Bundesverfassungsgericht: Trybunał Konstytucyjny Niemiec (Karlsruhe)

Prawo federalne pomaga opisać, co sąd może robić i jak działa. Artykuł 20.3 Grundgesetz mówi, że każda z trzech gałęzi władzy - parlament, ministrowie i sądy - może robić tylko to, na co zezwala konstytucja. Sąd może zadecydować, że działania wszystkich trzech gałęzi są niedozwolone przez konstytucję i uniemożliwić ich wykonanie.

Istnieją różne powody, dla których sąd może uznać coś za niekonstytucyjne:

• Naruszenia formalne (łamanie zasad)
• robienie czegoś, na co nie zezwala konstytucja
• Niewłaściwe wykonanie czegoś dozwolone "naruszanie procedur"
• Konflikty materialne (ignorowanie jednej z części konstytucji)
• Czynienie czegoś, co jest dozwolone, ale ignorowanie innej części konstytucji, np. ignorowanie praw obywatelskich zagwarantowanych w Grundgesetz. Na przykład, rząd federalny musi chronić bezpieczeństwo Niemiec i ich obywateli. W tym celu nadał siłom powietrznym uprawnienia do zestrzeliwania porwanych samolotów. Bundesverfassungsgericht wstrzymał tę ustawę, ponieważ prawo do życia było ważniejsze.

Decyzje sądu w sprawie konfliktów materialnych są stosowane na mocy ustawy federalnej przez ustawę o Federalnym Trybunale Konstytucyjnym (BVerfGG).

Sąd rozpatruje tylko niektóre sprawy:

• Skarga konstytucyjna (niem.: Verfassungsbeschwerde)

Każdy może złożyć skargę do sądu, że jego prawa konstytucyjne zostały naruszone. To były jedne z najważniejszych decyzji, jakie sąd podjął. Niektóre ważne prawa zostały obalone, zwłaszcza dotyczące podatków.

• Abstrakcyjna regulacja Kontrola

Niektóre inne organy rządowe, na przykład kraje związkowe, mogą zwrócić się do sądu o stwierdzenie niekonstytucyjności każdej ustawy federalnej. Ustawy legalizujące aborcję zostały dwukrotnie uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z konstytucją.

• Kontrola regulacji betonu

Każdy sąd powszechny rozpatrujący daną sprawę może ją przerwać i zapytać Federalny Trybunał Konstytucyjny, czy ustawa jest zgodna z konstytucją. Jeśli tak, to sąd powszechny może kontynuować rozpatrywanie sprawy.

• Spór federalny

Organy federalne, w tym członkowie Bundestagu, mogą wnosić do sądu spory dotyczące uprawnień i procedur.

• Spór państwowo-federalny

Kraje związkowe mogą zwrócić się do sądu o rozstrzygnięcie, czy one same lub rząd federalny mają prawo coś zrobić lub czy coś jest robione we właściwy sposób.

• Komitet dochodzeniowy Kontrola

Komisje śledcze Bundestagu, poszczególni członkowie Bundestagu lub rząd federalny mogą zwrócić się do sądu o rozstrzygnięcie w sprawie uprawnień i trybu działania komisji.

• Federalna kontrola wyborów

Każdy organ rządowy lub zaangażowany wyborca może zwrócić się do sądu o zbadanie, czy wybory federalne zostały przeprowadzone prawidłowo.

• Procedura impeachmentu

Jeśli Bundestag, Bundesrat lub rząd federalny uważają, że prezydent, sędzia lub członek Federalnego Sądu Najwyższego złamał konstytucję lub ustawę federalną, wówczas Bundesverfassungsgericht decyduje, czy należy ich usunąć z urzędu.

• Zabronić działalności partii politycznej

Tylko Trybunał Konstytucyjny ma prawo zdelegalizować partię polityczną. Zdarzyło się to tylko dwa razy, oba razy w latach 50-tych: Sozialistische Reichspartei (SRP), była partią neo-nazistowską. Została zdelegalizowana w 1952 roku. Komunistyczna Partia Niemiec (KPD) została zdelegalizowana w 1956 roku. W 2003 roku trzecia sprawa o delegalizację partii zakończyła się niepowodzeniem. Sąd odkrył, że wielu działaczy skrajnie prawicowej Partii Narodowo-Demokratycznej (NPD) było w rzeczywistości kontrolowanych przez niemieckie służby specjalne. Sąd postanowił nie kontynuować rozpatrywania tej sprawy.

Sąd liczy 16 sędziów. Są oni podzieleni na dwie grupy, zwane senatami, składające się z ośmiu sędziów. Przewodniczący jednego senatu jest jednocześnie Prezesem Sądu ("Chief Justice"). Przewodniczącym drugiego senatu jest wiceprezes. Większość spraw jest rozpatrywana przez "izbę", składającą się z trzech członków jednego senatu. Wszyscy trzej sędziowie izby muszą być zgodni co do decyzji. Izba musi korzystać z precedensu (poprzednich orzeczeń). Jeśli izba uważa, że precedens powinien zostać zmieniony, musi pozwolić, by sprawę rozstrzygnął Senat jako całość. Podobnie, jeśli Senat uważa, że precedens ustanowiony przez inny Senat powinien zostać zmieniony, musi zwrócić się do "Plenum" (zebranie wszystkich 16 sędziów).

Decyzje Senatu wymagają bezwzględnej większości 5 głosów (w niektórych przypadkach wymagana jest większość dwóch trzecich głosów, czyli 6 z 8 głosów). BVerfGG decyduje, jakiego rodzaju sprawy rozpatruje senat.

Czterech sędziów każdego senatu wybieranych jest przez Bundestag. Pozostali wybierani są przez Bundesrat. Wybór sędziego wymaga większości dwóch trzecich głosów.

Kadencja sędziów trwa 12 lat, ale muszą oni przejść w stan spoczynku po ukończeniu 68 lat. Sędzia musi mieć co najmniej 40 lat i musi być dobrze wykształconym prawnikiem. Trzech z ośmiu członków każdego Senatu musi być sędziami Federalnego Sądu Najwyższego. Spośród pozostałych pięciu członków każdego Senatu, większość sędziów była profesorami prawa na uniwersytecie, urzędnikami państwowymi lub prawnikami.

Po zakończeniu kadencji większość sędziów wycofuje się z życia publicznego. Znamiennym wyjątkiem był Roman Herzog, który został wybrany na Prezydenta Federalnego w 1994 r., na krótko przed zakończeniem swojej kadencji jako Prezes Trybunału.