału w dzielnicy Britz odsłonięto pomnik upamiętniający Gueffroya. Autorem projektu jest berliński artysta Karl Biedermann. Miejsce to stało się punktem pamięci i refleksji; odbywają się tam okazjonalne uroczystości i upamiętnienia ofiar Muru Berlińskiego.
Śmierć Gueffroya, jako ostatnia ofiara śmiertelna muru, przypomina o kosztach polityki podziału i o wartości wolności oraz praw człowieka w procesie zjednoczenia Niemiec.
Tabliczka pamiątkowa dla Chrisa Gueffroya. W tle znajduje się częściowo zniszczony mur, w pobliżu Reichstagu. Zima 1989/90.
Pomnik wzniesiony w 2003 r. przy kanale w dzielnicy Britz w berlińskiej dzielnicy Treptow-Köpenick
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Chris Gueffroy?
O: Chris Gueffroy był 21-letnim mieszkańcem Niemiec Wschodnich, który w nocy z 5 na 6 lutego 1989 r. próbował uciec z Berlina Wschodniego do Berlina Zachodniego. Był ostatnią osobą, która została zabita przez służby graniczne podczas próby przekroczenia muru berlińskiego.
P: Co się stało, gdy próbował uciec?
O: Gdy Gueffroy i jego przyjaciel Christian Gaudian próbowali przejść w pobliżu kanału dzielnicy Britz, zostali zauważeni i ostrzelani przez oddziały graniczne Narodowej Armii Ludowej (NVA). Gueffroy został trafiony w klatkę piersiową dziesięcioma strzałami i zmarł w pasie granicznym, natomiast Gaudian został ciężko ranny i aresztowany.
P: Co się stało z osobami odpowiedzialnymi za jego śmierć?
O: Czterej strażnicy graniczni otrzymali początkowo nagrodę od swojego szefa, Ericha Wöllnera, oraz nagrodę w wysokości 150 marek wschodnioniemieckich każdy. Po zjednoczeniu Niemiec Wschodnich i Zachodnich, zostali oni postawieni przed sądem rejonowym w Berlinie. Ingo Heinrich, który oddał strzał, który zabił Gueffroey'a, został skazany na trzy i pół roku więzienia, jednak kara ta została później zmniejszona do dwóch lat w zawieszeniu w 1994 roku. W 2000 roku dwóch urzędników SED było sądzonych za śmierć Gueffroya, ale zostali uniewinnieni z powodu braku dowodów na to, że mogliby uchylić rozkaz strzelania do celu; jednak ta sprawa została ponownie rozpatrzona 7 sierpnia 2004 roku, a obaj uznani za winnych otrzymali wyroki po 15 miesięcy w zawieszeniu ze względu na czas, jaki upłynął od wydarzeń.
P: Jaki pomnik jest poświęcony Chrisowi Gueffroyowi?
O: 21 czerwca 2003 r., w 35. rocznicę urodzin Chrisa Gueffroy'a, na brzegu kanału w dzielnicy Britz stanął pomnik zaprojektowany przez berlińskiego artystę Karla Biedermanna, poświęcony pamięci Chrisa Gueffroy'a.
P: Jak potoczyły się losy Christiana Gaudiana po próbie ucieczki z Chrisem?
O: Christian Gaudian przeżył postrzał, ale odniósł poważne obrażenia; wkrótce potem został aresztowany i 24 maja 1989 r. skazany na trzy lata więzienia za próbę nielegalnego przekroczenia granicy ("versuchten ungesetzlichen Grenzübertritts im schweren Fall"). Jednak ostatecznie został zwolniony za kaucją we wrześniu 1989 r. przez rząd wschodnioniemiecki przeniesiony 17 października 1989 r. do Berlina Zachodniego po zjednoczeniu Niemiec Wschodnich.
P: Kiedy nastąpiło zjednoczenie Niemiec Wschodnich i Zachodnich?
O: Zjednoczenie Niemiec Wschodnich i Zachodnich nastąpiło w październiku 1989 r. po upadku muru berlińskiego w tym samym roku.
Przeszukaj encyklopedię